TAR415 - Çağdaş Türk Dünyası Tarihi

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ

TARİH

(2025 - 2026) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
Çağdaş Türk Dünyası Tarihi	TAR415	7	3 + 0	5,0	Seçmeli

Birim Bölüm	Tarih - Lisans (yüz yüze)
Amaç	Bu dersin temel amacı, 19. yüzyılın sonlarından günümüze kadar Türk halklarının yaşadığı coğrafyalardaki siyasi, sosyal ve kültürel dönüşümleri karşılaştırmalı bir şekilde analiz etmektir. Öğrencilerin, Çarlık Rusyası ve Sovyetler Birliği dönemlerindeki Türk topluluklarının modernleşme çabalarını, milli kimlik inşa süreçlerini ve bağımsızlık mücadelelerini kavraması hedeflenir. Ayrıca, Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrasında bağımsızlıklarını kazanan Türk cumhuriyetlerinin iç ve dış politikadaki gelişimleri ile karşılaştıkları ortak sorunlar ele alınır. Disiplinler arası bir yaklaşımla, tarihsel arka planın günümüz Türk dünyasındaki ekonomik entegrasyon, dil politikaları ve uluslararası ilişkiler üzerindeki etkisi değerlendirilir. Nihai olarak, öğrencilerin Türk dünyasının tarihsel bütünlüğünü ve çeşitliliğini anlayarak, bölgeye dair eleştirel ve bütüncül bir tarih perspektifi kazanmaları amaçlanmaktadır.
Ders İçeriği	Bu ders, 19. yüzyılın sonlarından itibaren Türk dünyasının geçirdiği büyük tarihsel dönüşümleri ele alarak başlar ve öncelikle Çarlık Rusyası'nın Türk hanlıklarını ilhak sürecini detaylandırır. İdil-Ural bölgesindeki Cedidcilik hareketinin doğuşu, amaçları ve önemli figürleri incelenirken, aynı zamanda İsmail Gaspıralı'nın "Dilde, Fikirde, İşte Birlik" fikrinin etkisi tüm Türk dünyası bağlamında değerlendirilir. 1905 Devrimi'nin Rusya Müslümanları üzerindeki etkileri ve I. Rusya Müslümanları Kongresi analiz edilir; 1917 Ekim Devrimi'nin ardından yaşanan siyasi kaos içinde bağımsızlığını ilan eden Türk cumhuriyetlerinin (örneğin Azerbaycan Halk Cumhuriyeti, Buhara Cumhuriyeti) kısa ömürlü deneyimleri ve bu devletlerin kurumsal yapılanmaları mercek altına alınır. Sovyetler Birliği'nin kuruluş sürecinde uygulanan Milliyetler Politikası (korenizatsiia) ve bu politikanın başlangıçta yerel kültürleri teşvik ederken sonrasında nasıl merkezi kontrol aracına dönüştüğü irdelenir; 1920'ler ve 1930'larda gerçekleştirilen Latin alfabesinden Kiril alfabesine geçişin kültürel ve entelektüel kopuş üzerindeki derin etkileri tartışmaya açılır. Stalin Büyük Temizlik döneminde Türk aydınlarının ve siyasi liderlerinin maruz kaldığı sistematik baskı ve sürgünlerin toplum üzerindeki yıkıcı sonuçları vurgulanır; II. Dünya Savaşı sırasında Sovyet hükümeti tarafından "güvenilmez" addedilen Ahıska Türkleri, Kırım Tatarları gibi toplulukların topyekün sürgün edilmesi ve bu trajedinin demografik ve kültürel mirası irdelenir. Savaş sonrası dönemde Soğuk Savaş dinamiklerinin Türk dünyasını nasıl etkilediği ve Sovyetler içindeki Türk toplulukları arasında yaşanan entegrasyon ve asimilasyon süreçlerinin karşılaştırmalı bir analizi yapılır; 1970'lerde ve 1980'lerde ortaya çıkan dissident (muhalif) hareketler ve bunların bağımsızlık taleplerinin oluşumundaki rolleri değerlendirilir. Mihail Gorbaçov'un Perestroyka ve Glasnost politikalarının Türk cumhuriyetlerinde yarattığı siyasi liberalleşme ortamı ve bu ortamın milliyetçi hareketleri nasıl güçlendirdiği analiz edilir; 1990'lara gelindiğinde, Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla birlikte Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan, Türkmenistan ve Azerbaycan'ın bağımsızlıklarını kazanma süreçleri ve bu süreçteki ortaklıklar ile farklılıklar karşılaştırmalı olarak incelenir. Bağımsızlık sonrası dönemde her bir cumhuriyetin benimsediği farklı yönetim modelleri (örneğin, Türkmenistan'da kişi kültüne dayalı otoriter yapı, Kırgızistan'daki nispi çoğulculuk denemeleri) ve pazar ekonomisine geçişte yaşanan zorluklar ve fırsatlar ele alınır; ayrıca, dil politikaları çerçevesinde Kiril alfabesinden tekrar Latin alfabesine geçiş tartışmalarının simgesel ve pratik boyutları derinlemesine irdelenir. 21. yüzyılda Türk dünyasını şekillendiren yeni aktörler ve dinamikler, özellikle Rusya ve Çin'in bölgedeki artan etkisi ve Türkiye'nin soft power (yumuşak güç) politikalarının etkinliği bağlamında değerlendirilir; bölgesel işbirliği örgütleri olan Türk Keneşi (Türk Devletleri Teşkilatı) ve TÜRKPA'nın kuruluş amaçları, faaliyetleri ve karşılaştıkları zorluklar detaylandırılır. Güncel meseleler bağlamında, Dağlık Karabağ çatışmasının tarihsel arka planı ve 2020'deki İkinci Karabağ Savaşı'nın bölgesel denge üzerindeki etkileri analiz edilir; Orta Asya'da su kaynakları yönetiminden kaynaklanan gerilimler ve enerji nakil hatları diplomasisinin bölge ülkeleri arasındaki ilişkileri nasıl şekillendirdiği tartışılır. Ders, Türk dünyasının geleceğine ilişkin projeksiyonlar ile öğrencilerin tarihsel bir perspektiften hareketle güncel olayları yorumlama becerisi kazanmasını sağlayarak son bulur; nihai hedef, öğrencilerin Çağdaş Türk Dünyası'nı oluşturan karmaşık tarihsel süreçler, iç içe geçmiş kimlikler ve geleceğe dönük stratejik tercihler hakkında eleştirel ve bütünleştirici bir kavrayış geliştirmeleridir.
EBS Koordinatörü	Fatih ÇİFTÇİ

Hafta	Konu
1	On Dokuzuncu Yüzyıl Sonu Çarlık Rusyası Ve Türk Halkları
2	Cedit Hareketi Ve Modernleşme Çabaları
3	Birinci Dünya Savaşı Ve Milli Mücadeleler
4	Sovyet Devrimi Ve Türk Halklarının Konumu
5	Sovyetler Birliği’nde Milliyetler Politikası
6	Stalin Dönemi Baskılar Ve Sürgünler
7	İkinci Dünya Savaşı’nın Etkileri
8	Ara Sınav
9	Soğuk Savaş Dönemi Gelişmeleri
10	Bağımsızlık Sürecine Giden Yol
11	Sovyetler’in Dağılması Ve Bağımsız Devletler
12	Yeni Devletlerin Kuruluşu Ve Tanınması
13	Orta Asya’da Siyasi Ve Ekonomik Dönüşüm
14	Kafkasya’da Devletleşme Süreçleri
15	Güncel Sorunlar Ve Gelecek Perspektifi
16	Yarıyıl Sonu Sınavı

Program Çıktıları
1	Tarih alanında edindiği kuramsal ve uygulamalı bilgi birikimini; tarihsel olay, süreç ve olguları analiz etme, yorumlama ve anlamlandırma süreçlerinde etkin biçimde kullanır.
2	Tarihsel sorunları saptar, analiz eder ve uygun araştırma yöntemlerini kullanarak kanıta dayalı çözümler/açıklamalar geliştirir; süreç yönetiminde eleştirel analiz ve sentez yetkinliği sergiler.
3	Tarihsel sistemleri, kurumları ve süreçleri analiz eder; çağdaş Tarih yazıcılığı yöntemleri ve kaynak tenkidi vasıtasıyla tarihsel sorunsallara yönelik bilimsel açıklamalar/çözümler geliştirir.
4	Tarih disiplini dışındaki pedagoji, felsefe, sanat ve sosyal bilimlerin (siyaset, sosyoloji vb.) sunduğu kuramsal bilgileri tarihsel analiz süreçlerine entegre eder.
5	Tarih araştırmalarında; dijital beşeri bilimler araçlarını, dijital arşivleri ve veri tabanlarını etkin bir şekilde kullanır; araştırma süreçlerinde bilişim teknolojilerinden yararlanarak verileri dijital ortamda analiz eder.
6	Tarihsel bir araştırmayı bağımsız olarak tasarlar; birincil ve ikincil kaynaklardan veri toplar, analiz eder, yorumlar ve sonuçlarını bilimsel etik kurallara uygun biçimde raporlar ve sunar.
7	Bireysel ve disiplinler arası ekip çalışmalarında etkin rol alır; tarihsel sorunsallara yönelik tartışmalarda bilimsel etik çerçevesinde iş birliği yapar ve ortak projelerde sorumluluk üstlenir.
8	Türkçe’yi ve Osmanlı Türkçesi’ni yazılı ve sözlü olarak etkin ve akademik düzeyde kullanır; en az bir yabancı dilde Tarih literatürünü takip edebilecek düzeyde iletişim kurar.
9	Yaşam boyu öğrenme bilinciyle; Tarih disiplini ve ilgili alanlardaki bilimsel gelişmeleri takip eder, yeni bilgi kaynaklarına erişim sağlar ve mesleki yetkinliklerini sürekli günceller.
10	Tarih yazıcılığı ve mesleki uygulamalarda etik ilkeleri içselleştirir; bilimsel dürüstlük, nesnellik ve toplumsal sorumluluk bilinciyle hareket eder.
11	Tarihsel olay ve uygulamaların evrensel, toplumsal, kültürel, ekonomik ve hukuksal boyutlarını değerlendirir; çevre, sürdürülebilirlik ve insan hakları gibi küresel meselelere tarihsel derinlik ve perspektif kazandırarak çözüm süreçlerine katkı sağlar.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10	PÇ 11
Çağdaş Türk Dünyasının Tarihsel Coğrafyasını Tanımlayabilir	5	5	5	5	5	5	5	2	5	5	5
On Dokuzuncu Yüzyıldan Günümüze Temel Siyasi Dönüşümleri Açıklayabilir	4	3	4	3	4	3	4	2	4	3	4
Sovyet Mirasının Bağımsız Devletler Üzerindeki Etkisini Analiz Edebilir	4	3	4	3	4	3	4	2	4	3	4
Türk Halklarının Kültürel Kimlik Mücadelelerini Karşılaştırabilir	3	4	3	4	3	4	3	2	3	3	4
Bölgesel İş Birlikleri Ve Çatışma Alanlarına İlişkin Eleştirel Yorum Yapabilir	4	3	4	3	4	3	4	2	4	3	4
Ortalama Değer	4	3,6	4	3,6	4	3,6	4	2	4	3,4	4,2

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/349435