TAR417 - Tarihi Coğrafya

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ

TARİH

(2025 - 2026) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
Tarihi Coğrafya	TAR417	7	3 + 0	5,0	Seçmeli

Birim Bölüm	Tarih - Lisans (Yüz yüze)
Amaç	Bu ders, öğrencilerin coğrafi olaylar ile tarihsel gelişmeler arasındaki karşılıklı ilişkiyi anlamalarını ve coğrafi etkenlerin tarihî olayların şekillenmesi ve yönlendirilmesindeki etkisini analiz etmelerini sağlamayı amaçlamaktadır.
Ders İçeriği	Bu akademik ders, öğrencilere tarihî coğrafya kavramının kuramsal çerçevesini, tarihsel süreç içerisindeki gelişim evrelerini ve bu disiplinin diğer beşerî bilimlerle olan sıkı ilişkisini kapsamlı bir biçimde tanıtmayı hedeflemektedir. Coğrafyanın tarihî olayların akışını hangi mekanizmalarla etkilediği ve tarihsel süreçlerin fiziksel mekânlarla nasıl ayrılmaz bir biçimde iç içe geçtiği, dersin ana tartışma eksenini oluşturmaktadır. Dersin başlangıç aşamasında öğrenciler, coğrafya ile tarih arasındaki diyalektik etkileşimi kavramsal düzeyde öğrenerek, mekânın sadece bir sahne değil, tarihin aktif bir aktörü olduğunu fark etmektedirler. Özellikle tarihî olayların yeryüzündeki mekânsal dağılımı ile iklim, yer şekilleri ve bitki örtüsü gibi çevresel faktörlerin toplumsal değişimler ve siyasî karar alma süreçleri üzerindeki derin etkisi detaylı bir perspektifle ele alınmaktadır. Bu bağlamda; Nil, Dicle-Fırat ve İndus gibi büyük nehir havzalarının tarımsal üretim ve yerleşik hayat üzerindeki belirleyici rolü ile bu bölgelerin kadim medeniyetlerin beşiği haline gelme süreçleri incelenmektedir. Ayrıca, sarp dağlık alanların tarih boyunca savunma stratejilerinde nasıl doğal kaleler teşkil ettiği ve ani iklim değişimlerinin kitlesel göç hareketlerini tetikleyerek imparatorlukların kaderini nasıl değiştirdiği bilimsel verilerle analiz edilmektedir. Ders kapsamında, tarihî coğrafya araştırmalarında başvurulan yazılı ve görsel birincil kaynaklar, arkaik haritalar, kadim seyahatnameler, meraklı seyyahların tuttuğu detaylı notlar ve somut arkeolojik bulgular öğrencilere metodolojik bir yaklaşımla tanıtılmaktadır. Tarihî haritaların doğru okunması, üzerindeki sembollerin dönemsel bağlamda yorumlanması ve modern Coğrafî Bilgi Sistemleri (CBS/GIS) kullanılarak tarihî verilerin dijital ortamda nasıl haritalandırılabileceği uygulamalı örneklerle açıklanmaktadır. Bu teknolojik yöntem, öğrencilere yalnızca geçmişin izlerini sürmeyi değil, aynı zamanda veri madenciliği ve kartografya gibi farklı disiplinlerle eş güdümlü çalışabilme yetisi kazandırmaktadır. İnsanlık tarihine yön veren büyük göç dalgaları, kıtaları birbirine bağlayan ticaret yolları ve tarihin seyrini değiştiren devasa askerî seferler, bu derste tamamen coğrafî temelli bir analize tabi tutulmaktadır. İpek Yolu ve Baharat Yolu gibi ticaret güzergâhlarının küresel ekonomik ve kültürel etkileri anlatılırken, bu yolların geçit verdiği coğrafi şartların zamanla jeopolitik dengelere göre nasıl dönüştüğü üzerinde durulmaktadır. Aynı şekilde Haçlı Seferleri'nin lojistik zorlukları, İslam fetihlerinin genişleme coğrafyası ve Moğol istilalarının bozkır coğrafyasından dünyaya yayılışı gibi büyük hareketlerin mekânsal analizleri yapılmaktadır. Dersin bir diğer kritik sütunu, tarihî coğrafya perspektifinden şehirleşme ve yerleşim süreçlerinin evrimini incelemektedir. Tarihî şehirlerin kuruluş yeri seçiminde su kaynaklarına erişim, stratejik ulaşım ağları üzerindeki konum ve doğal afetlerden korunma refleksleri gibi hayati kriterler somut örnekler üzerinden değerlendirilmektedir. Mezopotamya’nın alüvyal ovaları, Anadolu’nun geçit veren yaylaları, Mısır’ın Nil deltası ve Akdeniz Havzası’nın liman kentleri gibi stratejik bölgeler, bölgesel analiz yöntemiyle derinlemesine işlenmektedir. Öğrencilere; kuraklık, sel ve deprem gibi çevresel krizlerin uygarlıkların yükseliş ve çöküş döngülerinde nasıl birer kırılma noktası olduğu ve doğanın insan iradesi üzerindeki belirleyici gücü çarpıcı örneklerle gösterilmektedir. Ayrıca, coğrafyanın din, kültür ve siyasetle olan organik bağı ele alınarak; dinî merkezlerin yeryüzündeki dağılımı, kutsal mekânların coğrafî özellikleri ve bu mekânların neden belirli yerlerde kümelendiği gibi konular sosyolojik bir bakış açısıyla tartışılmaktadır. Dersin nihai aşamasında öğrenciler, coğrafyanın sadece fiziksel bir toprak parçası olmadığını, aksine tarihî olayların doğru anlaşılması ve yorumlanması için vazgeçilmez bir temel analiz aracı olduğunu bizzat deneyimlemektedir. Bu akademik süreç sayesinde öğrenciler, diğer tarih derslerinde ve gelecekteki bağımsız çalışmalarında kullanabilecekleri, geniş vizyonlu ve disiplinlerarası bir perspektif kazanarak mezun olmaktadırlar.
Ders Veren	TARIG MOHAMED NOUR ALI
EBS Koordinatörü	Fatih ÇİFTÇİ TARIG MOHAMED NOUR ALI

Hafta	Konu
1	Tarihî Coğrafyaya Giriş: Kavramlar ve Temeller
2	Tarihî Coğrafyanın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi
3	Tarihî Coğrafya ile Coğrafya Tarihi Arasındaki Fark
4	Tarihî Coğrafya Çalışmalarında Kullanılan Kaynaklar
5	Uygarlıkların Doğuşunda Coğrafi Etkenlerin Rolü
6	Tarihî Göçler ve Coğrafi Nedenleri
7	Ticaret ve Antik Yolların Tarihî Coğrafyası
8	Ara Sınav
9	Tarihî Haritaların Analizi
10	İslam Fetihlerinin Coğrafi Açıdan İncelenmesi
11	Coğrafi Keşifler ve Küresel Etkileri
12	Akdeniz’in Tarihî Coğrafyası
13	Siyasi ve Coğrafi Sınırların Tarihî Evrimi
14	Çevresel Değişimler ve Uygarlıkların Çök
15	Vaka Çalışmaları ve Uygulamalı Analizler
16	Final Sınavı

Ders İş Yükü	Çalışma Türü / Öğretim Metotlar	Süresi (Saat)	Sayısı
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme	Tartışmalı Ders	3	14
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması	Beyin Fırtınası	2	14
Dinleme ve anlamlandırma	Ders	3	14
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme	Gösterim	1	12
Ara Sınav 1		1	1
Ödev 1		1	1
Final		1	1
Ders İş Yükü:		127
AKTS (Ders İş Yükü / 25.5):		4,98

Program Çıktıları
1	Tarih alanında edindiği kuramsal ve uygulamalı bilgi birikimini; tarihsel olay, süreç ve olguları analiz etme, yorumlama ve anlamlandırma süreçlerinde etkin biçimde kullanır.
2	Tarihsel sorunları saptar, analiz eder ve uygun araştırma yöntemlerini kullanarak kanıta dayalı çözümler/açıklamalar geliştirir; süreç yönetiminde eleştirel analiz ve sentez yetkinliği sergiler.
3	Tarihsel sistemleri, kurumları ve süreçleri analiz eder; çağdaş Tarih yazıcılığı yöntemleri ve kaynak tenkidi vasıtasıyla tarihsel sorunsallara yönelik bilimsel açıklamalar/çözümler geliştirir.
4	Tarih disiplini dışındaki pedagoji, felsefe, sanat ve sosyal bilimlerin (siyaset, sosyoloji vb.) sunduğu kuramsal bilgileri tarihsel analiz süreçlerine entegre eder.
5	Tarih araştırmalarında; dijital beşeri bilimler araçlarını, dijital arşivleri ve veri tabanlarını etkin bir şekilde kullanır; araştırma süreçlerinde bilişim teknolojilerinden yararlanarak verileri dijital ortamda analiz eder.
6	Tarihsel bir araştırmayı bağımsız olarak tasarlar; birincil ve ikincil kaynaklardan veri toplar, analiz eder, yorumlar ve sonuçlarını bilimsel etik kurallara uygun biçimde raporlar ve sunar.
7	Bireysel ve disiplinler arası ekip çalışmalarında etkin rol alır; tarihsel sorunsallara yönelik tartışmalarda bilimsel etik çerçevesinde iş birliği yapar ve ortak projelerde sorumluluk üstlenir.
8	Türkçe’yi ve Osmanlı Türkçesi’ni yazılı ve sözlü olarak etkin ve akademik düzeyde kullanır; en az bir yabancı dilde Tarih literatürünü takip edebilecek düzeyde iletişim kurar.
9	Yaşam boyu öğrenme bilinciyle; Tarih disiplini ve ilgili alanlardaki bilimsel gelişmeleri takip eder, yeni bilgi kaynaklarına erişim sağlar ve mesleki yetkinliklerini sürekli günceller.
10	Tarih yazıcılığı ve mesleki uygulamalarda etik ilkeleri içselleştirir; bilimsel dürüstlük, nesnellik ve toplumsal sorumluluk bilinciyle hareket eder.
11	Tarihsel olay ve uygulamaların evrensel, toplumsal, kültürel, ekonomik ve hukuksal boyutlarını değerlendirir; çevre, sürdürülebilirlik ve insan hakları gibi küresel meselelere tarihsel derinlik ve perspektif kazandırarak çözüm süreçlerine katkı sağlar.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10	PÇ 11
Öğrenci, tarihî coğrafyanın temel kavramlarını ve gelişimini açıklar	5	4	5	3	2	3	2	1	3	3	4
Öğrenci, tarihî olaylarda coğrafi etkenlerin rolünü analiz eder.	3	5	5	3	3	4	2	1	4	5	3
Öğrenci, tarihî haritaları yorumlayarak mekânsal değişimleri değerlendirir.	2	3	4	2	5	4	3	1	5	3	2
Öğrenci, tarihî süreçlerde nüfus hareketlerini coğrafi bakış açısıyla inceler.	5	3	3	5	2	3	5	1	4	4	5
Öğrenci, tarihî coğrafya verilerini güncel coğrafi bilgi sistemleri ile ilişkilendirir.	3	4	4	4	2	5	4	1	3	5	5
Ortalama Değer	3,6	3,8	4,2	3,4	2,8	3,8	3,2	1	3,8	4	3,8

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/349436