TAR422 - Türk Eğitim Tarihi

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ

TARİH

(2025 - 2026) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
Türk Eğitim Tarihi	TAR422	8	3 + 0	5,0	Seçmeli

Birim Bölüm	Tarih - Lisans (Yüz yüze)
Amaç	Türk Eğitim Tarihi dersi, Türk eğitim sisteminin tarihsel temellerini ve gelişim sürecini öğrencilere kavratmayı amaçlar. Geçmişten günümüze eğitim anlayışındaki değişimleri, kurumları ve uygulamaları analiz etmeyi hedefler. Öğrencilerin eğitim politikalarının toplumsal, kültürel ve siyasi bağlamını anlamasını sağlar. Tarihsel perspektiften hareketle güncel eğitim meselelerine eleştirel bir bakış açısı geliştirmelerine katkıda bulunur. Türk eğitim sisteminin tarihi kökleri hakkında bilimsel bir anlayış kazandırarak, eğitimle ilgili gelecek projeksiyonlar oluşturmalarına zemin hazırlar.
Ders İçeriği	Öğrencilere bu derste; öncelikle eğitimin ne olduğu ve öğretim ile olan ilişkisi anlatılmaktadır. Eğitim yapıldığı yer olan okulların tarihi incelenmektedir. Bu konuda Mısır, İran, Hindistan, Yunanistan gibi coğrafi yerlerde Eski Çağlara dayanan eğitim kültürüne değinilmektedir. Türklerde eğitim bilindiği üzere Hunlar ile başlamakta, Türk devletlerinden Göktürkler, Uygurlar, Karahanlılar, Selçuklular, Osmanlılar yoluyla günümüze kadar gelmektedir. Hunlar döneminde eğitim faaliyetleri kurum şeklinde olmamakla beraber hayat ile iç içedir. Hunlar askeri, mesleki ve idari gereksinimleri nedeniyle toplum içinde ata binme, ok atma ve kılıç kullanma, elbise dikme, çadır kurma, gıda temin etme, ev aletleri üretme, süs eşyası yapma, devlet ve halkın için öğütler vb. şeklinde icra edilmiştir. Göktürkler döneminde yazıya geçildiği için kısmi oranda eğitim gelişmek için uygun şartlara sahip olmuştur. Uygurlar döneminde ise eğitim faaliyetleri gerçek anlamda başlamış ve kağıt ile mürekkebin önemi kavranmış, öğrencilere mekanlarda ders verilmiş ve karşılığında sınava tabi tutulmuşlardır. Uygurlar da Göktürkler gibi alfabeye sahip fakat onlardan daha bilinçli bir sisteme geçmiştir. Dönemlerinde sözlükler yazılmış ve tercüme faaliyetlerine girişilmiştir. Karahanlılar döneminde İslami eğitim tarzı olan medreselere geçişmiştir. Yusuf Has Hacip, Kaşgarlı Mahmut, Edip Ahmed Yükneki, Ahmet Yesevi gibi Türk tarihinde önemli şahsiyetler yetişmiştir. Bu dönemde medreseler bir öğretim programına sahiptir. Var olan eğitim kurumları Karahanlılar ile daha organize hale gelmiştir. Diğer milletleri eğitecek seviyede eğitmenler yetişmeye başlamıştır. Öğretmenlik mesleğinin önemi kavranmıştır. Selçuklular dönemi ile medreseler daha da gelişmiş ve eğitim propaganda aracı yapılacak kadar önemli bir seviyeye yükselmiştir. Selçuklular birçok medrese açtırmış ve medreselerin yanında çeşme, çarşı, hamam gibi medrese mimarisi gelişmeye başlayarak devasa eserler günümüze kalmıştır. Selçuklular kendilerinden sonra gelen Selçuklu devletlerine de örnek teşkil etmiştir. Öğrencilere bu derste Osmanlı Devleti’ne kadar gelen eğitim mirası anlatılarak Osmanlılar döneminde kurulan medreselerin, Enderunların ve sıbyan mekteplerinin içeriği hakkında bilgiler verilmektedir. Medreseler Yükseliş Dönemi’ne kadar temel yapısını değiştirmeden korumuştur. Fakat 17. yüzyıl ile başlayan gelişmeler Osmanlılar eğitim kurumlarında ve eğitim politikalarında değişime zorlamıştır. Ordunun ıslahı için düşünülen eğitim yapısı diğer alanlara da etki bırakmıştır. Yeni dönemde bu amaç için kurulan Mühendishane-i Bahr-i Hümayun, Mühendishane-i Berr-i Hümayun, Mekteb-i Tıbbiye ve Mekteb-i Harbiye gibi kurumlardan bahsedilmektedir. Daha sonra Tanzimat dönemi ile eğitim politikası Osmanlılık gibi düşünceler etrafında şekillenmiştir. Öğrencilere bu derste; Tanzimat döneminde açılan eğitim kurumlar, eğitim hakkında çalışma yapan kişiler 1869 Maarif Nizamnamesi detaylı şekilde açıklanmaya çalışılır. Daha sonra I. Meşrutiyet ve II. Abdülhamid dönemlerinde var olan eğitim politikalarının uygulanmaya, şekillenmeye ve yaygınlaşmaya başladığı bir dönemdir. Bu dönemden sonra II. Meşrutiyet döneminde var olan eğitim politikası Türkçülük etrafında şekillenmiştir. Bu dönemde eğitim politikasında modern izler görülmeye başlar. Tevfik Fikret, Ziya Gökalp, Satı Bey, Emrullah Efendi gibi isimlerin eğitim politikaları tartışılır. Bu döneminde savaşlar ve maddi sıkıntılar içinde geçtiği bilinmekle beraber Kurtuluş Savaşı boyunca eğitim kongreleri devam etmiştir. Cumhuriyet döneminde ise açılan ibtidailer, rüşdiyeler, idadiler, sultaniler, meslek okulları, askeri okullar, medreseler, darülfünunlar için Tevhid-i Tedrisat kanunu yayımlanmış ve kanun içinde konumları belirlenmiştir. Eğitimde birlik, millilik ve laiklik gibi konular ele alınmıştır. Öğrencilere bu derste Atatürk’ün eğitim politikalarına kadar var olan eğitimciler, eğitim kurumları, kanunlar ve faaliyetler detaylı şekilde incelenmektedir. Son bölümde İslamiyet öncesi, İslamiyet sonrası, Osmanlı dönemi ve Cumhuriyet dönemi Türk eğitim tarihi hakkında karşılaştırmalar ve gelişime ait bilgiler karşılaştırma yapılarak sunulmaktadır.
Ders Veren	Mustafa Serhan YÜCEL
EBS Koordinatörü	Fatih ÇİFTÇİ Mustafa Serhan YÜCEL

Hafta	Konu
1	Türk eğitim tarihi amacı, temel kaynakları
2	Türklerin Müslüman olmalarından önce eğitim
3	Hunlar, Göktürkler ve Uygular’da eğitim
4	Türkler Müslüman olduktan sonra eğitim
5	İç Asya Müslüman Türkleri, Karahanlılar’da eğitim
6	Selçuklular, Anadolu Beyliklerinde eğitim
7	Osmanlılar Kuruluşundan ilk yenileşme hareketine kadar (1299-1776) dönemde eğitim
8	Ara Sınav
9	Osmanlı: Eğitimde ilk yenileşme hareketlerinden Tanzimat’a (1776-1839) eğitim
10	Tazminat Dönemi’nde (1839-1876) eğitim
11	I. Meşrutiyetten Milli Mücadeleye (1876-1919) eğim
12	Milli Mücadele Dönemi’nde (1919-1922) eğitim
13	Türkiye Cumhuriyetinde (1923- 1950) eğitim
14	Türkiye Cumhuriyetinde (1950-2000) eğitim
15	Türkiye Cumhuriyetinde (2000 sonrası) eğitim
16	Yıl Sonu Sınavı

Ders İş Yükü	Çalışma Türü / Öğretim Metotlar	Süresi (Saat)	Sayısı
Dinleme ve anlamlandırma	Ders	3	14
Önceden planlanmış özel beceriler	Vaka Çalışması	2	14
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması	Beyin Fırtınası	1	12
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme	Tartışmalı Ders	3	14
Ara Sınav 1		1	1
Ödev 2		1	1
Final		1	1
Ders İş Yükü:		127
AKTS (Ders İş Yükü / 25.5):		4,98

Program Çıktıları
1	Tarih alanında edindiği kuramsal ve uygulamalı bilgi birikimini; tarihsel olay, süreç ve olguları analiz etme, yorumlama ve anlamlandırma süreçlerinde etkin biçimde kullanır.
2	Tarihsel sorunları saptar, analiz eder ve uygun araştırma yöntemlerini kullanarak kanıta dayalı çözümler/açıklamalar geliştirir; süreç yönetiminde eleştirel analiz ve sentez yetkinliği sergiler.
3	Tarihsel sistemleri, kurumları ve süreçleri analiz eder; çağdaş Tarih yazıcılığı yöntemleri ve kaynak tenkidi vasıtasıyla tarihsel sorunsallara yönelik bilimsel açıklamalar/çözümler geliştirir.
4	Tarih disiplini dışındaki pedagoji, felsefe, sanat ve sosyal bilimlerin (siyaset, sosyoloji vb.) sunduğu kuramsal bilgileri tarihsel analiz süreçlerine entegre eder.
5	Tarih araştırmalarında; dijital beşeri bilimler araçlarını, dijital arşivleri ve veri tabanlarını etkin bir şekilde kullanır; araştırma süreçlerinde bilişim teknolojilerinden yararlanarak verileri dijital ortamda analiz eder.
6	Tarihsel bir araştırmayı bağımsız olarak tasarlar; birincil ve ikincil kaynaklardan veri toplar, analiz eder, yorumlar ve sonuçlarını bilimsel etik kurallara uygun biçimde raporlar ve sunar.
7	Bireysel ve disiplinler arası ekip çalışmalarında etkin rol alır; tarihsel sorunsallara yönelik tartışmalarda bilimsel etik çerçevesinde iş birliği yapar ve ortak projelerde sorumluluk üstlenir.
8	Türkçe’yi ve Osmanlı Türkçesi’ni yazılı ve sözlü olarak etkin ve akademik düzeyde kullanır; en az bir yabancı dilde Tarih literatürünü takip edebilecek düzeyde iletişim kurar.
9	Yaşam boyu öğrenme bilinciyle; Tarih disiplini ve ilgili alanlardaki bilimsel gelişmeleri takip eder, yeni bilgi kaynaklarına erişim sağlar ve mesleki yetkinliklerini sürekli günceller.
10	Tarih yazıcılığı ve mesleki uygulamalarda etik ilkeleri içselleştirir; bilimsel dürüstlük, nesnellik ve toplumsal sorumluluk bilinciyle hareket eder.
11	Tarihsel olay ve uygulamaların evrensel, toplumsal, kültürel, ekonomik ve hukuksal boyutlarını değerlendirir; çevre, sürdürülebilirlik ve insan hakları gibi küresel meselelere tarihsel derinlik ve perspektif kazandırarak çözüm süreçlerine katkı sağlar.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10	PÇ 11
Eğitimin Tanımı İncelenir	4	3	3	5	2	2	2	3	4	3	4
Eğitim Kurumları ve İlk Eğitimciler tanıtılır	5	4	5	4	2	3	2	4	4	3	4
Türklerde Eğitimin Tarihi Hakkında Bilgi Sahibi Olunur	5	4	5	3	3	4	2	4	4	3	5
Türk Eğitim Sistemi ve Diğer Milletlerin Eğitim Sistemi Karşılaştırılır	5	5	5	5	3	4	3	4	4	3	5
Günümüzde Eğitimin Nasıl Olması Gerektiği Hakkında Düşünceler Üretilir	4	5	4	5	3	4	4	3	5	4	5
Ortalama Değer	4,6	4,2	4,4	4,4	2,6	3,4	2,6	3,6	4,2	3,2	4,6

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/349450