TAR488 - Cumhuriyet Dönemi Türk Dış Politikası

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ

TARİH

(2025 - 2026) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
Cumhuriyet Dönemi Türk Dış Politikası	TAR488	8	3 + 0	5,0	Seçmeli

Birim Bölüm	Tarih - Lisans (Yüz yüze)
Amaç	Bu dersin temel amacı, 1923’ten günümüze Türkiye Cumhuriyeti’nin uluslararası sistemdeki yerini, dış politika yapım süreçlerini ve temel dış politika ilkelerini tarihsel bir derinlikle analiz etmektir. Müfredat kapsamında, Atatürk dönemi dış politikasının "Yurtta Sulh, Cihanda Sulh" esasına dayanan temel stratejileri, İkinci Dünya Savaşı’ndaki denge siyaseti ve Soğuk Savaş yıllarında Batı Bloku ile kurulan ilişkiler eleştirel bir yaklaşımla incelenir. Öğrencilerin; Kıbrıs meselesi, Ege sorunları, Avrupa Birliği ile ilişkiler ve komşu ülkelerle yürütülen diplomatik süreçlerin dinamiklerini bilimsel bir yöntemle kavramaları hedeflenir. Ayrıca, bölgesel ve küresel krizlerin Türk dış politikasına yansımaları üzerinden devletin ulusal çıkarlarını koruma yöntemleri ve diplomatik gelenekleri ayrıntılı olarak ele alınır. Son olarak, Türkiye’nin çok yönlü dış politika arayışları ve değişen dünya düzeninde üstlendiği stratejik rol tartışarak öğrencilere analitik bir dış politika perspektifi kazandırılması amaçlanmaktadır.
Ders İçeriği	Bu ders, 1923 yılında Cumhuriyet’in ilanından günümüze kadar uzanan süreçte Türkiye’nin uluslararası ilişkilerini, stratejik tercihlerini ve diplomatik doktrinlerini bütüncül bir perspektifle ele alır. Milli Mücadele’nin diplomatik zaferi olan Lozan Barış Antlaşması ve bu antlaşmanın getirdiği uluslararası statü dersin temel başlangıç noktasını oluşturur. Atatürk dönemi dış politikasının "Yurtta Sulh, Cihanda Sulh" ilkesi çerçevesinde şekillenen tam bağımsızlık ve gerçekçilik temelleri ayrıntılı olarak işlenir. Musul sorununun çözümü, Milletler Cemiyeti’ne giriş süreci ve Türkiye’nin barışçıl diplomasi arayışları ders kapsamında incelenir. 1930’larda yükselen revizyonist tehditlere karşı oluşturulan Balkan Antantı ve Sadabat Paktı gibi bölgesel ittifak sistemleri analiz edilir. Boğazlar üzerindeki tam egemenliği sağlayan 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin hukuki ve stratejik önemi üzerinde durulur. Hatay’ın anavatana katılması süreci, bu süreçteki diplomatik manevralar ve Suriye ile olan ilişkiler değerlendirilir. İkinci Dünya Savaşı yıllarında İsmet İnönü yönetimindeki Türkiye’nin uyguladığı "aktif tarafsızlık" ve denge siyaseti dersin önemli bir başlığıdır. Savaş sonrası dönemde Sovyetler Birliği’nin toprak ve üs talepleriyle ortaya çıkan güvenlik krizi ve bu krizin Türkiye’yi Batı Bloku’na yaklaştırması analiz edilir. Truman Doktrini ve Marshall Planı’nın Türkiye’nin dış politika ve ekonomi yönetimi üzerindeki etkileri tartışılır. Türkiye’nin Kore Savaşı’na katılım süreci ve 1952 yılında NATO’ya üye olmasının getirdiği stratejik dönüşüm ele alınır. 1950’li yıllarda Menderes hükümetinin dış politika yaklaşımları, Bağdat Paktı ve Ortadoğu’daki gelişmeler nesnel bir bakış açısıyla incelenir. Kıbrıs meselesinin 1950’lerin ortasından itibaren bir ulusal dava olarak ortaya çıkışı ve Türk-Yunan ilişkilerindeki kırılmalar analiz edilir. 1964 Johnson Mektubu’nun yarattığı hayal kırıklığı ve Türkiye’nin dış politikasında çok yönlülük arayışlarının başlaması dersin kritik konuları arasındadır. 1974 Kıbrıs Barış Harekatı’nın nedenleri, sonuçları ve bu harekat sonrası uygulanan ABD ambargosunun etkileri değerlendirilir. Türkiye’nin Avrupa Ekonomik Topluluğu ile 1963 Ankara Antlaşması ile başlayan inişli çıkışlı ilişkileri ve tam üyelik süreci işlenir. 1980 sonrası dönemde Turgut Özal’ın dış politikaya getirdiği ekonomi odaklı yaklaşım ve "aktif diplomasi" kavramı tartışılır. Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle ortaya çıkan yeni jeopolitik riskler ve Türkiye’nin Balkanlar ile Kafkasya’daki yeni rolü analiz edilir. Türk Cumhuriyetleri ile kurulan ilişkiler, Türk Devletleri Teşkilatı’nın temelleri ve Avrasya eksenli politikalar değerlendirilir. 1990’larda yaşanan Körfez Krizi, Irak’ın kuzeyindeki gelişmeler ve terörle mücadelenin dış politika boyutu üzerinde durulur. 28 Şubat süreci ve 1999 Helsinki Zirvesi sonrası AB ile ilişkilerde yaşanan hızlanma ve reform süreçleri analiz edilir. 2000’li yıllarda "komşularla sıfır sorun" politikası, yumuşak güç kullanımı ve proaktif diplomasi anlayışı ders kapsamında incelenir. Arap Baharı sürecinin Türk dış politikasına yansımaları, Suriye krizi ve insani diplomasi uygulamaları tartışılır. Doğu Akdeniz’deki enerji rekabeti, Mavi Vatan doktrini ve deniz yetki alanları üzerindeki hukuki mücadeleler değerlendirilir. Türkiye’nin Afrika, Latin Amerika ve Asya-Pasifik açılımları ile "Yeniden Asya" girişimi güncel veriler ışığında analiz edilir. Birleşmiş Milletler gibi uluslararası kuruluşlardaki etkinlikler ve "Dünya Beşten Büyüktür" söyleminin diplomatik zemini işlenir. Türkiye-Rusya ilişkilerindeki iş birliği ve rekabet alanları, S-400 krizi ve bölgesel krizlerdeki koordinasyon süreçleri ele alınır. ABD ile ilişkilerde yaşanan S-400, F-35 ve diğer stratejik anlaşmazlıkların tarihsel arka planı değerlendirilir. Ermenistan ile normalleşme çabaları, Azerbaycan ile "tek millet iki devlet" esasına dayanan stratejik ortaklık vurgulanır. Dış politika yapımında Dışişleri Bakanlığı, Milli Güvenlik Kurulu ve Cumhurbaşkanlığı gibi kurumların rolleri analiz edilir. Diplomasi dilindeki değişimler, kamu diplomasisi araçları ve dijital diplomasinin artan önemi üzerinde durulur. Ekonomik krizlerin dış politika tercihlerine etkisi ve enerji diplomasisinin ulusal güvenlikteki yeri tartışılır. Göç yönetimi, mülteci sorunu ve bu durumun Avrupa Birliği ile olan pazarlıklardaki etkisi işlenir. Karadeniz’deki barışın korunması, Ukrayna-Rusya savaşında Türkiye’nin üstlendiği arabuluculuk rolü analiz edilir. Savunma sanayiindeki yerlileşme hamlelerinin dış politikada sağladığı özerklik ve "SİHA diplomasisi" kavramı değerlendirilir. Türkiye’nin yumuşak güç unsurları olan TİKA, YTB ve Yunus Emre Enstitüsü gibi kurumların faaliyetleri incelenir. Türk dış politikasında süreklilik ve değişim tartışmaları üzerinden Cumhuriyet’in temel dış politika ilkelerinin güncelliği sorgulanır. Batıcılık, Avrasyacılık ve Ortadoğu odaklı yaklaşımlar arasındaki ideolojik gerilimler ve sentezler tartışılır. Uluslararası hukuk perspektifinden Türkiye’nin sınır güvenliği ve sınır ötesi operasyonlarının meşruiyeti analiz edilir. Arşiv belgeleri ve diplomatik hatıratlar ışığında önemli dış politika krizlerinin perde arkası aydınlatılır. Küresel iklim krizi ve gıda güvenliği gibi yeni nesil dış politika başlıkları dersin son bölümlerinde işlenir. Türk dış politikasının geleceğine dair projeksiyonlar, stratejik öngörüler ve vizyon belgeleri üzerinde durulur. Tarihsel olaylar kronolojik bir sırayla neden-sonuç ilişkisi içerisinde verilerek öğrencinin analitik düşünmesi sağlanır. Ders, Türkiye’nin bölgesel bir güç ve küresel bir aktör olarak konumunu pekiştiren stratejik hamlelerini vurgulayarak sona erer. Bu süreçte kazanılan perspektif, öğrencilerin güncel uluslararası gelişmeleri daha derinlemesine yorumlamasını sağlar. Bilimsel tarafsızlık ve belgeler ışığında yürütülen bu inceleme, Türkiye’nin dış dünyadaki serüvenini tamamlar. Gelecek kuşaklara daha güçlü ve itibarlı bir dış politika mirası bırakma vizyonu dersin ana eksenini oluşturur. Sonuç olarak ders, Türkiye'nin modernleşme hikayesini dış dünya ile olan bağları üzerinden anlamaya hayati bir katkı sunar. Analitik yetkinlik kazanan öğrenciler, dış politika krizlerini tarihsel bir süzgeçten geçirme yetisi geliştirirler. Bu kapsamlı inceleme, Türkiye’nin uluslararası arenadaki kimliğini ve stratejik derinliğini anlamak için vazgeçilmez bir rehber niteliğindedir.
Ders Veren	Dilara USLU

Hafta	Konu
1	Türk Dış Politikasının Temelleri: Lozan Antlaşması ve Milli Mücadele Diplomasisi
2	Atatürk Dönemi: "Yurtta Sulh, Cihanda Sulh" ve Tam Bağımsızlık İlkesi
3	İkinci Dünya Savaşı Yılları: Aktif Tarafsızlık ve Denge Siyaseti
4	Soğuk Savaş’a Giriş: Sovyet Tehdidi ve Batı Bloku’na Yöneliş
5	NATO Üyeliği ve 1950’li Yılların Bölgesel Paktları (Bağdat Paktı, Balkan Antantı)
6	Kıbrıs Sorununun Ortaya Çıkışı ve Türk-Yunan İlişkileri
7	Johnson Mektubu ve Dış Politikada Çok Yönlülük Arayışları
8	Ara Sınav
9	1974 Kıbrıs Barış Harekatı ve ABD Ambargosu Süreci
10	Özal Dönemi: Ekonomi Odaklı Dış Politika ve Aktif Diplomasi
11	Soğuk Savaş Sonrası Balkanlar ve Kafkasya’da Yeni Açılımlar
12	Avrupa Birliği ile İlişkiler: Ankara Antlaşması'ndan Tam Üyelik Sürecine
13	Komşularla Sıfır Sorun Politikasından Bölgesel Krizlere Dönüşüm
14	Doğu Akdeniz Denklemi, Mavi Vatan Doktrini ve Enerji Diplomasisi
15	Güncel Gelişmeler: Suriye Krizi, Savunma Sanayii ve İnsani Diplomasi
16	Yarıyıl Sonu Sınavı

Ders İş Yükü	Çalışma Türü / Öğretim Metotlar	Süresi (Saat)	Sayısı
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme	Tartışmalı Ders	3	14
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması	Beyin Fırtınası	2	14
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme	Küçük Grup Tartışması	1	12
Dinleme ve anlamlandırma	Ders	3	14
Ara Sınav 1		1	1
Kısa Sınav 1		1	1
Final		1	1
Ders İş Yükü:		127
AKTS (Ders İş Yükü / 25.5):		4,98

Program Çıktıları
1	Tarih alanında edindiği kuramsal ve uygulamalı bilgi birikimini; tarihsel olay, süreç ve olguları analiz etme, yorumlama ve anlamlandırma süreçlerinde etkin biçimde kullanır.
2	Tarihsel sorunları saptar, analiz eder ve uygun araştırma yöntemlerini kullanarak kanıta dayalı çözümler/açıklamalar geliştirir; süreç yönetiminde eleştirel analiz ve sentez yetkinliği sergiler.
3	Tarihsel sistemleri, kurumları ve süreçleri analiz eder; çağdaş Tarih yazıcılığı yöntemleri ve kaynak tenkidi vasıtasıyla tarihsel sorunsallara yönelik bilimsel açıklamalar/çözümler geliştirir.
4	Tarih disiplini dışındaki pedagoji, felsefe, sanat ve sosyal bilimlerin (siyaset, sosyoloji vb.) sunduğu kuramsal bilgileri tarihsel analiz süreçlerine entegre eder.
5	Tarih araştırmalarında; dijital beşeri bilimler araçlarını, dijital arşivleri ve veri tabanlarını etkin bir şekilde kullanır; araştırma süreçlerinde bilişim teknolojilerinden yararlanarak verileri dijital ortamda analiz eder.
6	Tarihsel bir araştırmayı bağımsız olarak tasarlar; birincil ve ikincil kaynaklardan veri toplar, analiz eder, yorumlar ve sonuçlarını bilimsel etik kurallara uygun biçimde raporlar ve sunar.
7	Bireysel ve disiplinler arası ekip çalışmalarında etkin rol alır; tarihsel sorunsallara yönelik tartışmalarda bilimsel etik çerçevesinde iş birliği yapar ve ortak projelerde sorumluluk üstlenir.
8	Türkçe’yi ve Osmanlı Türkçesi’ni yazılı ve sözlü olarak etkin ve akademik düzeyde kullanır; en az bir yabancı dilde Tarih literatürünü takip edebilecek düzeyde iletişim kurar.
9	Yaşam boyu öğrenme bilinciyle; Tarih disiplini ve ilgili alanlardaki bilimsel gelişmeleri takip eder, yeni bilgi kaynaklarına erişim sağlar ve mesleki yetkinliklerini sürekli günceller.
10	Tarih yazıcılığı ve mesleki uygulamalarda etik ilkeleri içselleştirir; bilimsel dürüstlük, nesnellik ve toplumsal sorumluluk bilinciyle hareket eder.
11	Tarihsel olay ve uygulamaların evrensel, toplumsal, kültürel, ekonomik ve hukuksal boyutlarını değerlendirir; çevre, sürdürülebilirlik ve insan hakları gibi küresel meselelere tarihsel derinlik ve perspektif kazandırarak çözüm süreçlerine katkı sağlar.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10	PÇ 11
Bölgesel ve küresel krizlerin Türkiye’nin diplomatik tercihlerine etkisini değerlendirir.	5	5	5	5	3	4	4	4	5	4	5
Güncel dış politika sorunlarını tarihsel arka planı ve uluslararası hukuk ışığında tartışır.	5	5	4	5	3	5	4	5	5	5	5
Türk dış politikasının temel ilkelerini ve tarihsel dayanaklarını analiz eder.	5	4	5	4	2	3	2	3	5	4	5
Cumhuriyet’in ilanından günümüze dış politikadaki süreklilik ve değişimleri açıklar.	5	4	5	4	2	4	3	4	4	3	5
Türkiye’nin uluslararası kuruluşlarla olan ilişkilerini ve stratejik ittifaklarını yorumlar.	5	5	5	5	3	4	4	4	4	3	5
Ortalama Değer	5	4,6	4,8	4,6	2,6	4	3,4	4	4,6	3,8	5

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/349454