TAR306 - Osmanlı Taşra Teşkilatı Tarihi

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ

TARİH

(2025 - 2026) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
Osmanlı Taşra Teşkilatı Tarihi	TAR306	6	3 + 0	5,0	Zorunlu

Birim Bölüm	Tarih - Lisans (Yüz yüze.)
Amaç	TAR306 Osmanlı Taşra Teşkilatı Tarihi dersinin temel amacı, Eski Türk ve İslam devletlerinden tevarüs eden devlet anlayışının Osmanlı idari yapısındaki sürekliliğini ve değişimini taşra örgütlenmesi odağında incelemektir. Ders kapsamında, eyalet, sancak ve kaza birimlerinin işleyişi ile tımar sistemi ve kadılık müessesesi gibi temel kurumların idari, hukuki ve sosyo-ekonomik rolleri ayrıntılı olarak ele alınır. Bu süreçte öğrencinin, "uç" bölgelerinden Erzurum, Manisa ve Trabzon gibi merkezî şehirlere kadar uzanan geniş bir coğrafyada kırsal ve kentsel yaşamın dinamiklerini analiz ederek Osmanlı yönetim mekanizmasını bütüncül bir perspektifle kavraması hedeflenir.
Ders İçeriği	Osmanlı Taşra Teşkilatı Tarihi dersi, Türk devlet geleneğinin tarihsel kökenlerinden başlayarak Osmanlı idari yapısının taşradaki yansımalarını çok boyutlu bir şekilde analiz eden kapsamlı bir akademik çerçeve sunar. Dersin başlangıcında, Eski Türklerdeki "kut" anlayışı, ikili devlet teşkilatı ve töreye dayalı yönetim esasları incelenerek Türk devlet felsefesinin temelleri atılır. Türk-İslam devletleri döneminde bu geleneğin İslam hukuku ve İran devlet bürokrasisiyle nasıl harmanlandığı, Karahanlı, Selçuklu ve İlhanlı örnekleri üzerinden detaylandırılır. Osmanlı devlet anlayışının bu mirası nasıl tevarüs ettiği, "Nizam-ı Alem" ve "Kanun-u Kadim" kavramları çerçevesinde devletin merkeziyetçi yapısı ile birlikte ele alınır. Taşra örgütlenmesinin ilk nüveleri olan uç beyliklerinden düzenli eyalet sistemine geçiş süreci, fetihlerin genişlemesiyle paralel bir şekilde kronolojik olarak takip edilir. Klasik dönem Osmanlı eyalet sistemi, beylerbeyi ve divan yapısı ile bu birimlerin merkezle olan hiyerarşik bağıntısı üzerinden açıklanır. Sancak birimlerinin idari ve askeri işlevleri, sancakbeyinin yetki alanları ve mülki idaredeki rolü dönemin kanunnameleri ışığında işlenir. Osmanlı idari taksimatının en temel birimi olan kaza yapısı, hem bir idari bölge hem de bir adli yetki alanı olarak tüm yönleriyle analiz edilir. Kadılık müessesesi, kadının taşradaki mülki, adli ve beledî görevleri ile merkezin taşradaki temsilcisi olma vasfı üzerinde durulur. Ara sınav aşamasına kadar öğrencinin teşkilat yapısının şemasını ve işleyiş mekanizmasını tam anlamıyla kavraması sağlanır. Sınav sonrasında, devletin resmi yapısının ötesinde kırsal ve kentsel yaşamın sosyo-ekonomik dinamikleri ve bu alanlardaki insan hareketliliği incelenir. "Uç" (serhad) kavramı, sınır boylarındaki özel askeri-idari statü, akıncı kültürü ve bu bölgelerin savunma stratejilerindeki önemi vurgulanır. Osmanlı sosyal ve ekonomik hayatının kalbi olan toprak sistemi, Miri arazi rejimi ve Tımar sisteminin işleyişi üzerinden detaylıca anlatılır. Tımar sisteminin sadece askeri bir organizasyon değil, aynı zamanda vergi toplama, asayiş ve tarımsal sürekliliği sağlayan bir idari model olduğu gösterilir. Dersin son bölümünde, teorik bilgilerin somutlaştığı şehir monografilerine geçilerek "Osmanlı Şehri Erzurum" başlığı altında Doğu Anadolu’nun idari ve stratejik yapısı ele alınır. Şehzade sancaklarından biri olan "Osmanlı Şehri Manisa" örneği üzerinden saray eğitimi ile taşra yönetimi arasındaki organik bağlar ve Batı Anadolu’nun sosyo-ekonomik dokusu analiz edilir. Karadeniz’in önemli bir idari ve ticari merkezi olan "Osmanlı Şehri Trabzon" incelenerek bölgenin kendine has idari özellikleri ve eyalet merkezi olarak önemi tartışılır. Şehirlerdeki mahalle yapısı, lonca teşkilatı ve vakıf sisteminin kentsel yönetime katkıları somut örneklerle desteklenir. Ders boyunca tahrir defterleri, mühimme kayıtları ve şer’iyye sicilleri gibi birincil kaynakların taşra tarihi araştırmalarındaki metodolojik önemi üzerinde durulur. Taşradaki yönetici sınıf (askerî) ile vergi veren halk (reaya) arasındaki hukuki ve ekonomik ilişkiler dönemin adaletnameleri üzerinden okunur. Tanzimat öncesi dönemde ayanların yükselişi ve merkezi otoritenin taşradaki güç dengeleri üzerindeki etkisi sosyo-politik açıdan değerlendirilir. Genel tekrar haftasında tüm idari birimler arası koordinasyon ve sistemin kriz anlarındaki refleksleri bütüncül bir bakışla özetlenir. Nihayetinde ders, öğrencinin Osmanlı Devleti’nin sadece merkezden ibaret olmadığını, devasa bir coğrafyanın nasıl bir nizam içinde yönetildiğini kavramasını sağlayarak eğitim sürecini tamamlar.
Ders Veren	İlhami YURDAKUL
EBS Koordinatörü	Fatih ÇİFTÇİ İlhami YURDAKUL

Hafta	Konu
1	Eski Türkler'de devlet anlayışı ve onun kurumları
2	Türk İslam devletlerinde devlet anlayışı ve onun kurumları
3	Osmanlı'da devlet anlayışı ve onun kurumları
4	Taşra Örgütlenmesinin Oluşumu
5	Osmanlı Eyalet Sistemi
6	Osmanlı Sancakları
7	Osmanlı’da İdari Anlamda Kaza ve Kadı
8	Ara Sınav
9	Kırsal ve kentsel yaşam
10	Uc kavramı
11	Toprak sistemi
12	Osmanlı Şehri Erzurum
13	Osmanlı Şehri Manisa
14	Osmanlı Şehri Trabzon
15	Genel Tekrar
16	Yarıyıl Sonu Sınavı

Ders İş Yükü	Çalışma Türü / Öğretim Metotlar	Süresi (Saat)	Sayısı
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması	Beyin Fırtınası	2	14
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme	Gösterim	1	12
Dinleme ve anlamlandırma	Ders	3	14
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme	Tartışmalı Ders	3	14
Ara Sınav 1		1	1
Ödev 1		1	1
Final		1	1
Ders İş Yükü:		127
AKTS (Ders İş Yükü / 25.5):		4,98

Program Çıktıları
1	Tarih alanında edindiği kuramsal ve uygulamalı bilgi birikimini; tarihsel olay, süreç ve olguları analiz etme, yorumlama ve anlamlandırma süreçlerinde etkin biçimde kullanır.
2	Tarihsel sorunları saptar, analiz eder ve uygun araştırma yöntemlerini kullanarak kanıta dayalı çözümler/açıklamalar geliştirir; süreç yönetiminde eleştirel analiz ve sentez yetkinliği sergiler.
3	Tarihsel sistemleri, kurumları ve süreçleri analiz eder; çağdaş Tarih yazıcılığı yöntemleri ve kaynak tenkidi vasıtasıyla tarihsel sorunsallara yönelik bilimsel açıklamalar/çözümler geliştirir.
4	Tarih disiplini dışındaki pedagoji, felsefe, sanat ve sosyal bilimlerin (siyaset, sosyoloji vb.) sunduğu kuramsal bilgileri tarihsel analiz süreçlerine entegre eder.
5	Tarih araştırmalarında; dijital beşeri bilimler araçlarını, dijital arşivleri ve veri tabanlarını etkin bir şekilde kullanır; araştırma süreçlerinde bilişim teknolojilerinden yararlanarak verileri dijital ortamda analiz eder.
6	Tarihsel bir araştırmayı bağımsız olarak tasarlar; birincil ve ikincil kaynaklardan veri toplar, analiz eder, yorumlar ve sonuçlarını bilimsel etik kurallara uygun biçimde raporlar ve sunar.
7	Bireysel ve disiplinler arası ekip çalışmalarında etkin rol alır; tarihsel sorunsallara yönelik tartışmalarda bilimsel etik çerçevesinde iş birliği yapar ve ortak projelerde sorumluluk üstlenir.
8	Türkçe’yi ve Osmanlı Türkçesi’ni yazılı ve sözlü olarak etkin ve akademik düzeyde kullanır; en az bir yabancı dilde Tarih literatürünü takip edebilecek düzeyde iletişim kurar.
9	Yaşam boyu öğrenme bilinciyle; Tarih disiplini ve ilgili alanlardaki bilimsel gelişmeleri takip eder, yeni bilgi kaynaklarına erişim sağlar ve mesleki yetkinliklerini sürekli günceller.
10	Tarih yazıcılığı ve mesleki uygulamalarda etik ilkeleri içselleştirir; bilimsel dürüstlük, nesnellik ve toplumsal sorumluluk bilinciyle hareket eder.
11	Tarihsel olay ve uygulamaların evrensel, toplumsal, kültürel, ekonomik ve hukuksal boyutlarını değerlendirir; çevre, sürdürülebilirlik ve insan hakları gibi küresel meselelere tarihsel derinlik ve perspektif kazandırarak çözüm süreçlerine katkı sağlar.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10	PÇ 11
Türk devlet geleneği kökenlerini kavrar.	3	3	3	3	3	3	3	3	3	3	3
Taşra idari birimlerini yapısalca analiz eder.	3	3	4	4	4	5	4	3	4	5	4
Toprak sisteminin işleyiş mekanizmasını açıklar.	4	5	4	5	4	5	4	3	4	5	4
Yerel ve merkezi yönetimi ilişkilendirir.	4	5	4	5	4	5	4	3	4	3	4
Şehirlerin tarihsel gelişimini eleştirel yorumlar.	4	3	4	3	4	3	4	3	4	5	4
Ortalama Değer	3,6	3,8	3,8	4	3,8	4,2	3,8	3	3,8	4,2	3,8

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/381977