Amaç
Bu dersin temel amacı, bilimi tarihsel bir olgu olarak ele alarak öğrencilerin bilimsel bilginin farklı medeniyetler, dönemler ve toplumsal yapılar içinde nasıl üretildiğini, aktarıldığını ve dönüştüğünü kavramalarını sağlamaktır. Ders, bilimi yalnızca modern Batı dünyasına özgü bir ilerleme süreci olarak değil; Antik Çağ’dan Orta Çağ’a, İslam dünyasından erken modern döneme ve çağdaş bilime uzanan çok katmanlı, çok merkezli ve disiplinler arası bir tarihsel süreç olarak değerlendirmeyi hedeflemektedir. Bu bağlamda öğrencilerin, bilimin kültür, din, siyaset, ekonomi ve toplumsal ihtiyaçlarla olan ilişkisini tarihsel bağlamı içinde analiz edebilmeleri amaçlanmaktadır.
Dersin önemli hedeflerinden biri, öğrencilerin bilimsel bilginin üretiminde rol oynayan farklı medeniyetleri ve entelektüel gelenekleri tanımalarını sağlamaktır. Antik Yunan, Roma, Hint, Çin ve Mezopotamya bilim gelenekleri ile İslam medeniyetinde gelişen matematik, astronomi, tıp, fizik, kimya ve doğa bilimleri; bu alanlardaki bilgi aktarımı, tercüme faaliyetleri ve kurumsallaşma süreçleri çerçevesinde ele alınacaktır. Öğrencilerin, bilimin tarihini doğrusal ve tek yönlü bir ilerleme anlatısı olarak değil, süreklilikler, kırılmalar ve etkileşimler üzerinden değerlendirmeleri hedeflenmektedir.
Ders ayrıca, bilim tarihinin temel kavramları, yöntemleri ve kaynakları konusunda öğrencilere metodolojik bir donanım kazandırmayı amaçlamaktadır. Bilimsel metinlerin tarihsel bağlamda okunması, bilim insanlarının toplumsal konumları, bilim–iktidar ilişkileri, bilimsel otoritenin inşası ve bilimsel bilginin meşruiyet kazanma süreçleri dersin temel tartışma alanları arasındadır. Bu doğrultuda öğrencilerin eleştirel düşünme, karşılaştırmalı analiz yapma ve disiplinler arası perspektif geliştirme becerilerinin güçlendirilmesi hedeflenmektedir.
Son olarak ders, öğrencilerin bilim tarihine ilişkin konularda akademik araştırma yapabilme, birincil ve ikincil kaynakları değerlendirme, bilimsel etik ilkeleri gözetme ve elde edilen verileri yazılı ve sözlü biçimde sunabilme yetkinliği kazanmalarını amaçlamaktadır. Böylece öğrenciler, bilimi tarihsel bağlamı içinde anlayabilen, bilimsel bilginin toplumsal ve kültürel boyutlarını sorgulayabilen bireyler olarak yetiştirilecektir.
Ders İçeriği
Bu ders, bilim tarihini kronolojik ve tematik bir çerçeve içinde ele alarak Antik Çağ’dan günümüze uzanan bilimsel bilgi üretim süreçlerini incelemektedir. Dersin başlangıcında bilim tarihinin temel kavramları, tarih yazımı yaklaşımları ve kaynak türleri tanıtılacaktır. Antik Mezopotamya, Mısır, Hint ve Çin uygarlıklarında matematik, astronomi, tıp ve doğa bilgisi; Antik Yunan ve Roma dünyasında felsefe, matematik ve doğa bilimlerinin kurumsallaşması ele alınacaktır.
Orta Çağ İslam dünyasında tercüme hareketleri, bilimsel kurumlar, rasathaneler, medreseler ve bilim insanlarının çalışmaları dersin önemli bir bölümünü oluşturacaktır. Matematikte el-Hârizmî, astronomide el-Battânî ve Bîrûnî, tıpta İbn Sînâ ve Râzî, fizikte İbnü’l-Heysem gibi isimlerin eserleri üzerinden bilimsel düşüncenin gelişimi analiz edilecektir. Bu süreçte bilginin Hint, Helenistik ve İslam dünyaları arasındaki dolaşımı vurgulanacaktır.
Dersin devamında Avrupa Orta Çağı ve Rönesans dönemlerinde bilimsel bilginin yeniden yorumlanması, üniversitelerin ortaya çıkışı, deneysel yöntemin gelişimi ve bilimsel devrim tartışmaları ele alınacaktır. Kopernik, Galileo, Kepler ve Newton gibi bilim insanlarının çalışmaları erken modern bilim bağlamında değerlendirilecektir. Sanayi Devrimi, modern bilim kurumları, uzmanlaşma ve teknolojik gelişmeler de dersin kapsamı içindedir.
Son bölümde ise 19. ve 20. yüzyıllarda bilim ve toplum ilişkileri, bilimsel bilginin etik boyutları, bilim–teknoloji etkileşimi ve çağdaş bilim tarihi yaklaşımları tartışılacaktır. Ders boyunca öğrencilerin metin çözümleme, karşılaştırmalı okuma ve eleştirel değerlendirme becerilerini geliştirmeye yönelik uygulamalara yer verilecektir.
