TAR357 - Türk Edebiyatı Tarihi I

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ

TARİH

(2025 - 2026) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
Türk Edebiyatı Tarihi I	TAR357	5	2 + 0	3,0	Seçmeli

Birim Bölüm	Tarih - Lisans (Yüz yüze)
Amaç	Bu dersin temel amacı, Türk edebiyatının başlangıcından İslamiyet etkisindeki dönemin sonuna kadar olan tarihsel sürecini, temel metinler ve edebi akımlar üzerinden kronolojik bir bütünlükle incelemektir. Öğrencilerin, Türk dilinin ve edebiyatının geçirdiği yapısal değişimleri siyasi, sosyal ve kültürel bağlamlar içerisinde analiz edebilme yetisini geliştirmesi hedeflenmektedir. Ayrıca, sözlü gelenekten yazılı kültüre geçiş aşamalarını ve klasik Türk edebiyatının estetik temellerini kavrayarak, bu döneme ait eserleri dönemin zihniyetiyle değerlendirme becerisi kazandırılması amaçlanır.
Ders İçeriği	Türk Edebiyatı Tarihi I dersi kapsamında, Türklerin tarih sahnesine çıkışından itibaren gelişen edebi gelenekler, geniş bir tarihsel ve kültürel perspektifle ele alınmaktadır. Dersin başlangıcında, Türk edebiyatının dönemlere ayrılmasındaki temel ölçütler olan coğrafya, din ve dil değişimleri üzerinde durularak genel bir çerçeve çizilmektedir. İslamiyet öncesi dönemin sözlü ürünleri olan sav, sagu, koşuk ve destanlar, Türk toplumunun mitolojik dünyası ve göçebe yaşam tarzı bağlamında analiz edilmektedir. Türk yazı dilinin ilk abidevi örnekleri olan Orhun Yazıtları, dil özellikleri ve içerdiği siyasi-askeri hitabet sanatı açısından detaylıca incelenmektedir. Uygur dönemi metinleri üzerinden yerleşik hayata geçişin ve Maniheizm ile Budizm gibi dinlerin edebi üretimler üzerindeki etkisi tartışılmaktadır. İslamiyet’in kabulüyle başlayan geçiş dönemi eserleri, yeni inanç sistemi ile eski geleneklerin nasıl sentezlendiğini göstermesi bakımından dersin merkezinde yer almaktadır. Yusuf Has Hacib’in "Kutadgu Bilig" adlı eseri, ideal devlet yönetimi ve birey ahlakı üzerine kurulu alegorik yapısıyla derinlemesine işlenmektedir. Kaşgarlı Mahmud’un "Divanü Lugati’t-Türk" eseri, sadece bir sözlük değil, 11. yüzyıl Türk dünyasının kültürel ansiklopedisi olarak değerlendirilmektedir. Edib Ahmed Yükneki’nin "Atabetü’l-Hakayık"ı ve Ahmed Yesevi’nin "Divan-ı Hikmet"i üzerinden tasavvufi düşüncenin Anadolu ve Orta Asya’daki yayılımı analiz edilmektedir. Dede Korkut Hikayeleri, destandan halk hikayeciliğine geçişin en önemli verimi olarak dil ve kurgu özellikleri bakımından ele alınmaktadır. Halk edebiyatının kökenleri, aşık ve tekke geleneklerinin başlangıç evreleri ile anonim ürünlerin toplumdaki işlevi üzerinde durulmaktadır. Klasik Türk edebiyatının (Divan edebiyatı) oluşum süreci, Arap ve Fars edebiyatlarından alınan nazım şekilleri ve aruz vezninin Türk şiirine uyarlanışı çerçevesinde işlenmektedir. 13. yüzyıldan itibaren Anadolu’da gelişen Türk edebiyatının ilk temsilcileri olan Hoca Dehhani ve Sultan Veled gibi isimlerin eserleri incelenmektedir. Yunus Emre’nin insan sevgisi ve ilahi aşkı merkezine alan şiirleri, Türkçenin bir edebiyat dili olarak sadeleşmesindeki rolüyle vurgulanmaktadır. Selçuklu ve Beylikler dönemindeki edebi faaliyetler, kültürel süreklilik ve yerelleşme eğilimleri açısından değerlendirilmektedir. Mesnevi yazıcılığının gelişimi, aşk hikayeleri ve didaktik eserler üzerinden kronolojik bir sırayla aktarılmaktadır. Gazel ve kaside gibi temel nazım türlerinin estetik kuralları, beyit bütünlüğü ve mazmunlar dünyası örnek metinler üzerinden açıklanmaktadır. Şair tezkirelerinin edebiyat tarihindeki önemi ve biyografik gelenek üzerindeki etkileri tartışılmaktadır. Dönemin siyasi yapısı ile edebi üretim arasındaki ilişki, saray çevresinde gelişen sanat anlayışı üzerinden analiz edilmektedir. Türk edebiyatının Arapça ve Farsça ile girdiği etkileşim sürecinde Türkçenin korunması çabaları ve "Türkî-i Basit" gibi akımlar ders içeriğine dahil edilmektedir. Epik geleneğin İslam sonrası evrimi olarak Battalnameler ve Danişmendnameler gibi halk kahramanlık anlatıları işlenmektedir. Metin şerhi yöntemleri kullanılarak, öğrencilerin eski metinleri anlama ve yorumlama becerilerinin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Ders boyunca, edebi metinlerin sadece sanatsal birer obje değil, aynı zamanda tarihi birer belge olduğu gerçeği üzerinde durulmaktadır. Coğrafi değişimlerin lehçe farklılıklarına ve edebi üsluplara nasıl yansıdığı karşılaştırmalı örneklerle gösterilmektedir. Klasik dönemin estetik zevki, dönemin mimari ve musiki anlayışıyla paralellikler kurularak somutlaştırılmaktadır. Öğrencilerin edebi terminolojiye hakimiyet kazanması için nazım birimleri, kafiye sistemleri ve edebi sanatlar üzerine uygulamalı çalışmalar yapılmaktadır. Türk edebiyatının evrensel edebiyat içindeki yeri ve özgün nitelikleri, farklı kültürlerle girilen diyaloglar üzerinden sorgulanmaktadır. Dersin son bölümünde, Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna kadar olan sürecin edebi bilançosu çıkarılarak bir senteze varılmaktadır. Müfredat, öğrencinin Türk kültür tarihinin köklerini kavramasını ve bugünkü edebiyatın temellerini anlamasını sağlayacak bir perspektifle tamamlanmaktadır. Sonuç olarak bu ders, köklü bir geçmişe sahip olan Türk edebiyatının ilk evrelerini bilimsel ve eleştirel bir süzgeçten geçirerek öğrenciye aktarmayı amaçlamaktadır.
Ders Veren	Sabanur YILMAZ
EBS Koordinatörü	Fatih ÇİFTÇİ Sabanur YILMAZ

Hafta	Konu
1	Edebi Dönemler
2	Sözlü Gelenek
3	Destan Kültürü
4	Orhun Yazıtları
5	Uygur Metinleri
6	Geçiş Eserleri
7	Kutadgu Bilig
8	Ara Sınav
9	Tasavvuf Edebiyatı
10	Dede Korkut
11	Halk Edebiyatı
12	Divan Başlangıcı
13	Anadolu Sahası
14	Mesnevi Türü
15	Nazım Şekilleri
16	Yarıyıl Sonu Sınavı

Program Çıktıları
1	Tarih alanında edindiği kuramsal ve uygulamalı bilgi birikimini; tarihsel olay, süreç ve olguları analiz etme, yorumlama ve anlamlandırma süreçlerinde etkin biçimde kullanır.
2	Tarihsel sorunları saptar, analiz eder ve uygun araştırma yöntemlerini kullanarak kanıta dayalı çözümler/açıklamalar geliştirir; süreç yönetiminde eleştirel analiz ve sentez yetkinliği sergiler.
3	Tarihsel sistemleri, kurumları ve süreçleri analiz eder; çağdaş Tarih yazıcılığı yöntemleri ve kaynak tenkidi vasıtasıyla tarihsel sorunsallara yönelik bilimsel açıklamalar/çözümler geliştirir.
4	Tarih disiplini dışındaki pedagoji, felsefe, sanat ve sosyal bilimlerin (siyaset, sosyoloji vb.) sunduğu kuramsal bilgileri tarihsel analiz süreçlerine entegre eder.
5	Tarih araştırmalarında; dijital beşeri bilimler araçlarını, dijital arşivleri ve veri tabanlarını etkin bir şekilde kullanır; araştırma süreçlerinde bilişim teknolojilerinden yararlanarak verileri dijital ortamda analiz eder.
6	Tarihsel bir araştırmayı bağımsız olarak tasarlar; birincil ve ikincil kaynaklardan veri toplar, analiz eder, yorumlar ve sonuçlarını bilimsel etik kurallara uygun biçimde raporlar ve sunar.
7	Bireysel ve disiplinler arası ekip çalışmalarında etkin rol alır; tarihsel sorunsallara yönelik tartışmalarda bilimsel etik çerçevesinde iş birliği yapar ve ortak projelerde sorumluluk üstlenir.
8	Türkçe’yi ve Osmanlı Türkçesi’ni yazılı ve sözlü olarak etkin ve akademik düzeyde kullanır; en az bir yabancı dilde Tarih literatürünü takip edebilecek düzeyde iletişim kurar.
9	Yaşam boyu öğrenme bilinciyle; Tarih disiplini ve ilgili alanlardaki bilimsel gelişmeleri takip eder, yeni bilgi kaynaklarına erişim sağlar ve mesleki yetkinliklerini sürekli günceller.
10	Tarih yazıcılığı ve mesleki uygulamalarda etik ilkeleri içselleştirir; bilimsel dürüstlük, nesnellik ve toplumsal sorumluluk bilinciyle hareket eder.
11	Tarihsel olay ve uygulamaların evrensel, toplumsal, kültürel, ekonomik ve hukuksal boyutlarını değerlendirir; çevre, sürdürülebilirlik ve insan hakları gibi küresel meselelere tarihsel derinlik ve perspektif kazandırarak çözüm süreçlerine katkı sağlar.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10	PÇ 11
Türk edebiyatının ana dönemlerini ve ayırıcı özelliklerini sınıflandırır.	3	3	3	4	3	3	5	5	3	3	3
İslamiyet öncesi ve geçiş dönemi temel metinlerini analiz eder.	3	3	3	4	3	3	5	5	3	3	3
Edebi eserleri yazıldıkları dönemin sosyal ve kültürel bağlamıyla ilişkilendirir.	3	3	3	4	3	3	5	5	3	3	3
Klasik Türk edebiyatının estetik yapısını ve nazım şekillerini tanımlar.	3	3	3	4	3	3	5	5	3	3	3
Eski Türkçe ve Orta Türkçe metinlerin dil ve içerik özelliklerini kavrar.	3	3	3	4	3	3	5	5	3	3	3
Ortalama Değer	3	3	3	4	3	3	5	5	3	3	3

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/382026