TAR202 - Osmanlıca Tarihi Metinler II

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ

TARİH

(2025 - 2026) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
Osmanlıca Tarihi Metinler II	TAR202	4	3 + 0	5,0	Zorunlu

Birim Bölüm	Tarih - Lisans ()
Amaç	Bu ders, öğrencilerin Osmanlı tarih yazım geleneğine ait özgün metinleri hem filolojik hem de tarihsel bağlamda değerlendirme becerisi kazanmalarını amaçlar. Öğrencilere, Osmanlı Türkçesiyle kaleme alınmış kaynakların yapısal özelliklerini tanıma ve anlama yetkinliği kazandırılır. Metin çözümleme sürecinde dil, anlatı ve üslup unsurlarının nasıl kullanıldığını uygulamalı örneklerle öğretmek hedeflenir. Ayrıca öğrencilerin arşiv belgeleri, kronikler ve şehnâmeler gibi kaynakları akademik tarihçilik açısından yorumlama yetileri geliştirilir. Bu sayede tarih öğrencileri, birincil kaynaklarla doğrudan çalışarak Osmanlı tarihine dair daha derinlemesine ve eleştirel bir perspektif edinirler.
Ders İçeriği	Bu ders, Osmanlı Türkçesi ile yazılmış tarihî metinleri çözümleme, değerlendirme ve yorumlama yetkinliği kazandırmayı hedefler. Osmanlı tarih yazımının temel türleri olan vakayinâme, şehnâme, fetihnâme gibi kaynaklar tanıtılır. Dersin ilk haftalarında Osmanlı Türkçesinin gramer yapısı kısaca tekrar edilir. Öğrencilere transkripsiyon alfabesi ve yazım kuralları örneklerle açıklanır. Kronolojik olarak ilerleyerek erken dönem Osmanlı tarihçiliğinden başlanır. Aşıkpaşazâde ve Neşrî gibi klasik tarih yazarlarının metinlerinden parçalar okunur. Her metnin dilsel özellikleri, dönemsel kelime kullanımı ve anlatım biçimi değerlendirilir. Metinlerdeki dini, siyasi ve toplumsal terimlerin açıklaması yapılır. Metinler okuma, sadeleştirme ve günümüz Türkçesine çeviri olarak üç aşamada ele alınır. Ders boyunca Arapça ve Farsça kökenli tamlamaların çözümü üzerine pratik yapılır. Öğrencilerden her hafta kısa metin parçaları üzerinde transkripsiyon ödevleri beklenir. Erken klasik dönem metinlerinde karşılaşılan tarih düşürme (tarih-i cifrî) örnekleri ele alınır. Metin çözümlemelerinde bağlam bilgisi vurgulanır; metin tarihî arka planı ile birlikte değerlendirilir. Osmanlı tarihçiliğinde olay anlatımı, sebep-sonuç ilişkisi ve yorum biçimleri analiz edilir. Şehnâme geleneği çerçevesinde manzum tarih anlatıları tanıtılır. Osmanlı müelliflerinin kullandığı mecazlar, deyimler ve benzetme kalıpları örneklerle açıklanır. Peçevi Tarihi gibi nesir ağırlıklı metinler üzerinden edebî üslup çözümlemesi yapılır. Dersin ortasında öğrencilere kısa metin seçme ve çözümleme ödevi verilir. Naîmâ ve Râşid gibi vakanüvislerin anlatım farkları örnek metinlerle kıyaslanır. Öğrenciler, dönemin sosyo-politik gelişmeleriyle metinler arasında ilişki kurmaya teşvik edilir. Osmanlı tarih metinlerinde anlatı yapısı, kahramanlık anlatısı ve dini referansların işlevi değerlendirilir. XVII. yüzyıl metinlerinde değişen kelime kullanımı ve ifade biçimleri örneklerle gösterilir. Arşiv belgeleriyle tarihî metinler karşılaştırılarak biçimsel ve içeriksel farklar tartışılır. Tersane kayıtları, gazavatnâmeler ve sefâretnâmeler gibi özel metin türleri derse dahil edilir. Öğrenciler, her okuma parçası için içerik özeti, dil analizi ve çeviri metni oluşturur. Osmanlıca metinlerde geçen coğrafî terimler, kurum adları ve idarî kavramlar açıklanır. Metinlerde geçen tarihî şahsiyetler hakkında kısa biyografik bilgiler verilir. Metinlerde geçen hadis, ayet ve klasik şiir alıntılarının kaynağı ve anlamı araştırılır. XVI–XVIII. yüzyıllar arasında yazılmış metinlerdeki üslup dönüşümleri örneklenir. Öğrencilerle birlikte sadeleştirilmiş metinlerin akademik tarih yazımıyla ilişkisi tartışılır. Okunan metinlerin özgün yazmaları ya da tıpkıbasım nüshaları sınıfa getirilir. Paleografi çalışmaları kapsamında rika, divanî gibi yazı biçimlerine örnekler gösterilir. Öğrencilere Osmanlıca kaynak kullanımında dikkat edilmesi gereken etik ve yöntem ilkeleri öğretilir. Osmanlı tarihçiliğinde nesnellik-ideloji ilişkisi, metinler üzerinden tartışılır. Vakayinâmelerdeki tekrarlar, örüntüler ve olay örgüsü yapısal olarak analiz edilir. Dersin sonunda öğrenciler bir metni transkribe eder, açıklamalarla çevirir ve analiz eder. Vezir, paşa, kadı gibi unvanların metinlerdeki anlam genişlemesi üzerine durulur. Osmanlı tarih yazımında kullanılan zaman ifadeleri ve anlatım kipleri çözümlenir. Öğrenciler bireysel ya da grup olarak bir metin çözümlemesi projesi hazırlar. Sınavlarda okuma, yazma, çeviri ve yorumlama düzeyinde çok yönlü değerlendirme yapılır. Öğrenciler, günümüz akademik çalışmalarında Osmanlıca metinlerin nasıl kullanıldığını öğrenir. Metinlerdeki anlatı öğeleriyle tarihsel gerçeklik ilişkisi sorgulanır. Osmanlıca tarihî metinler ile modern tarih metinleri arasında dil ve üslup farkları gösterilir. Ders kapsamında seçilen metinler dijital ortamlarda okunarak teknoloji destekli okuma teknikleri tanıtılır. Öğrenciler, sözlük ve yardımcı kaynak kullanımı konusunda yönlendirilir. Osmanlıca tarihî metinlerin dijitalleştirilmesi ve veri tabanı kullanımı kısaca tanıtılır. İlgili müzeler ve arşiv kurumlarıyla (örneğin: Osmanlı Arşivi, Süleymaniye Kütüphanesi) sanal geziler önerilir. Dersin son haftasında öğrenciler bir sunumla seçtikleri metni sınıfa tanıtır. Akademik çeviri ve yayın hazırlığı konusunda temel kurallar örneklerle öğretilir. Bu ders sonunda öğrenciler, Osmanlıca tarihî metinleri hem dil hem de tarihî içerik açısından yetkin biçimde çözümleyebilir.
Ders Veren	Ali KARAHAN

Hafta	Konu
1	Derse giriş, Osmanlıca tarihi metinler dersinin amacı, kapsamı ve temel kaynakların tanıtımı yapılır.
2	Osmanlı Türkçesinin dil özellikleri, alfabe yapısı ve transkripsiyon kuralları anlatılır.
3	Osmanlı tarih yazım geleneği ve tarihî metin türleri (vakayinâme, fetihnâme, şehnâme vb.) tanıtılır.
4	Aşıkpaşazâde’nin kroniğinden seçilmiş metinler üzerinden Osmanlıca okuma ve çeviri çalışması yapılır.
5	Neşrî ve Tursun Bey gibi klasik tarih yazarlarından pasajlar çözümleme çalışmasına konu edilir.
6	XVI. yüzyıl metinlerinde dil özellikleri incelenir, Peçevi Tarihi’nden örnek metinler okunur.
7	Arapça ve Farsça terkiplerin çözümü, metinlerdeki dua ve temenni kalıplarının okunması üzerinde durulur.
8	Ara Sınav
9	Naîmâ ve Râşid Tarihleri’nden seçmeler üzerinden anlatım dili, süslü üslup ve tarihî bağlam değerlendirilir.
10	Osmanlıca metinlerde geçen kavramların bugünkü Türkçedeki karşılıkları ve anlam evrimi tartışılır.
11	Tersane, deniz seferi ve kaptanpaşalık konulu metinlerden alıntılar ile tematik okuma yapılır.
12	Öğrencilerden seçilmiş Osmanlıca metinlerin transkripsiyon ve sadeleştirmesini yapmaları istenir.
13	Metinlerde geçen tarihî şahsiyetler, olaylar ve yer adları üzerinden içerik çözümlemesi yapılır.
14	Yazma eser örnekleri tanıtılır; rika, divanî, ta‘lik yazı örnekleri üzerinde durulur.
15	Öğrenciler kendi seçtikleri bir metni okuyup çevirerek sınıf sunumu yapar.
16	Yarıyıl Sonu Sınavı

Ders İş Yükü	Çalışma Türü / Öğretim Metotlar	Süresi (Saat)	Sayısı
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme	Küçük Grup Tartışması	1	12
Dinleme ve anlamlandırma	Ders	3	14
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması	Beyin Fırtınası	2	14
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme	Tartışmalı Ders	3	14
Ara Sınav 1		1	1
Kısa Sınav 1		1	1
Final		1	1
Ders İş Yükü:		127
AKTS (Ders İş Yükü / 25.5):		4,98

Program Çıktıları
1	Tarih alanında edindiği kuramsal ve uygulamalı bilgi birikimini; tarihsel olay, süreç ve olguları analiz etme, yorumlama ve anlamlandırma süreçlerinde etkin biçimde kullanır.
2	Tarihsel sorunları saptar, analiz eder ve uygun araştırma yöntemlerini kullanarak kanıta dayalı çözümler/açıklamalar geliştirir; süreç yönetiminde eleştirel analiz ve sentez yetkinliği sergiler.
3	Tarihsel sistemleri, kurumları ve süreçleri analiz eder; çağdaş Tarih yazıcılığı yöntemleri ve kaynak tenkidi vasıtasıyla tarihsel sorunsallara yönelik bilimsel açıklamalar/çözümler geliştirir.
4	Tarih disiplini dışındaki pedagoji, felsefe, sanat ve sosyal bilimlerin (siyaset, sosyoloji vb.) sunduğu kuramsal bilgileri tarihsel analiz süreçlerine entegre eder.
5	Tarih araştırmalarında; dijital beşeri bilimler araçlarını, dijital arşivleri ve veri tabanlarını etkin bir şekilde kullanır; araştırma süreçlerinde bilişim teknolojilerinden yararlanarak verileri dijital ortamda analiz eder.
6	Tarihsel bir araştırmayı bağımsız olarak tasarlar; birincil ve ikincil kaynaklardan veri toplar, analiz eder, yorumlar ve sonuçlarını bilimsel etik kurallara uygun biçimde raporlar ve sunar.
7	Bireysel ve disiplinler arası ekip çalışmalarında etkin rol alır; tarihsel sorunsallara yönelik tartışmalarda bilimsel etik çerçevesinde iş birliği yapar ve ortak projelerde sorumluluk üstlenir.
8	Türkçe’yi ve Osmanlı Türkçesi’ni yazılı ve sözlü olarak etkin ve akademik düzeyde kullanır; en az bir yabancı dilde Tarih literatürünü takip edebilecek düzeyde iletişim kurar.
9	Yaşam boyu öğrenme bilinciyle; Tarih disiplini ve ilgili alanlardaki bilimsel gelişmeleri takip eder, yeni bilgi kaynaklarına erişim sağlar ve mesleki yetkinliklerini sürekli günceller.
10	Tarih yazıcılığı ve mesleki uygulamalarda etik ilkeleri içselleştirir; bilimsel dürüstlük, nesnellik ve toplumsal sorumluluk bilinciyle hareket eder.
11	Tarihsel olay ve uygulamaların evrensel, toplumsal, kültürel, ekonomik ve hukuksal boyutlarını değerlendirir; çevre, sürdürülebilirlik ve insan hakları gibi küresel meselelere tarihsel derinlik ve perspektif kazandırarak çözüm süreçlerine katkı sağlar.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10	PÇ 11
Öğrenci, Osmanlı Türkçesiyle yazılmış tarihî metinleri doğru şekilde okuyup transkribe edebilir.	4	4	5	2	4	5	2	5	4	3	2
Osmanlıca metinlerde geçen terim, deyim ve dil yapılarının anlamını tarihî bağlamı içinde yorumlayabilir.	5	4	5	4	3	4	3	5	4	3	4
Farklı dönemlere ait Osmanlı tarihî metinlerinin dil ve üslup özelliklerini karşılaştırarak analiz edebilir.	4	4	5	3	3	4	3	5	4	3	3
Klasik tarih yazarlarının eserlerinden alınan pasajları günümüz Türkçesine aktarabilir.	4	4	5	3	3	4	3	5	4	3	3
Osmanlıca tarihî metinleri içerik, kaynak değeri ve anlatı biçimi açısından eleştirel bir bakışla değerlendirebilir.	4	3	4	3	3	4	2	5	4	4	3
Ortalama Değer	4,2	3,8	4,8	3	3,2	4,2	2,6	5	4	3,2	3

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/398053