TAR228 - Safevi Devleti Tarihi

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ

TARİH

(2025 - 2026) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
Safevi Devleti Tarihi	TAR228	4	3 + 0	5,0	Seçmeli

Birim Bölüm	Tarih - Lisans (Yüz yüze)
Amaç	Bu dersin amacı, öğrencilere Safevi Devleti'nin (1501-1736) kuruluşu, siyasi ve askeri gelişimi, idari yapısı ile toplumsal ve ekonomik örgütlenmesini kapsamlı bir şekilde öğretmektir. Şah İsmail döneminde resmi mezhep haline gelen Şiiliğin, devletin kimlik inşasını, iç ve dış politikasını nasıl şekillendirdiği ve Osmanlı Devleti ile uzun süreli çatışmalardaki rolü analiz edilecektir. I. Abbas dönemindeki askeri, idari ve ekonomik reformlar ile bu dönemin kültürel ve sanatsal canlanışı mercek altına alınacaktır. Ayrıca, dönemin birincil ve ikincil kaynakları üzerinden yapılacak okumalarla, öğrencilerin Safevi tarih yazımındaki farklı eğilimleri ve modern tartışmaları eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirme becerisini geliştirmek hedeflenmektedir. Nihayetinde, bu ders, öğrencilerin Safevi Devleti'ni, bir Orta Doğu ve İslam imparatorluğu olarak anlamalarını ve erken modern dönemdeki küresel tarihsel süreçler içindeki yerini kavramalarını sağlamayı amaçlamaktadır.
Ders İçeriği	Bu ders, 1501 ile 1736 yılları arasında hüküm süren Safevi Devleti'nin siyasi, dini, sosyal ve kültürel tarihini kapsamlı bir şekilde ele almayı hedefler ve dönemin ana hatlarını, İran'da bir dönüm noktası teşkil eden Şiiliğin resmi mezhep olarak kabul edilmesi ve modern İran'ın kimliğinin şekillenmesindeki rolü üzerinde durarak inceler. Ders, ilk olarak Safevi tarikatının 13. yüzyıldaki kökenlerine, Şeyh Safiyüddin İshak'ın kurucu rolüne ve tarikatın bir siyasi harekete dönüşüm sürecine odaklanır. Ardından, 14. ve 15. yüzyıllarda tarikatın geçirdiği ideolojik dönüşüm, özellikle Şeyh Cüneyd ve Şeyh Haydar dönemlerinde askeri ve siyasi bir karaktere bürünmesi ve Kızılbaş (Kızılbaş) Türkmen aşiretlerinin bu süreçteki belirleyici desteği analiz edilir. 1501'de Tebriz'in fethiyle Şah İsmail'in devleti kuruşu, Akkoyunlu Devleti'ne karşı verdiği mücadele ve kendisini "şah" ilan edişi detaylandırılır. Şah İsmail'in, Şiiliği On İki İmam anlayışı üzerinden resmi devlet dini haline getirmesinin ardındaki siyasi nedenler ve bu radikal kararın iç ve dış politikadaki etkileri derinlemesine irdelenir. Çaldıran Savaşı (1514) öncesi Osmanlı-Safevi geriliminin sebepleri, savaşın safhaları ve Safevi ordusunun Osmanlı ateşli silahları karşısında uğradığı kesin yenilginin siyasi ve psikolojik sonuçları ele alınır. Çaldıran sonrası dönemde Şah İsmail'in politikalarındaki değişim ve içe kapanma eğilimi değerlendirilir. Şah I. Tahmasb'ın uzun saltanatı, Özbek hanlıklarıyla olan mücadeleler, Osmanlılarla yapılan Amasya Antlaşması (1555) ve bu antlaşmanın önemi üzerinde durulur. Bu dönemde Kızılbaş aşiretlerinin merkezi yönetim üzerindeki etkisi ve şah ile olan karmaşık ilişkileri incelenir. Safevi veraset sisteminin doğurduğu taht kavgaları ve "harem"in siyasetteki giderek artan rolü tartışmaya açılır. Şah II. Abbas dönemi, "büyük" olarak anılan I. Abbas'ın tahta çıkışı ve iç karışıklıkları bastırma süreci anlatılır. I. Abbas'ın merkezi otoriteyi güçlendirmek amacıyla Kızılbaş aşiretlerinin gücünü kırmak için uyguladığı radikal reformlar, "Gulam" (Kölemen) sisteminin kuruluşu ve bu sistemin ordu ve bürokraside yarattığı dönüşüm irdelenir. Osmanlılara karşı kazanılan askeri başarılar, kaybedilen toprakların geri alınışı ve İsfahan'ın başkent olarak yeniden inşası ve "Dünyanın Yarısı" (Nısf-ı Cihan) olarak anılacak şaheser mimari projeler detaylandırılır. Avrupalı güçlerle (Portekiz, İngiltere, Hollanda) kurulan diplomatik ve ticari ilişkiler, Şii hac yollarının güvence altına alınması ve İpek ticaretinin devlet kontrolüne alınması gibi ekonomik politikalar değerlendirilir. I. Abbas'ın halefleri olan Safi ve II. Abbas dönemlerinde yaşanan iç çöküş belirtileri, merkezi otoritenin zayıflaması ve gulam-kızılbaş çekişmelerinin yeniden alevlenmesi ele alınır. Safevi devlet teşkilatı, saray yapılanması, bürokratik hiyerarşi ve eyalet yönetim sistemi hakkında ayrıntılı bilgi verilir. Safevi ekonomisinin temelini oluşturan toprak mülkiyeti sistemi (tiyul, soyurgal) ve tarımsal üretim incelenir. İran'ın Avrupa-Asya ticaret ağındaki konumu, İpek Yolu'nun canlandırılması çabaları ve Ermeni tüccarların bu süreçteki kritik rolü vurgulanır. Safevi toplum yapısı, Kızılbaş aşiretleri, Fars bürokrat sınıfı, dini ulema, tüccarlar ve köylüler gibi farklı sosyal tabakalar üzerinden analiz edilir. Şiiliğin kurumsallaşması sürecinde "Şeyhülislam" ve "Sadr" gibi dini makamların oynadığı rol ve ulema ile devlet arasındaki ilişkinin evrimi tartışılır. İsfahan okulu olarak bilinen felsefi ve teolojik canlanma, Mir Damad, Molla Sadra gibi düşünürlerin çalışmaları ve bu entelektüel hareketin İslam düşüncesine katkıları irdelenir. Safevi dönemi sanatı ve mimarisi; şiir, tezhip, hat, çini ve halıcılık gibi alanlarda yaşanan altın çağ bağlamında ele alınır ve Şah Abbas'ın İsfahan'da inşa ettirdiği Nakş-ı Cihan Meydanı, Şeyh Lütfullah Camii ve Ali Kapı Sarayı gibi mimari şaheserler detaylı bir şekilde tanıtılır. 18. yüzyılın başında Şah Hüseyin'in zayıf yönetimi, Afgan isyanlarının patlak vermesi ve 1722'de Mir Mahmud Hotaki önderliğindeki Afgan güçlerinin İsfahan'ı kuşatması ve düşürmesi, bu trajik olayın arka planı ve sonuçları ile birlikte analiz edilir. Safevi hanedanının çöküşünden sonra yaşanan kaos dönemi, Nadir Şah'ın yükselişi ve kısa ömürlü Afşar Hanedanı'nın kuruluşu kısaca değerlendirilerek, Safevi mirasının hem sonraki hanedanlar hem de modern İran üzerindeki kalıcı etkisi, özellikle Şii kimliğin devletle bütünleşmesi bağlamında vurgulanır ve ders, öğrencilerin bu köklü imparatorluğu küresel erken modern dönemin bir parçası olarak anlamalarını sağlamayı nihai hedef olarak belirler.
Ders Veren	Fatih ÇİFTÇİ
EBS Koordinatörü	Fatih ÇİFTÇİ

Hafta	Konu
1	Safevi Devleti Tarihi Dersinin Kaynakları ve Tarihçileri
2	Safevi Tarikatı
3	I. İsmail Dönemi
4	I. Tahmasb Dönemi
5	II. İsmail ve Hüdabende Dönemleri
6	I. Abbas Dönemi
7	Genel Tekrar
8	Ara Sınav
9	Safi Dönemi
10	II. Abbas Dönemi
11	Süleyman Dönemi
12	Hüseyin, II. Tahmasb ve III. Abbas Dönemleri
13	Safevi Devleti Kültür ve Medeniyeti I
14	Safevi Devleti Kültür ve Medeniyeti II
15	Genel Tekrar
16	Yarıyıl Sonu Sınavı

Ders İş Yükü	Çalışma Türü / Öğretim Metotlar	Süresi (Saat)	Sayısı
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme	Tartışmalı Ders	3	14
Dinleme ve anlamlandırma	Ders	3	14
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması	Beyin Fırtınası	2	14
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme	Küçük Grup Tartışması	1	12
Ara Sınav 1		1	1
Kısa Sınav 1		1	1
Final		1	1
Ders İş Yükü:		127
AKTS (Ders İş Yükü / 25.5):		4,98

Program Çıktıları
1	Tarih alanında edindiği kuramsal ve uygulamalı bilgi birikimini; tarihsel olay, süreç ve olguları analiz etme, yorumlama ve anlamlandırma süreçlerinde etkin biçimde kullanır.
2	Tarihsel sorunları saptar, analiz eder ve uygun araştırma yöntemlerini kullanarak kanıta dayalı çözümler/açıklamalar geliştirir; süreç yönetiminde eleştirel analiz ve sentez yetkinliği sergiler.
3	Tarihsel sistemleri, kurumları ve süreçleri analiz eder; çağdaş Tarih yazıcılığı yöntemleri ve kaynak tenkidi vasıtasıyla tarihsel sorunsallara yönelik bilimsel açıklamalar/çözümler geliştirir.
4	Tarih disiplini dışındaki pedagoji, felsefe, sanat ve sosyal bilimlerin (siyaset, sosyoloji vb.) sunduğu kuramsal bilgileri tarihsel analiz süreçlerine entegre eder.
5	Tarih araştırmalarında; dijital beşeri bilimler araçlarını, dijital arşivleri ve veri tabanlarını etkin bir şekilde kullanır; araştırma süreçlerinde bilişim teknolojilerinden yararlanarak verileri dijital ortamda analiz eder.
6	Tarihsel bir araştırmayı bağımsız olarak tasarlar; birincil ve ikincil kaynaklardan veri toplar, analiz eder, yorumlar ve sonuçlarını bilimsel etik kurallara uygun biçimde raporlar ve sunar.
7	Bireysel ve disiplinler arası ekip çalışmalarında etkin rol alır; tarihsel sorunsallara yönelik tartışmalarda bilimsel etik çerçevesinde iş birliği yapar ve ortak projelerde sorumluluk üstlenir.
8	Türkçe’yi ve Osmanlı Türkçesi’ni yazılı ve sözlü olarak etkin ve akademik düzeyde kullanır; en az bir yabancı dilde Tarih literatürünü takip edebilecek düzeyde iletişim kurar.
9	Yaşam boyu öğrenme bilinciyle; Tarih disiplini ve ilgili alanlardaki bilimsel gelişmeleri takip eder, yeni bilgi kaynaklarına erişim sağlar ve mesleki yetkinliklerini sürekli günceller.
10	Tarih yazıcılığı ve mesleki uygulamalarda etik ilkeleri içselleştirir; bilimsel dürüstlük, nesnellik ve toplumsal sorumluluk bilinciyle hareket eder.
11	Tarihsel olay ve uygulamaların evrensel, toplumsal, kültürel, ekonomik ve hukuksal boyutlarını değerlendirir; çevre, sürdürülebilirlik ve insan hakları gibi küresel meselelere tarihsel derinlik ve perspektif kazandırarak çözüm süreçlerine katkı sağlar.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10	PÇ 11
Safevi Devletinin Siyasi Tarihini Ana Hatlarıyla Açıklar	4	3	3	2	1	2	2	3	3	2	3
Safevi Devlet Teşkilatı Ve İdari Yapısını Tanımlar	4	3	4	2	1	3	2	3	2	2	3
Şiiliğin Resmi Mezhep Olarak Kurumsallaşma Sürecini Analiz Eder	5	4	4	4	1	3	2	3	3	3	5
Safevi-Osmanlı İlişkilerinin Temel Dinamiklerini Yorumlar	5	4	4	3	1	3	2	3	3	3	5
Safevi Kültür Ve Sanatının Temel Eserlerini Tanır	4	3	3	4	1	2	2	3	3	2	4
Ortalama Değer	4,4	3,4	3,6	3	1	2,6	2	3	2,8	2,4	4

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/398086