İLH307 - İslam Hukuku III

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İLAHİYAT FAKÜLTESİ

İLAHİYAT

(2026-2027) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
İslam Hukuku III	İLH307	5	2 + 0	3,0	Zorunlu

Birim Bölüm	İlahiyat - Lisans (Ders doğrudan konu anlatımı ile interaktif tartışma yöntemlerinin dengeli bir şekilde harmanlandığı karma bir pedagojik modelle yürütülür. Konuların teorik zemininde klasik fıkıh doktrininin kavramsal derinliğine ve fıkhî tahlillerine bağlı kalınmakta, dersin sunumunda, tasnifinde ve konu akışında ise modern akademik çalışmaların sistematik anlatımından istifade edilmektedir. Konular sadece teorik düzeyde bırakılmayıp yeri geldiğinde pratik boyutlarıyla işlenmekte, kritik noktalarda yöneltilen hedef odaklı soru-cevaplarla öğrencilerin muhakeme kabiliyetini geliştirecek derinlemesine tartışma ortamı oluşturulmaktadır.)
Amaç	Bu dersin amacı, ilahiyat fakültesi öğrencilerine İslam hukukunun iki ana omurgasını teşkil eden yargılama ve ceza hukuku disiplinlerini analitik, bütüncül ve metodolojik bir yaklaşımla kazandırmaktır. Öğrencilerin İslam muhakeme hukukunun kavramsal çerçevesini, adlî teşkilat yapısını, dava ve ispat teorilerini kavramalarını; ceza hukuku boyutunda ise suçun kurucu unsurlarını, cezalandırma ilke ve yöntemlerini, had, kısas, diyet ve ta'zîr sistematiğini fıkhî mantık örgüsü dahilinde tahlil edebilme yetisi kazanmalarını sağlamaktır.
Ders İçeriği	Ders, 7 haftası İslam Yargılama Hukuku, 7 haftası ise İslam Ceza Hukuku olmak üzere iki ana bloktan oluşmaktadır. Yargılama hukuku kısmında, kaza kavramı, yargılamanın fıkhî ilkeleri, edebü’l-kādî literatürü, adlî teşkilat tarihi, mahkeme düzeni ve kadılık makamı, özel yargı organları, dava nazariyesi, klasik ve tamamlayıcı deliller (ikrar, şahitlik, yemin, bilirkişi, karine vb.), hüküm, temyiz, tahkim ve infaz esasları incelenir. Ceza hukuku kısmında ise suç nazariyesi (kanunî, maddî, manevî unsurlar ve isnad engelleri), had suçları ve cezaları, şahsa karşı işlenen suçlarda kısas ve diyet müesseseleri, ta'zîr nazariyesi ile cezayı düşüren ve ağırlaştıran sebepler fıkhî doktrin çerçevesinde ele alınır.
Ders Veren	Ahmet AYDIN
EBS Koordinatörü	Muddessir DEMİR

Hafta	Konu
1	Yargılama Hukukuna Giriş, Temel İlkeler ve Literatür (Kaza kavramı ve meşruiyeti, kaza-fetva ilişkisi, yargılamanın temel ilkeleri ve edebü’l-kādî literatürü)
2	İslâm Adlî Teşkilat Tarihi (Hz. Peygamber ve Hulefâ-yi Râşidîn dönemi adlî teşkilatı, Emevî, Abbasî, Selçuklu ve Osmanlı Devleti’nde mahkeme yapısı)
3	Mahkeme Yapısı ve Kadılık Müessesesi (Mahkemelerin dereceleri ve yetki sınırları, kâdılarda aranan şartlar, kādının tayini, yetkileri ve azli, mahkemelerde çalışan diğer görevliler)
4	Özel Yargı Mercileri ve İdari-Cezaî Yargı (Mezâlim mahkemeleri ve Dîvân-ı Hümâyun, Hisbe, Şurta, Askerî Yargı)
5	Dava Nazariyesi ve Davayı Sona Erdiren Taraf İşlemleri (Davanın mahiyeti ve şartları, dava çeşitleri, davadan vazgeçme ve ibrâ, af, sulh)
6	İspat Hukuku ve Delil Nazariyesi (Delil kavramı, ispat yükü, ikrar, şahitlik, yemin, nükûl, kasâme, ilmü'l-kâdî, ehl-i hibre, karîne, keşif ve yazılı belgeler)
7	Yargılama Usulü, Hüküm, Tahkim ve İnfaz Rejimi (Duruşma ve hüküm süreci, gıyabî yargılama, kararların temyizi ve icrası, alternatif uyuşmazlık çözümü olarak tahkim müessesesi, hapis kavramı, dayanakları, çeşitleri ve infazın genel esasları)
8	İslam Ceza Hukukunun Mahiyeti, Genel İlkeleri ve Cezalandırmanın Amacı (Hak-hukuk kavramları, İslam ceza hukukunun özellikleri, cezalandırmanın genel ve özel önleme amaçları, kanunilik, şahsilik, adalet ve dinilik ilkeleri)
9	Suç Teorisi: Suçun Unsurları ve Tasnifi (Suçun tanımı, kanunî, maddî ve manevî unsurlar, isnat engelleri, hukuka uygunluk sebepleri ile cezası, manevî unsuru ve konusu bakımından suç çeşitleri)
10	Had Cezaları I: Şahsiyet, Aile ve Ahlak Düzenine Yönelik Suçlar (Zina [hadd-i zinâ], iffete iftira [hadd-i kazf] ile şarap ve sarhoşluk [hadd-i şürb] suçları, cezaları ve uygulama şartları)
11	Had Cezaları II: Mülkiyet, Kamu Güvenliği ve Dine Yönelik Suçlar (Hırsızlık [hadd-i sirkat], yol kesme ve eşkıyalık [hadd-i hırâbe], devlete isyan [hadd-i bağy] ve dinden dönme [irtidad] suçları ve cezaları)
12	Şahsa Karşı İşlenen Suçlar: Kısas, Diyet ve Mali-Dini Yaptırımlar (Kasten ve taksirle adam öldürme ve yaralama, kısasın mahiyeti ve şartları, diyet, keffâret ve mirastan mahrumiyet cezaları)
13	Ta'zîr Nazariyesi ve Ceza Türleri (Ta'zîrin vasfı, had ve kısastan ayrıldığı yönler, hâkimin/devletin takdir yetkisi, bedene uygulanan, mâlî ve diğer ta'zîr cezaları)
14	Cezayı Düşüren ve Ağırlaştıran Haller (Ceza mahallinin yok olması, af, sulh, tevbe, zamanaşımı [mürûru zaman], şüphe kavramı ve had, kısas ile ta'zîrde cezayı ağırlaştıran sebepler)

Program Çıktıları
1	İlahiyat programı mezunu biri dini metinleri Arapça kaynaklarından okuyabilecek, alanındaki güncel bilgi ve gelişmeleri izleyebilecek ve meslektaşları ile iletişim kurabilecek düzeyde (B1) dil becerisine sahiptir.
2	Dini vecibe ve hizmetlerin ifasında gerekli olan genel kültür, alan bilgisi ve mesleki formasyona ilişkin bilgi ve beceriyi haizdir.
3	İlahiyat alanında temel kavram ve terimler, öne çıkan şahsiyetler ve tarihi süreçleri teorik olarak bilir, bu bilgiyi muhakeme edebilir ve tarihi-kültürel mirasımıza ilişkin bir aidiyet duygusu ve bilinci geliştirebilir.
4	Öğrendiği teorik bilgileri karşılaşacağı yeni bilgi ve meseleleri değerlendirme, eleştirme ve yorumlamanın yanı sıra dini içerikli sorunları tespit etme, onlara çözüm önerisi geliştirme ve düzenleyebileceği sosyal proje ve etkinlikleri yürütmede kullanabilir.
5	İlahiyat alanındaki çalışmalarda bireysel veya ekip üyesi olarak sorumluluk alma, planlama ve yürütebilme konusunda yetkindir.
6	Alanıyla ilgili araştırmalarda toplumsal, bilimsel, kültürel ve etik değerlere uygun hareket eder.
7	Lisans eğitimi sırasında ve yaşamı boyunca alanındaki öğrenim gereksinimlerini belirleyebilir ve öğrenmesini yönlendirebilir.
8	İlahiyat alanında araştırma yapmak için gerekli bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanabilir.
9	İlahiyat alanındaki sorunlara yönelik bilimsel yöntemlerle ortaya konulmuş çözüm önerilerini ilgili toplumla, uzman kişilerle ve ilgili kurumlarla sözlü veya yazılı olarak paylaşabilir.
10	Sosyal hakların evrenselliği, sosyal adalet, kalite kültürü ve kültürel değerlerin korunması ile çevre koruma, iş sağlığı ve güvenliği konularına aşinadır.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10
İslam yargılama hukukunun temel kavramlarını, mahkeme yapısını ve kadılık kurumunun işleyişini açıklar.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
İslam hukukunda dava açma şartlarını, davanın aşamalarını ve ispat vasıtalarını (şahitlik, yemin, ikrar vb.) fıkhî kurallara göre ayırt eder.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Suçun unsurlarını (kanunî, maddî, manevî) ve cezai ehliyeti etkileyen durumları tanımlar.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Had, kısas-diyet ve ta'zîr suçları ile bu suçlara bağlanan cezaların şartlarını ve uygulama esaslarını kavrar.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
İslam ceza ve yargılama hukukuna dair temel fıkıh terimlerini ve kavramsal ayrımları doğru şekilde kullanır.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Ortalama Değer	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/399460