İLH308 - İslam Hukuk Usulü I

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İLAHİYAT FAKÜLTESİ

İLAHİYAT

(2026-2027) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
İslam Hukuk Usulü I	İLH308	6	2 + 0	2,0	Zorunlu

Birim Bölüm	İlahiyat - Lisans (Yüz yüze)
Amaç	Fıkıh Usûlü ve Fıkhın tarif ve kapsamları; fıkıh usûlünün gelişimi, kaynak kavramı; ictihadi ve yürürlük kaynakları
Ders İçeriği	Gerek müctehidin ictihad ederken başvurduğu kaynaklar ve gerekse uygulamada resmi hakimin başvurduğu kaynaklar ve bunlarla ilgili konular incelenecektir.
EBS Koordinatörü	Bayram DEMİR

Hafta	Konu
1	Giriş ve Genel Çerçeve: Fıkıh ve Fıkıh Usûlü tanımları, gayesi, doğuşu ve gelişimi.
2	Genel Olarak Kaynak Kavramı: Hukukun kökeniyle ilgili görüşler (Tabiî Hukuk, Hukukî Pozitivizm vb.), pozitif hukukta ve İslâm hukukunda kaynak kavramı.
3	Şer’î Deliller: Kitap: Delil kavramı ve sınıflandırılması; Kitap’ın tanımı, niteliği ve sübûtu.
4	B. Sünnet: Sünnetin tanımı, bağlayıcılığı, sübût bakımından çeşitleri (Mütevâtir, Meşhûr, Âhad).
5	C. İcma: İcma’ın tanımı, rükünleri, şartları, çeşitleri (Sarıh, Sükûtî), imkânı ve bağlayıcılığı.
6	D. Kıyas: Kıyasın tanımı, rükünleri (Asl, Fer', Hüküm, İllet), illet-hikmet farkı, illet tespiti yolları (Mesâlikü'l-ille) ve bağlayıcılığı.
7	Metin Okuması: Kur'an’ın tarifi ve kapsamıyla ilgili Arapça Fıkıh Usûlüne dair metin okunması.
8	II. Tâlî Kaynaklar (İstihsan, Maslahat-ı Mürsele): İstihsan ve Maslahat-ı Mürsele delillerinin tanımları, çeşitleri, şartları ve delil değerleri.
9	Diğer Tâlî Kaynaklar: Örf, Sedd-i Zerâi', Sahâbî Kavli, Şer'u Men Kablenâ ve Istıshâb (tanımları, çeşitleri ve bağlayıcılık tartışmaları).
10	Yürürlük Kaynakları: I. Genel Olarak Yürürlük Kaynakları, II. İslam Hukuk Tarihi Sürecinde Yer Alan Bazı Yürürlük Kaynakları.
11	Yürürlük Kaynakları II (İslam Hukuk Tarihi Sürecinde Yer Alan Bazı Yürürlük Kaynakları): A. Fıkıh Kitapları, B. Fetva Kitapları, C. Kanunnameler, D. Şer'iyye Sicilleri, E. Kanunlar ve Diğer Düzenleyici Tasarruflar.
12	Metin Okuması: Mütevatir olmayan kıraatin delil olup olamayacağı ile ilgili Arapça Usûl metni okunması.
13	Metin Okuması: Kitab'ın hükümlere delaleti ve hükümleri beyanı ile ilgili Arapça Usûl metni okunması.
14	Metin Okuması: Kitab'ın hükümleri açıklama üslubu ile ilgili Arapça Usûl metni okunması.

Program Çıktıları
1	İlahiyat programı mezunu biri dini metinleri Arapça kaynaklarından okuyabilecek, alanındaki güncel bilgi ve gelişmeleri izleyebilecek ve meslektaşları ile iletişim kurabilecek düzeyde (B1) dil becerisine sahiptir.
2	Dini vecibe ve hizmetlerin ifasında gerekli olan genel kültür, alan bilgisi ve mesleki formasyona ilişkin bilgi ve beceriyi haizdir.
3	İlahiyat alanında temel kavram ve terimler, öne çıkan şahsiyetler ve tarihi süreçleri teorik olarak bilir, bu bilgiyi muhakeme edebilir ve tarihi-kültürel mirasımıza ilişkin bir aidiyet duygusu ve bilinci geliştirebilir.
4	Öğrendiği teorik bilgileri karşılaşacağı yeni bilgi ve meseleleri değerlendirme, eleştirme ve yorumlamanın yanı sıra dini içerikli sorunları tespit etme, onlara çözüm önerisi geliştirme ve düzenleyebileceği sosyal proje ve etkinlikleri yürütmede kullanabilir.
5	İlahiyat alanındaki çalışmalarda bireysel veya ekip üyesi olarak sorumluluk alma, planlama ve yürütebilme konusunda yetkindir.
6	Alanıyla ilgili araştırmalarda toplumsal, bilimsel, kültürel ve etik değerlere uygun hareket eder.
7	Lisans eğitimi sırasında ve yaşamı boyunca alanındaki öğrenim gereksinimlerini belirleyebilir ve öğrenmesini yönlendirebilir.
8	İlahiyat alanında araştırma yapmak için gerekli bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanabilir.
9	İlahiyat alanındaki sorunlara yönelik bilimsel yöntemlerle ortaya konulmuş çözüm önerilerini ilgili toplumla, uzman kişilerle ve ilgili kurumlarla sözlü veya yazılı olarak paylaşabilir.
10	Sosyal hakların evrenselliği, sosyal adalet, kalite kültürü ve kültürel değerlerin korunması ile çevre koruma, iş sağlığı ve güvenliği konularına aşinadır.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10
Fıkıh ve Fıkıh Usûlü ilimlerinin tanımını, gayesini ve tarihsel gelişim evrelerini ifade eder; temel usûl ekollerini (Mütekallimîn, Fukahâ ve Karma metotlar) ve aralarındaki metodolojik farkları karşılaştırır.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Aslî deliller olan Kitap, Sünnet, İcma ve Kıyas’ın rükünlerini, şartlarını, bağlayıcılığını ve ilahi/hukuki hükümlere kaynaklık etme biçimlerini analiz eder.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
İstihsan, Maslahat-ı Mürsele, Örf, Sedd-i Zerâi', Sahâbî Kavli, Şer'u Men Kablenâ ve Istıshâb gibi tâlî delillerin mahiyetini ve hukuk düşüncesindeki işlevlerini değerlendirir.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
İslâm hukuk tarihinde ve pozitif hukukta yürürlük kaynaklarını (fıkıh/fetva kitapları, kanunnameler, şer'iyye sicilleri ve mevzuat) fonksiyonel açıdan sınıflandırır ve yürürlük değerlerini açıklar.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Klasik Usûl Metinlerini Çözümleme ve Güncel Alana Aktarma: Kur'an'ın tanımı, şâzz kıraatlerin delil değeri, metnin hükümlere delâleti/beyanı ve açıklama üslubuna dair klasik Arapça usûl metinlerini dilsel ve usûlî açıdan tahlil ederek anlar; bu metinlerdeki metodolojik birikimi güncel hukukî ve fıkhî meselelerin tahliline aktarır.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Ortalama Değer	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/399467