İLH356 - İslam Hukuk Felsefesi

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İLAHİYAT FAKÜLTESİ

İLAHİYAT

(2026-2027) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
İslam Hukuk Felsefesi	İLH356	6	2 + 0	3,0	Seçmeli

Birim Bölüm	İlahiyat - Lisans (Yüz yüze)
Amaç	Bu dersin amacı; öğrenciye genel hukuk felsefesi ile İslam hukuk felsefesi arasındaki teorik bağı kurdurmak, İslam hukukunun gayelerini (Makâsıdü'ş-Şerîa), illet-hikmet ilişkisini, küllî kaideleri ve hükümlerin değişimi meselesini felsefi bir derinlikle aktarmaktır. Ayrıca tarihsel süreçte öne çıkan fakihlerin gaye merkezli hukuk yaklaşımlarını inceleyerek öğrencilerin güncel hukuki meselelere makâsıd penceresinden bakabilmelerini sağlamaktır.
Ders İçeriği	İslam Hukuk Felsefesi dersi; fıkıh metodolojisinin felsefi temellerini, hükümlerin gayelerini (Makâsıdü’ş-Şerîa), illet-hikmet ilişkisini, küllî kaideleri ve klasik ile çağdaş fakihlerin gaye merkezli hukuk yaklaşımlarını bütüncül bir biçimde ele alır.
EBS Koordinatörü	Mustafa Serdar Özcan

Hafta	Konu
1	Giriş: Kavramsal Çerçeve: İslam Hukuk Felsefesinin Mahiyeti ve Alanı
2	Hukukun Amaçları ve Adalet
3	İslam Hukuk Metodolojisi ve Felsefesi İlişkisi
4	Hükümlerde Gaye Problemi ve İllet-Hikmet İlişkisi
5	Gaye Odaklı Deliller ve İçtihat Felsefesi: Kıyas, İstihsan, Maslahat, Örf
6	Makâsıdü'ş-Şerîa'ya Giriş ve Kavramsal Yapı
7	Makâsıdın Mertebeleri
8	Küllî Kaideler ve Hukuk Felsefesi
9	Makâsıd Düşüncesinin Doğuşu ve Teşekkülü
10	Klasik Dönem Makâsıd Teorisyenleri
11	Makâsıdın Zirve İsmi: Şâtıbî
12	Çağdaş Dönemde Makâsıd Yönelişleri
13	Hükümlerin Değişimi ve Tarihsellik Problemi
14	Makâsıd Temelli İçtihat ve Günümüz Fıkıh Problemleri

Program Çıktıları
1	İlahiyat programı mezunu biri dini metinleri Arapça kaynaklarından okuyabilecek, alanındaki güncel bilgi ve gelişmeleri izleyebilecek ve meslektaşları ile iletişim kurabilecek düzeyde (B1) dil becerisine sahiptir.
2	Dini vecibe ve hizmetlerin ifasında gerekli olan genel kültür, alan bilgisi ve mesleki formasyona ilişkin bilgi ve beceriyi haizdir.
3	İlahiyat alanında temel kavram ve terimler, öne çıkan şahsiyetler ve tarihi süreçleri teorik olarak bilir, bu bilgiyi muhakeme edebilir ve tarihi-kültürel mirasımıza ilişkin bir aidiyet duygusu ve bilinci geliştirebilir.
4	Öğrendiği teorik bilgileri karşılaşacağı yeni bilgi ve meseleleri değerlendirme, eleştirme ve yorumlamanın yanı sıra dini içerikli sorunları tespit etme, onlara çözüm önerisi geliştirme ve düzenleyebileceği sosyal proje ve etkinlikleri yürütmede kullanabilir.
5	İlahiyat alanındaki çalışmalarda bireysel veya ekip üyesi olarak sorumluluk alma, planlama ve yürütebilme konusunda yetkindir.
6	Alanıyla ilgili araştırmalarda toplumsal, bilimsel, kültürel ve etik değerlere uygun hareket eder.
7	Lisans eğitimi sırasında ve yaşamı boyunca alanındaki öğrenim gereksinimlerini belirleyebilir ve öğrenmesini yönlendirebilir.
8	İlahiyat alanında araştırma yapmak için gerekli bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanabilir.
9	İlahiyat alanındaki sorunlara yönelik bilimsel yöntemlerle ortaya konulmuş çözüm önerilerini ilgili toplumla, uzman kişilerle ve ilgili kurumlarla sözlü veya yazılı olarak paylaşabilir.
10	Sosyal hakların evrenselliği, sosyal adalet, kalite kültürü ve kültürel değerlerin korunması ile çevre koruma, iş sağlığı ve güvenliği konularına aşinadır.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10
Hukukun temel gayelerini (adalet, maslahat, eşitlik, özgürlük) genel ve İslam hukuk felsefesi açısından değerlendirir.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Hükümlerin gayelerini (Makâsıdü'ş-Şerîa), mertebelerini (zarûriyyât, hâciyyât, tahsîniyyât) ve illet-hikmet ayrımına dayalı tahlil metodunu açıklar.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Klasik ve modern dönem fakihlerinin (Cüveynî, Gazzâlî, Şâtıbî, İbn Âşûr vb.) makâsıd yaklaşımlarını tarihsel süreç içerisinde karşılaştırır.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
İstihsan, maslahat, örf ve küllî kaidelerin felsefi ve makâsıdî esaslarını ile hukuk sistemindeki işlevlerini değerlendirir.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Zamanın değişmesiyle hükümlerin değişmesi ilkesini ve güncel fıkıh problemlerinde makâsıd merkezli içtihat imkânlarını tahlil eder.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Ortalama Değer	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/399530