İLH370 - İslam Kurumlar Tarihi

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İLAHİYAT FAKÜLTESİ

İLAHİYAT

(2026-2027) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
İslam Kurumlar Tarihi	İLH370	6	2 + 0	3,0	Seçmeli

Birim Bölüm	İlahiyat - Lisans (yüz yüze)
Amaç	Bu dersin amacı, İslam dünyasında tarihsel süreç içinde oluşan siyasal, hukukî, askerî, eğitimsel ve ekonomik kurumların gelişimini öğretmektir. Öğrencilere, bu kurumların İslam medeniyetinin şekillenmesindeki rolünü analiz etme becerisi kazandırmak hedeflenmektedir. Ayrıca kurumların tarihsel değişimlerini ve günümüze etkilerini karşılaştırmalı bir bakış açısıyla değerlendirmeleri amaçlanmaktadır.
Ders İçeriği	Bu ders, İslam dünyasında oluşan siyasal, hukuki, sosyal ve ekonomik kurumların tarihî gelişimini ele alır. İslam kurumlarının doğuşu Hz. Muhammed dönemiyle başlar ve dört halife dönemiyle sistematik bir yapıya kavuşur. Medine Vesikası, ilk siyasal ve toplumsal kurumlaşmanın temelini oluşturur. Hilafet kurumu, İslam siyasal düşüncesinin merkezinde yer alır. Emevî ve Abbâsî dönemlerinde hilafet, monarşik yapıya dönüşerek bürokratik sistem gelişmiştir. İmamet, meşveret, biat gibi kavramlar İslam siyaset geleneğinin teorik zeminini oluşturur. Beytü’l-Mâl (İslam hazinesi), kamu gelirlerinin ve harcamalarının denetlendiği temel ekonomik kurumdur. Hisbe teşkilatı, kamu düzenini ve ahlaki denetimi sağlayan önemli bir kurumdur. Kadılık kurumu, İslam hukuk sisteminin uygulanmasında merkezî bir rol üstlenmiştir. Şûrâ (danışma), siyasal karar alma süreçlerinde meşruiyetin dayanaklarından biri olarak görülür. Divan teşkilatları, özellikle Abbâsîler döneminde sistemli bir devlet yapısının temel organlarıdır. Divanü’l-Ceyş, ordu ve askerî harcamaların yönetildiği önemli bir idari kurumdur. Divanü’l-Harâc, vergi işlerinin düzenlendiği bir maliye kurumu olarak görev yapmıştır. Emevîlerle birlikte saltanat kavramı hilafetin önüne geçmeye başlamıştır. Abbâsîler döneminde vezirlik kurumu gelişmiş ve devlet yönetiminde merkezi rol oynamıştır. İslam hukukunun uygulanmasında mezheplerin etkisiyle farklı kadılık sistemleri ortaya çıkmıştır. Eğitim kurumu olarak cami ve medreseler, hem dinî hem bilimsel bilgi üretiminin merkezleri olmuştur. Selçuklular döneminde Nizamiye Medreseleri, kurumsal eğitim yapısının gelişiminde dönüm noktasıdır. Vakıf müessesesi, sosyal yardım ve kamu hizmetlerinin kurumsallaşmasında önemli yer tutar. Ahilik teşkilatı, ekonomik hayatı düzenleyen bir sivil kurum olarak öne çıkar. İslam toplumlarında sosyal adaletin sağlanmasında zekât ve sadaka kurumları belirleyici olmuştur. İslam kurumları, şehirlerin mimarisinde ve planlamasında etkili olmuştur (örneğin; külliye, çarşı, hamam). Osmanlı’da klasik İslam kurumları geliştirilmiş ve merkezî bir sistem hâline getirilmiştir. Şeyhülislamlık, Osmanlı'da dinî ve hukukî otoritenin temsil edildiği üst düzey bir kurumdur. Osmanlı maliyesinde tımar ve iltizam sistemleri klasik İslam vergi kurumlarının bir uzantısıdır. İslam kurumlarının gelişimi, yerel kültürlerle etkileşim içinde evrim geçirmiştir. Kurumlar, sadece idarî değil; kültürel, ahlaki ve sosyal yapının taşıyıcısı olmuştur. Bu ders, İslam kurumlarının tarihsel bağlamda işleyişini ve dönüşümünü eleştirel bakış açısıyla analiz etmeyi hedefler. Ayrıca kurumların günümüzdeki yansımaları ve modernleşme ile geçirdiği dönüşüm de incelenir. Ders sonunda öğrenciler, İslam medeniyetinde kurumsallaşmanın tarihsel gelişimini sistematik olarak değerlendirme yetisine sahip olur.
EBS Koordinatörü	Mehmet Fatih YALÇIN Enes Ensar ERBAY

Hafta	Konu
1	İslam Kurumları Tarihi Dersinin Kaynakları ve Tarihçileri
2	Hilafet
3	Berid
4	Mescid
5	Kölelik
6	Ordu
7	Genel Tekrar
8	Ara Sınav
9	Bilim
10	Vakıf
11	Eğitim
12	Divan
13	Sağlık
14	Ekonomi
15	Genel Tekrar
16	Yarıyıl Sonu Sınavı

Program Çıktıları
1	İlahiyat programı mezunu biri dini metinleri Arapça kaynaklarından okuyabilecek, alanındaki güncel bilgi ve gelişmeleri izleyebilecek ve meslektaşları ile iletişim kurabilecek düzeyde (B1) dil becerisine sahiptir.
2	Dini vecibe ve hizmetlerin ifasında gerekli olan genel kültür, alan bilgisi ve mesleki formasyona ilişkin bilgi ve beceriyi haizdir.
3	İlahiyat alanında temel kavram ve terimler, öne çıkan şahsiyetler ve tarihi süreçleri teorik olarak bilir, bu bilgiyi muhakeme edebilir ve tarihi-kültürel mirasımıza ilişkin bir aidiyet duygusu ve bilinci geliştirebilir.
4	Öğrendiği teorik bilgileri karşılaşacağı yeni bilgi ve meseleleri değerlendirme, eleştirme ve yorumlamanın yanı sıra dini içerikli sorunları tespit etme, onlara çözüm önerisi geliştirme ve düzenleyebileceği sosyal proje ve etkinlikleri yürütmede kullanabilir.
5	İlahiyat alanındaki çalışmalarda bireysel veya ekip üyesi olarak sorumluluk alma, planlama ve yürütebilme konusunda yetkindir.
6	Alanıyla ilgili araştırmalarda toplumsal, bilimsel, kültürel ve etik değerlere uygun hareket eder.
7	Lisans eğitimi sırasında ve yaşamı boyunca alanındaki öğrenim gereksinimlerini belirleyebilir ve öğrenmesini yönlendirebilir.
8	İlahiyat alanında araştırma yapmak için gerekli bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanabilir.
9	İlahiyat alanındaki sorunlara yönelik bilimsel yöntemlerle ortaya konulmuş çözüm önerilerini ilgili toplumla, uzman kişilerle ve ilgili kurumlarla sözlü veya yazılı olarak paylaşabilir.
10	Sosyal hakların evrenselliği, sosyal adalet, kalite kültürü ve kültürel değerlerin korunması ile çevre koruma, iş sağlığı ve güvenliği konularına aşinadır.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10
Öğrenci, İslam tarihindeki temel kurumları (hilafet, kadılık, vakıf vb.) tanımlar ve tarihsel gelişim süreçlerini açıklar.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
İslam medeniyetinde siyasal, hukuki, ekonomik ve sosyal kurumların işleyişini analiz eder ve karşılaştırmalı değerlendirme yapar.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
İslam kurumlarının Osmanlı dönemi ve modernleşme sürecindeki dönüşümlerini kavrar ve yorumlar.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
İslam hukukunun ve idari sistemlerin kurumsallaşmasındaki temel kavram ve mekanizmaları öğrenir.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
İslam kurumlarının günümüz toplumlarındaki etkilerini tartışır ve tarihsel bilgi ışığında çağdaş sorunlara çözüm önerileri geliştirir.	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Ortalama Değer	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/399537