SBK303 - Osmanlı'da Modernleşme ve Demokrasi

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ

SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ

(2026-2027) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
Osmanlı'da Modernleşme ve Demokrasi	SBK303	5	3 + 0	5,0	Zorunlu

Birim Bölüm	Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi - Lisans (Anlatım, soru-cevap, tartışma.)
Amaç	Bu dersin amacı, öğrencilere Osmanlı Devleti’nin klasik dönem kurumsal yapısını, bu yapının 17. ve 18. yüzyıllardaki dönüşümünü ve 19. yüzyıldan II. Meşrutiyet’e uzanan modernleşme ve demokratikleşme sürecini kavratmaktır. Ders, modernleşme kuramları ışığında reform hareketlerini, anayasal gelişmeleri ve siyasal akımları analiz etme becerisi kazandırmayı; öğrencilerin Osmanlı’da modernleşme ve demokrasi ilişkisini süreklilik ve değişim ekseninde eleştirel biçimde değerlendirmelerini ve bu mirasın Türkiye Cumhuriyeti’nin siyasal yapısıyla bağını sorgulamalarını sağlamayı amaçlar.
Ders İçeriği	Ders kapsamında ilk olarak Halil İnalcık’ın Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ çalışması çerçevesinde padişahlık, divan-ı hümayun, askerî sınıf ve kapıkulu sistemi, timar ve toprak rejimi, ulema ve adalet düzeni, reaya, mali yapı ve kanun-şeriat ilişkisi gibi klasik dönem kurumları ele alınmaktadır. Ardından bu kurumların 17. ve 18. yüzyıllarda uğradığı yapısal değişim, merkezî otoritenin zayıflaması, timar sisteminin çözülmesi ve ayanların yükselişi modernleşme kavram ve kuramları ışığında incelenmekte; Nizam-ı Cedid ve Sened-i İttifak gibi ilk reform ve uzlaşı girişimleri değerlendirilmektedir. Tanzimat ve Islahat Fermanları, Kanun-ı Esasi, I. ve II. Meşrutiyet ile Meclis-i Mebusan uygulamaları üzerinden idari, hukuki, askerî ve eğitim alanındaki reformlar ile temsil, parlamentarizm ve anayasalcılığın gelişimi klasik dönem kurumlarıyla karşılaştırılarak analiz edilmektedir. Yeni Osmanlılar, Jön Türkler ve İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin düşünsel temelleri ve siyasal programları tartışılmakta, dersin sonunda Osmanlı’da modernleşme ve demokrasi ilişkisi Cumhuriyet’le süreklilik ve kopuş boyutlarında değerlendirilmektedir.
Ders Veren	Pınar ÖZDEN CANKARA

Hafta	Konu
1	Giriş, Kavramsal Çerçeve ve Padişahlık: Ders tanıtımı; modernleşme, demokrasi ve kurumsal değişim kavramları İnalcık’ın klasik çağ yaklaşımı ve dönemin sınırları (1300-1600) Padişahlık, hanedan ve devlet anlayışı Divan-ı hümayun ve merkez teşkilatı
2	Askerî Sınıf, Kapıkulu Sistemi ve Tımar: Askerî sınıfın yapısı ve yeniçeri ocağı Devşirme sistemi ve saray teşkilatı Sipahiler ve timar sistemi Askerî ve idari işlevlerin birleşimi
3	Toprak Rejimi, Reaya ve Mali Yapı: Miri toprak rejimi ve çift-hane sistemi Reaya, köylü ve şehirli toplum yapısı Vergi sistemi ve devlet gelirleri İktisadi politika ve loncalar
4	Ulema, Adalet Düzeni ve Kanun-Şeriat İlişkisi: İlmiye sınıfı, medreseler ve şeyhülislamlık Kadı ve adalet düzeni Kanun ve şeriat ilişkisi, örfî hukuk Taşra idaresi ve merkez-taşra ilişkileri
5	Klasik Kurumların Dönüşümü: 17. ve 18. Yüzyıl: Merkezî otoritenin zayıflaması ve saray içi güç mücadeleleri Timar sisteminin çözülmesi ve mali krizler Ayanların yükselişi ve yerel güç odakları Modernleşme kavram ve kuramları (Batılılaşma, merkezileşme, rasyonalizasyon)
6	İlk Reform ve Uzlaşı Girişimleri: Nizam-ı Cedid ve Sened-i İttifak: III. Selim ve Nizam-ı Cedid Ayanlarla uzlaşı: Sened-i İttifak (1808) II. Mahmud’un merkezileşme politikaları ve yeniçeri ocağının kaldırılması Askerî ve idari yeniden yapılanma
7	Tanzimat ve Islahat Fermanları: Tanzimat Fermanı (1839) ve hukuk devleti anlayışı Islahat Fermanı (1856) ve gayrimüslimlerin konumu İdari, hukuki, askerî ve eğitim alanındaki reformlar Reformların klasik kurumlarla karşılaştırılması
8	Yeni Osmanlılar, Kanun-ı Esasi ve I. Meşrutiyet: Yeni Osmanlılar’ın düşünsel temelleri (Namık Kemal, Şinasi, Ziya Paşa) Anayasalcılık ve temsil düşüncesi
9	Kanun-ı Esasi (1876) ve I. Meşrutiyet’in ilanı Meclis-i Mebusan (1877-78) ve meclisin kapatılması
10	Jön Türk Hareketinin Ortaya Çıkışı ve Anayasal Sürecin Hız Kazanması: II. Abdülhamid dönemi: merkezileşme, eğitim ve bürokrasideki modernleşme Jön Türk hareketinin ortaya çıkışı ve örgütlenmesi İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin kuruluşu ve programı Anayasal sürecin hız kazanması ve 1908 Devrimi
11	II. Meşrutiyet ve Siyasal Yaşam: Meclis-i Mebusan’ın yeniden açılması ve parlamenter deneyim Siyasal partiler ve muhalefet (Ahrar Fırkası, Hürriyet ve İtilaf) 31 Mart Vakası ve Kanun-ı Esasi değişiklikleri 1912 seçimleri ve siyasal gerilimler
12	İttihat ve Terakki İktidarı ve Siyasal Akımlar: Babıali Baskını (1913) ve otoriterleşme eğilimleri Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük ve Batıcılık akımları Azınlıklar ve milliyetçilik sorunu Siyasal programların demokratikleşmeye etkisi
13	I. Dünya Savaşı, Osmanlı’nın Sonu ve Cumhuriyet’e Geçiş: Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı’nın siyasal etkileri Osmanlı Devleti’nin çöküşü ve Millî Mücadele’ye geçiş Meclis-i Mebusan’dan Büyük Millet Meclisi’ne Cumhuriyet’le süreklilik ve kopuş boyutları
14	Osmanlı’da modernleşme ve demokrasi ilişkisinin süreklilik ve değişim ekseninde değerlendirilmesi Klasik kurumlardan II. Meşrutiyet’e uzanan sürecin karşılaştırmalı özeti

Ders İş Yükü	Çalışma Türü / Öğretim Metotlar	Süresi (Saat)	Sayısı
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması	Beyin Fırtınası	5	2
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme	Küçük Grup Tartışması	5	1
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme	Tartışmalı Ders	5	3
Dinleme ve anlamlandırma	Ders	3	14
Araştırma – yaşam boyu öğrenme, yazma, okuma, Bilişim, eleştirel düşünme, soru geliştirme, yönetsel beceriler, takım çalışması	Grup Çalışması	5	1
Araştırma – yaşam boyu öğrenme, yazma, okuma, Bilişim	Sınıf Dışı Çalışma	5	2
Ara Sınav 1		15	1
Kısa Sınav 1		5	1
Final		25	1
Ders İş Yükü:		132
AKTS (Ders İş Yükü / 25.5):		5,18

Program Çıktıları
1	Siyaset bilimi ve kamu yönetimi alanına ilişkin temel kuramsal ve olgusal bilgiyi edinir.
2	Farklı sosyal bilim disiplinlerinden elde ettiği yöntem ve kavramları bütüncül bir perspektifle değerlendirir.
3	Toplumsal, çevresel ve yönetsel sorunları eleştirel bir bakış açısıyla analiz eder ve yenilikçi çözüm önerileri geliştirir.
4	Alanına ilişkin bilişim teknolojilerini ve dijital araçları etkili biçimde kullanır; yaşam boyu öğrenme anlayışıyla mesleki gelişimini sürekli olarak sürdürür.
5	Alanına ilişkin temel hukuk bilgisine dayanarak haklar, sorumluluklar ve yönetsel süreçler hakkında farkındalık geliştirir.
6	Mesleki ve bilimsel etik ilkelere uygun davranır; bireysel sorumluluk alır, ekip çalışmalarına etkin katılır.
7	Alanındaki gelişmeleri takip edecek düzeyde Türkçeyi etkili biçimde kullanır ve yeterli yabancı dil bilgisiyle yazılı ve sözlü iletişim kurma becerisini geliştirir.
8	Alanıyla ilgili politika geliştirme süreçlerinde kullanılan bilişim sistemlerini, veri tabanlarını ve dijital araçları etkin biçimde kullanır.
9	Alanıyla ilgili karmaşık sorunları analiz eder, çözüm önerileri geliştirir ve kriz koşullarında uygun karar seçeneklerini değerlendirir.
10	Alanındaki kuramsal yaklaşımları eleştirel biçimde değerlendirir ve karşılaştırır.
11	Alanıyla ilgili tarihsel süreçleri kavrar ve kurumların yapısal dönüşümünü analiz eder.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10	PÇ 11
İnalcık’ın Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ (1300-1600) çalışması çerçevesinde klasik dönem Osmanlı kurumsal yapısını (padişahlık, divan-ı hümayun, askerî sınıf ve kapıkulu sistemi, timar ve toprak rejimi, ulema ve adalet düzeni, reaya, mali yapı, kanun-şeriat ilişkisi) tanımlar ve bu kurumların birbiriyle ilişkisini açıklar.	5	3	2	1	4	-	1	-	1	2	5
Klasik dönem kurumlarının 17. ve 18. yüzyıllarda uğradığı yapısal değişimi (merkezî otoritenin zayıflaması, timar sisteminin çözülmesi, ayanların yükselişi, mali ve askerî krizler) modernleşme kavram ve kuramları ışığında analiz ederek, bu değişimin Nizam-ı Cedid ve Sened-i İttifak gibi ilk reform ve uzlaşı girişimlerine zemin hazırlama biçimini değerlendirir.	4	4	4	-	2	-	3	1	4	5	5
Tanzimat ve Islahat Fermanları ile Kanun-ı Esasi, I. ve II. Meşrutiyet ve Meclis-i Mebusan uygulamaları üzerinden 19. yüzyıl ve sonrasındaki idari, hukuki, askerî ve eğitim reformlarını ile temsil, parlamentarizm ve anayasalcılığın gelişimini, klasik dönem kurumlarıyla karşılaştırarak değerlendirir.	4	3	3	-	4	-	3	1	3	4	5
Yeni Osmanlılar, Jön Türkler ve İttihat ve Terakki Cemiyeti gibi siyasal akım ve örgütlerin düşünsel temellerini, siyasal programlarını ve Osmanlı’nın klasik kurumsal mirasına yönelik tutumlarını eleştirel biçimde tartışarak demokratikleşme sürecine etkilerini değerlendirir.	4	3	3	-	2	1	3	1	3	4	4
Osmanlı’da modernleşme ve demokrasi ilişkisini, klasik dönem kurumsal yapısından II. Meşrutiyet’e uzanan süreklilik ve değişim ekseninde, temel kaynaklar ve akademik literatür ışığında sorgular; bu mirasın Türkiye Cumhuriyeti’nin siyasal yapısıyla süreklilik ve kopuş boyutlarını yazılı ve sözlü olarak sunar.	4	5	4	-	2	2	5	2	3	4	4
Ortalama Değer	4,2	3,6	3,2	0,2	2,8	0,6	3	1	2,8	3,8	4,6

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/420524