TAR387 - Hukuk Tarihi

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ

TARİH

(2025 - 2026) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
Hukuk Tarihi	TAR387	5	3 + 0	5,0	Seçmeli

Birim Bölüm	Tarih - Lisans (Yüz yüze)
Amaç	Hukuk Tarihi dersinin temel amacı, öğrencilere hukuk sistemlerinin tarihsel gelişimini ve bu sistemlerin toplumsal, siyasi ve ekonomik yapılarla olan derin bağlarını kapsamlı bir şekilde öğretmektir. Ders kapsamında Türk hukuk tarihinin yanı sıra Roma hukuku ve İslam hukuku gibi dünya hukuk mirasını şekillendiren temel gelenekler, kronolojik bir perspektifle ve mukayeseli olarak ele alınır. Öğrencilerin günümüz hukuk kurumlarının kökenlerini kavrayarak, adaletin ve yasaların zaman içerisindeki değişimini eleştirel bir bakış açısıyla analiz edebilmeleri hedeflenir. Bu süreçte temel hukuk metinleri ve belgeleri üzerinden yapılan incelemelerle, öğrencilerin tarihsel araştırma ve yorumlama yeteneklerinin geliştirilmesi amaçlanır. Nihayetinde bu ders, geleceğin tarihçilerine geçmişten günümüze intikal eden hukuk kültürünü ve bu kültürün medeniyet inşasındaki belirleyici rolünü idrak ettirmeyi vizyon edinir.
Ders İçeriği	Hukuk Tarihi dersi kapsamında, ilk olarak hukukun tanımı, kapsamı ve tarihsel metodolojisi üzerinde durularak hukuk sistemlerinin toplumsal yaşamdaki merkezi rolü irdelenir. Mezopotamya’da Hammurabi Kanunları ile başlayan yazılı hukuk geleneği incelenirken, Hitit ve Eski Mısır hukuk sistemlerinin kurumsal yapıları ve aile hukuku üzerindeki etkileri detaylandırılır. Antik Yunan’da adalet kavramının felsefi temelleri ve Atina demokrasisinin hukuk üzerindeki dönüştürücü gücü ele alınır. Roma Hukuku’nun doğuşu, On İki Levha Kanunları’ndan Iustinianus derlemelerine kadar olan süreci kapsayacak şekilde derinlemesine analiz edilir. Kişiler hukuku, borçlar hukuku ve mülkiyet kavramlarının Roma hukukundaki gelişimi, modern Kıta Avrupası hukukuna olan yansımalarıyla birlikte tartışılır. Orta Çağ Avrupa’sında feodal hukuk yapısı, kilise hukuku (kanon hukuku) ve kraliyet hukukunun birbiriyle olan rekabeti üzerinde durulur. İslam hukukunun doğuşu, fıkıh ekollerinin oluşumu ve şer’i hukukun temel kaynakları olan Kur’an, sünnet, icma ve kıyas yöntemleri sistemli bir şekilde işlenir. Türk hukuk tarihinin kökleri olan Orta Asya bozkır kültürü ve töre hukuku, İslamiyet öncesi dönemdeki devlet yapısıyla ilişkilendirilerek aktarılır. Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu devletlerindeki hukuki kurumlar ile örfi ve şer’i hukukun birlikteliği incelenir. Osmanlı Devleti’nin kuruluş dönemindeki hukuki yapılanması ve padişah yasaknamelerinin (kanunnamelerin) hukuki niteliği üzerinde durulur. Osmanlı hukukunda kadılık müessesesi, mahkeme yapısı ve fetva kurumunun işleyişi toplumsal düzen bağlamında ele alınır. Tanzimat Fermanı ile başlayan Osmanlı modernleşme süreci ve bu dönemde Batı hukukundan yapılan iktibaslar dersin önemli bir bölümünü oluşturur. Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye’nin hazırlanış süreci, içeriği ve İslam borçlar hukukunun kodifikasyonu üzerindeki etkisi ayrıntılı olarak tartışılır. Kanun-i Esasi’nin ilanı ile Türk hukuk tarihindeki anayasacılık hareketlerinin başlangıcı ve bu sürecin siyasi sonuçları analiz edilir. Cumhuriyet dönemi hukuk devrimleri kapsamında İsviçre Medeni Kanunu ve İtalyan Ceza Kanunu gibi metinlerin kabul edilme gerekçeleri ve toplumsal dönüşümdeki rolleri incelenir. Laik hukuk sistemine geçişin hukuki altyapısı ve yeni Türk Medeni Kanunu’nun aile yapısındaki demokratikleşme üzerindeki etkileri değerlendirilir. Hukukun evrensel ilkeleri olan hakkaniyet, adalet ve eşitlik kavramlarının tarihsel süreç içerisindeki evrimi üzerinde durulur. İnsan hakları kavramının Magna Carta’dan Fransız İhtilali’ne ve oradan modern beyannamelere kadar olan tarihsel gelişimi eleştirel bir süzgeçten geçirilir. Modern devletin doğuşuyla birlikte kamu hukuku ve özel hukuk ayrımının netleşmesi ve bu ayrımın tarihsel gerekçeleri açıklanır. Uluslararası hukukun tarihsel kökenleri, savaş ve barış hukukunun zaman içindeki değişimi ve küreselleşmenin hukuk üzerindeki etkileri tartışmaya açılır. Batı dışı hukuk sistemleri ile Batı hukuku arasındaki etkileşimler ve çatışma alanları mukayeseli bir perspektifle sunulur. Hukuk tarihinin sadece yasalar toplamı değil, aynı zamanda bir zihniyet tarihi olduğu gerçeği üzerinden toplumsal hafızanın önemi vurgulanır. Öğrencilerin geçmişin hukuki deneyimlerinden yola çıkarak güncel hukuki sorunlara çözüm odaklı yaklaşabilmeleri için metodolojik araçlar sunulur. Ders boyunca birincil kaynak niteliğindeki beratlar, fermanlar ve mahkeme sicilleri üzerinden uygulama örnekleri gösterilir. Hukuki kavramların etimolojik gelişimi ve dilsel dönüşümü tarihsel bağlamı içerisinde örneklendirilir. Toplumların adalet arayışının tarihsel bir süreklilik arz ettiği ve hukukun statik değil, dinamik bir yapı olduğu düşüncesi dersin temel eksenini oluşturur. Son olarak, dijitalleşen dünyada hukukun yeni tarihsel evresi ve siber hukuk gibi kavramların tarihsel birikim üzerindeki olası etkileri tartışılarak ders sonlandırılır.
Ders Veren	Mustafa Serhan YÜCEL
EBS Koordinatörü	Mustafa Serhan YÜCEL

Hafta	Konu
1	Hukuk kavramı ve tarihsel gelişimin önemi
2	Hukukun Kaynakları: Mevzuat, içtihat, örf ve adet hukuku kavramları
3	Mezopotamya ve Eski Doğu Hukuk Sistemleri: Hammurabi Kanunları örneği Antik Yunan Hukuku: Demokrasi, şehir devletleri ve hukuk anlayışı
4	Roma Hukukunun doğuşu ve erken dönemler Roma Hukukunun Klasik ve Justinianus Dönemi: Corpus Juris Civilis
5	Orta Çağ Avrupa Hukuku: Feodalizm, kilise hukuku ve kraliyet hukukları
6	İslam Hukuku'na Giriş: Kuran, Hadis, İcma, Kıyas kavramları. Fıkıh.
7	İslamiyet Öncesi Türk Hukuk Tarihi
8	Ara Sınav
9	Osmanlı Hukuk Sistemi I: Şer’i ve örfi hukukun dengesi
10	Osmanlı Hukuk Sistemi II: Kadı mahkemeleri, kanunnameler ve adalet anlayışı
11	Tanzimat ve Islahat Fermanları Sonrası Hukuk Reformları Cumhuriyet Dönemi'nde hukuk inkılapları (Medeni Kanun ve diğer reformlar)
12	Türk Anayasa Tarihi
13	Kıta Avrupası - Anglo-Amerikan Hukuk Gelenekleri: Karşılaştırmalı bakış (1)
14	Kıta Avrupası - Anglo-Amerikan Hukuk Gelenekleri: Karşılaştırmalı bakış (2)
15	Genel Değerlendirme: Hukuk tarihinde süreklilik ve değişim
16	Yarıyıl Sonu Sınavı

Ders İş Yükü	Çalışma Türü / Öğretim Metotlar	Süresi (Saat)	Sayısı
Dinleme ve anlamlandırma	Ders	3	14
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme	Tartışmalı Ders	3	14
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme	Gösterim	1	12
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması	Beyin Fırtınası	2	14
Ara Sınav 1		1	1
Kısa Sınav 1		1	1
Final		1	1
Ders İş Yükü:		127
AKTS (Ders İş Yükü / 25.5):		4,98

Program Çıktıları
1	Tarih alanında edindiği kuramsal ve uygulamalı bilgi birikimini; tarihsel olay, süreç ve olguları analiz etme, yorumlama ve anlamlandırma süreçlerinde etkin biçimde kullanır.
2	Tarihsel sorunları saptar, analiz eder ve uygun araştırma yöntemlerini kullanarak kanıta dayalı çözümler/açıklamalar geliştirir; süreç yönetiminde eleştirel analiz ve sentez yetkinliği sergiler.
3	Tarihsel sistemleri, kurumları ve süreçleri analiz eder; çağdaş Tarih yazıcılığı yöntemleri ve kaynak tenkidi vasıtasıyla tarihsel sorunsallara yönelik bilimsel açıklamalar/çözümler geliştirir.
4	Tarih disiplini dışındaki pedagoji, felsefe, sanat ve sosyal bilimlerin (siyaset, sosyoloji vb.) sunduğu kuramsal bilgileri tarihsel analiz süreçlerine entegre eder.
5	Tarih araştırmalarında; dijital beşeri bilimler araçlarını, dijital arşivleri ve veri tabanlarını etkin bir şekilde kullanır; araştırma süreçlerinde bilişim teknolojilerinden yararlanarak verileri dijital ortamda analiz eder.
6	Tarihsel bir araştırmayı bağımsız olarak tasarlar; birincil ve ikincil kaynaklardan veri toplar, analiz eder, yorumlar ve sonuçlarını bilimsel etik kurallara uygun biçimde raporlar ve sunar.
7	Bireysel ve disiplinler arası ekip çalışmalarında etkin rol alır; tarihsel sorunsallara yönelik tartışmalarda bilimsel etik çerçevesinde iş birliği yapar ve ortak projelerde sorumluluk üstlenir.
8	Türkçe’yi ve Osmanlı Türkçesi’ni yazılı ve sözlü olarak etkin ve akademik düzeyde kullanır; en az bir yabancı dilde Tarih literatürünü takip edebilecek düzeyde iletişim kurar.
9	Yaşam boyu öğrenme bilinciyle; Tarih disiplini ve ilgili alanlardaki bilimsel gelişmeleri takip eder, yeni bilgi kaynaklarına erişim sağlar ve mesleki yetkinliklerini sürekli günceller.
10	Tarih yazıcılığı ve mesleki uygulamalarda etik ilkeleri içselleştirir; bilimsel dürüstlük, nesnellik ve toplumsal sorumluluk bilinciyle hareket eder.
11	Tarihsel olay ve uygulamaların evrensel, toplumsal, kültürel, ekonomik ve hukuksal boyutlarını değerlendirir; çevre, sürdürülebilirlik ve insan hakları gibi küresel meselelere tarihsel derinlik ve perspektif kazandırarak çözüm süreçlerine katkı sağlar.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10	PÇ 11
Hukuk sistemlerinin tarihsel gelişimini kronolojik olarak kavrar.	5	3	5	3	2	3	2	3	4	3	5
Farklı medeniyetlerin hukuk geleneklerini mukayeseli analiz eder.	5	5	5	5	2	4	3	4	4	3	5
Modern hukuk kurumlarının tarihsel kökenlerini tanımlar.	4	4	5	4	2	3	2	3	5	3	5
Hukuk metinlerini tarihsel ve toplumsal bağlamda yorumlar.	5	5	5	4	3	5	3	5	4	4	4
Hukuki değişim ve süreklilik dinamiklerini eleştirel değerlendirir.	5	5	4	5	2	4	4	3	5	4	5
Ortalama Değer	4,8	4,4	4,8	4,2	2,2	3,8	2,8	3,6	4,4	3,4	4,8

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/426062