TAR109 - Tarih Bilimine Giriş

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ

TARİH

(2025 - 2026) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
Tarih Bilimine Giriş	TAR109	1	3 + 0	5,0	Zorunlu

Birim Bölüm	Tarih - Lisans (Yüz yüze)
Amaç	Tarih Bilimine Giriş dersinin temel amacı, öğrencilere geçmişe ait verilerin bilimsel yöntemlerle nasıl analiz edileceğini ve tarih yazımının metodolojik temellerini kazandırmaktır. Ders kapsamında tarihin tanımı, konusu ve diğer bilim dallarıyla olan ilişkisi ele alınarak, tarihsel bilginin inşa süreci sistematik bir şekilde aktarılır. Öğrencilerin birincil ve ikincil kaynaklar arasındaki farkı ayırt edebilmeleri ve tarihsel belgelere eleştirel bir süzgeçle yaklaşabilme yetkinliğine sahip olmaları hedeflenir. Zaman, mekân ve neden-sonuç ilişkisi çerçevesinde olayları değerlendirme becerisi geliştirilerek, geçmişin günümüz üzerindeki etkisi üzerinde durulur. Nihayetinde bu ders, öğrencilere objektif bir tarih perspektifi sunarak onlara akademik araştırma etiğini ve profesyonel tarihçilik nosyonunu aşılamayı vizyon edinir.
Ders İçeriği	Tarih Bilimine Giriş dersi kapsamında, ilk olarak tarihin tanımı, kapsamı ve bir bilim dalı olarak diğer disiplinler arasındaki özgün konumu üzerine durulur. Tarih yazıcılığının (historiografi) antik dönemden günümüze kadar geçirdiği evreler, Herodotos ve Thukydides gibi öncü isimlerin yaklaşımları üzerinden analiz edilir. Orta Çağ kroniklerinden modern bilimsel tarihçiliğe geçiş süreci, Rönesans ve Aydınlanma düşüncesinin tarih algısı üzerindeki etkileriyle birlikte tartışılır. Tarihsel bilginin doğası, nesnellik sorunu ve tarihçinin öznelliği gibi temel epistemolojik meseleler dersin teorik çerçevesini oluşturur. Tarihsel araştırmanın ilk adımı olan kaynak arama (heuresis) süreci ve arşivlerin tarih araştırmalarındaki merkezi rolü detaylandırılır. Birincil kaynaklar olan kitabeler, sikkeler, resmi belgeler ve hatıratlar ile ikincil kaynaklar arasındaki hiyerarşik farklar örneklerle açıklanır. Kaynakların güvenilirliğini belirlemek amacıyla uygulanan dış tenkit ve iç tenkit yöntemleri, sahte belgelerin ayırt edilmesi bağlamında işlenir. Coğrafyanın tarihe etkisi ve Braudel’in "uzun süre" (longue durée) kavramı üzerinden mekân-zaman ilişkisi irdelenir. Kronoloji bilimi ve takvim sistemlerinin tarihsel süreçleri nasıl bölümlere ayırdığı, dönemlendirme sorunları çerçevesinde ele alınır. Arkeoloji, paleografya, epigrafi ve diplomatik gibi tarihe yardımcı bilim dallarının metodolojik katkıları uygulamalı olarak gösterilir. Nümismatik, heraldik ve antropoloji gibi disiplinlerin tarihsel verileri nasıl zenginleştirdiği üzerinde durulur. Tarihsel olaylarda neden-sonuç ilişkisinin kurulması ve çok faktörlü analiz yönteminin önemi vurgulanır. Anakronizm kavramı ve tarihe bugünün değer yargılarıyla bakmanın yarattığı metodolojik hatalar tartışılır. Pozitivist, Marksist ve Annales ekolü gibi temel tarih ekollerinin tarih yazımına getirdiği yeni perspektifler incelenir. Sözlü tarih çalışmalarının önemi, kolektif hafıza ve sözlü geleneklerin belgelendirilmesi süreci analiz edilir. Sosyal tarih, iktisat tarihi ve zihniyet tarihi gibi alt dalların gelişimiyle birlikte tarihin kapsamının nasıl genişlediği gösterilir. Tarihsel sentez aşamasında verilerin nasıl bir araya getirileceği ve bilimsel bir metnin nasıl inşa edileceği öğretilir. Dipnot gösterme, kaynakça hazırlama ve akademik dürüstlük ilkeleri gibi teknik yazım kuralları üzerinde durulur. Dijital tarihçilik ve veri madenciliğinin modern tarih araştırmalarındaki dönüştürücü gücü ele alınır. Tarihsel anlatıda dilin kullanımı ve anlatı yapısının (narrative) okuyucu üzerindeki etkisi tartışmaya açılır. Siyasi tarihin geleneksel ağırlığından kurtulup "aşağıdan tarih" (history from below) perspektifiyle sıradan insanların hayatına odaklanmanın önemi anlatılır. Küresel tarih ve karşılaştırmalı tarih yöntemlerinin sunduğu geniş perspektif örnek olaylarla desteklenir. Tarihin bir meşruiyet aracı olarak siyasi iktidarlar tarafından nasıl kullanılabileceği ve tarih bilincinin toplumsal işlevi sorgulanır. Tarih felsefesinin temel soruları olan "Tarihin bir yönü var mıdır?" veya "Tarih tekerrürden mi ibarettir?" gibi konular tartışılır. Tarihsel kanıtların eksikliği durumunda yapılan çıkarımların bilimsel sınırı ve spekülasyon ile bilimsel tahmin arasındaki fark netleştirilir. Milli tarih yazımı ile evrensel tarih anlayışı arasındaki denge ve çatışma alanları incelenir. Post-modernizm ve dekonstrüksiyonun tarihsel gerçeklik algısı üzerindeki sarsıcı etkileri eleştirel bir süzgeçten geçirilir. Belge yayıncılığı ve edisyon kritik tekniklerinin bir metnin aslına uygunluğunu sağlamadaki rolü gösterilir. Tarih eğitiminin pedagojik boyutu ve toplumda tarih bilincinin oluşturulması stratejileri üzerinde durulur. Kadın tarihi ve toplumsal cinsiyet perspektifinin tarih yazımındaki eksiklikleri nasıl giderdiği tartışılır. Çevre tarihi ve ekolojik faktörlerin imparatorlukların yükselişi ve çöküşü üzerindeki belirleyici rolü analiz edilir. Yerel tarih çalışmalarının genel tarih anlatısına sağladığı mikro veriler ve mikro-tarih yöntemi işlenir. Sözlük bilim (filoloji) ve etimolojinin kelimelerin tarihsel dönüşümünü anlamadaki hayati önemi vurgulanır. Biyografi ve prosopografi yöntemlerinin bireylerin ve grupların tarihsel rollerini belirlemedeki işlevi anlatılır. Tarihsel film, roman ve dijital oyunların kamuoyundaki tarih algısını nasıl şekillendirdiği ele alınır. Bilim tarihi ve teknoloji tarihinin insanlık gelişimindeki merkezi yeri üzerinde durulur. Sanat tarihi ve mimari eserlerin birer tarihsel belge olarak nasıl okunması gerektiği metodolojik olarak gösterilir. Dinler tarihi ve inanç sistemlerinin toplumsal dönüşümlerdeki motivasyon gücü analiz edilir. Diplomasi tarihi ve uluslararası ilişkilerin tarihsel kökenleri antlaşmalar üzerinden takip edilir. Sömürgecilik sonrası tarih yazımı (post-colonial studies) ve Batı merkezli tarih anlayışının eleştirisi dersin önemli bir başlığını oluşturur. Tarihsel göç hareketleri ve demografik değişimlerin toplumsal yapılar üzerindeki sarsıcı etkileri incelenir. İstatistiksel verilerin ve kantitatif (nicel) tarih yöntemlerinin tarihsel araştırmalarda kullanım sınırları tartışılır. Şehir tarihi ve kentsel mekânın dönüşümünün toplumsal hafıza üzerindeki izleri sürülür. Tarihsel kriz anları olan savaşlar, salgınlar ve doğal afetlerin toplumsal değişimleri nasıl hızlandırdığı ele alınır. Akademik bir tarih makalesinin yapısal özellikleri ve bilimsel hakemlik süreçleri hakkında bilgi verilir. Tarihçinin etik sorumluluğu ve gerçekliğe sadakat ilkesinin mesleki onurla ilişkisi vurgulanır. Arşiv belgelerinin tasnif sistemleri ve araştırmacıların bu belgelere erişim yolları pratik bilgilerle aktarılır. Farklı kültürlerin zaman algısı ve "tarih" kavramına yükledikleri anlamların çeşitliliği karşılaştırılır. Tarihsel mirasın korunması, müzecilik ve kültürel varlıkların tarih bilimi için önemi üzerinde durulur. Nihayetinde, tarih öğrencisinin kendi özgün araştırma sorusunu nasıl formüle edeceği ve bir tarihçi kimliğini nasıl inşa edeceği tartışılarak ders tamamlanır.
Ders Veren	Mustafa Serhan YÜCEL
EBS Koordinatörü	Mustafa Serhan YÜCEL

Hafta	Konu
1	Tarih Nedir? (Tarihin tanımı, işlevi ve birey-toplum üzerindeki etkisi)
2	Tarih Biliminin Konusu, Amacı, Tarih bilinci ve tarihsel düşünme becerileri
3	Tarihin Kaynakları, Bilgi Türleri, Kaynak analizi ve güvenilirlik
4	Tarih Yazımı ve Tarihçiliğin Gelişimi. 5T (Tarama, Tasnif, Tahlil, Tenkit, Terkip)
5	Tarihin diğer disiplinlerle (sosyoloji, arkeoloji, antropoloji, coğrafya vb.) ilişkileri
6	Genel Türk Tarihine Bakış
7	İslâm Tarihinin Temel Kaynakları
8	Ara Sınav
9	Osmanlı Devletine Bakış (İdari, askeri, iktisadi ve sosyal yapıdaki değişimler)
10	Tarihte zaman kavramı, zeitgeist, takvim sistemleri ve kronoloji
11	Siyasal Düşünceler Tarihi
12	Sosyal Tarih, Yerel Tarih ve Sözlü Tarih kavramları
13	Akademik tarih- popüler tarih (belgesel, roman, dizi ve medyanın etkisi)
14	Harita Çizimi
15	Tarihçilikte yapay zekâ dönemi
16	Yarıyıl Sonu Sınavı

Ders İş Yükü	Çalışma Türü / Öğretim Metotlar	Süresi (Saat)	Sayısı
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması	Beyin Fırtınası	2	14
Dinleme ve anlamlandırma	Ders	3	14
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme	Tartışmalı Ders	3	14
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme	Gösterim	1	12
Ara Sınav 1		1	1
Kısa Sınav 1		1	1
Final		1	1
Ders İş Yükü:		127
AKTS (Ders İş Yükü / 25.5):		4,98

Program Çıktıları
1	Tarih alanında edindiği kuramsal ve uygulamalı bilgi birikimini; tarihsel olay, süreç ve olguları analiz etme, yorumlama ve anlamlandırma süreçlerinde etkin biçimde kullanır.
2	Tarihsel sorunları saptar, analiz eder ve uygun araştırma yöntemlerini kullanarak kanıta dayalı çözümler/açıklamalar geliştirir; süreç yönetiminde eleştirel analiz ve sentez yetkinliği sergiler.
3	Tarihsel sistemleri, kurumları ve süreçleri analiz eder; çağdaş Tarih yazıcılığı yöntemleri ve kaynak tenkidi vasıtasıyla tarihsel sorunsallara yönelik bilimsel açıklamalar/çözümler geliştirir.
4	Tarih disiplini dışındaki pedagoji, felsefe, sanat ve sosyal bilimlerin (siyaset, sosyoloji vb.) sunduğu kuramsal bilgileri tarihsel analiz süreçlerine entegre eder.
5	Tarih araştırmalarında; dijital beşeri bilimler araçlarını, dijital arşivleri ve veri tabanlarını etkin bir şekilde kullanır; araştırma süreçlerinde bilişim teknolojilerinden yararlanarak verileri dijital ortamda analiz eder.
6	Tarihsel bir araştırmayı bağımsız olarak tasarlar; birincil ve ikincil kaynaklardan veri toplar, analiz eder, yorumlar ve sonuçlarını bilimsel etik kurallara uygun biçimde raporlar ve sunar.
7	Bireysel ve disiplinler arası ekip çalışmalarında etkin rol alır; tarihsel sorunsallara yönelik tartışmalarda bilimsel etik çerçevesinde iş birliği yapar ve ortak projelerde sorumluluk üstlenir.
8	Türkçe’yi ve Osmanlı Türkçesi’ni yazılı ve sözlü olarak etkin ve akademik düzeyde kullanır; en az bir yabancı dilde Tarih literatürünü takip edebilecek düzeyde iletişim kurar.
9	Yaşam boyu öğrenme bilinciyle; Tarih disiplini ve ilgili alanlardaki bilimsel gelişmeleri takip eder, yeni bilgi kaynaklarına erişim sağlar ve mesleki yetkinliklerini sürekli günceller.
10	Tarih yazıcılığı ve mesleki uygulamalarda etik ilkeleri içselleştirir; bilimsel dürüstlük, nesnellik ve toplumsal sorumluluk bilinciyle hareket eder.
11	Tarihsel olay ve uygulamaların evrensel, toplumsal, kültürel, ekonomik ve hukuksal boyutlarını değerlendirir; çevre, sürdürülebilirlik ve insan hakları gibi küresel meselelere tarihsel derinlik ve perspektif kazandırarak çözüm süreçlerine katkı sağlar.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10	PÇ 11
Tarih yazıcılığının geçirdiği evreleri ve temel tarih ekollerini ayırt eder.	5	4	5	4	2	3	2	3	5	3	4
Birincil ve ikincil kaynakları bilimsel eleştiri (tenkit) yöntemleriyle analiz eder.	5	5	5	3	4	5	3	4	4	4	3
Tarihsel olayları neden-sonuç ilişkisi ve kronolojik perspektifle değerlendirir.	5	5	4	3	2	4	3	3	4	3	4
Tarih araştırmalarında yardımcı bilim dallarını ve dijital araçları etkin kullanır.	4	4	5	5	5	4	3	4	5	3	4
Akademik dürüstlük ve etik kurallara uygun bilimsel metinler inşa eder.	3	4	4	3	3	5	4	4	5	5	3
Ortalama Değer	4,4	4,4	4,6	3,6	3,2	4,2	3	3,6	4,6	3,6	3,6

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/426107