TAR490 - Moğol İmparatorluğu Tarihi ve Kültürü

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ

TARİH

(2026-2027) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
Moğol İmparatorluğu Tarihi ve Kültürü	TAR490	8	3 + 0	5,0	Seçmeli

Birim Bölüm	Tarih - Lisans (Yüz yüze)
Amaç	Bu dersin amacı, Cengiz Han döneminde Moğolların kökenini, siyasi ve askerî faaliyetlerini ve devletleşme sürecini incelemektir. Cengiz Han dönemindeki Moğol toplumunun kültürel, sosyal ve kurumsal yapısını; inanç, Yasa, dil, yazı, posta, mimari, spor ve günlük yaşam gibi unsurlar üzerinden değerlendirmektir. Ayrıca Moğolların Türk ve diğer Asya topluluklarıyla etkileşimlerini ve bu dönemin dünya tarihine bıraktığı siyasi ve kültürel mirası ortaya koymaktır.
Ders İçeriği	Ders içeriği, Cengiz Han döneminde Moğolların tarihî, siyasi, askerî, sosyal ve kültürel yapısını bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. İlk olarak Moğolların kökenleri ve tarih sahnesine çıkış süreçleri incelenmektedir. Proto-Moğol toplulukları hakkında bilgi veren Çin kaynakları değerlendirilmektedir. Donghu, Wuhuan, Xianbei, Rouran, Kitan ve Shıwei gibi toplulukların Moğolların tarihsel oluşumundaki yeri ele alınmaktadır. Moğolların kökenleri konusunda dil, kültür ve tarihî kaynakların sunduğu veriler karşılaştırılmaktadır. Moğol adının tarihî kaynaklarda ortaya çıkışı incelenmektedir. Cengiz Han’ın soyu ve ataları hakkında bilgi verilmektedir. Cengiz Han’ın çocukluğu, gençliği ve siyasi yükselişi ele alınmaktadır. Temüçin’in çevresindeki kabile ve topluluklarla ilişkileri değerlendirilmektedir. Merkitler, Tatarlar, Kerayitler, Naymanlar, Tayçiutlar ve diğer topluluklarla yaşanan mücadeleler incelenmektedir. Temüçin’in siyasi ittifakları ve mücadeleleri üzerinde durulmaktadır. 1206 yılında Cengiz Han’ın Büyük Moğol Ulusu’nu kurması değerlendirilmektedir. Moğol siyasi birliğinin oluşturulma süreci ele alınmaktadır. Cengiz Han’ın devlet ve ordu teşkilatlanması incelenmektedir. Moğol ordusunun yapısı ve askerî düzeni açıklanmaktadır. Onlu askerî teşkilatlanmanın özellikleri değerlendirilmektedir. Moğol ordusunda at, okçuluk, hareketlilik ve savaş tekniklerinin önemi ele alınmaktadır. Cengiz Han dönemindeki önemli askerî seferler kronolojik olarak incelenmektedir. Çin ve Jin İmparatorluğu ile ilişkiler değerlendirilmektedir. Orta Asya’daki Karahıtay, Harezmşahlar ve diğer siyasi güçlerle mücadeleler ele alınmaktadır. Moğolların batıya yönelik seferleri ve bunların sonuçları incelenmektedir. Moğol İmparatorluğu’nun genişlemesinde siyasi ve askerî faktörlerin rolü değerlendirilmektedir. Fetihlerin Asya ve Avrupa üzerindeki etkileri ele alınmaktadır. Cengiz Han döneminde devlet yönetimi ve siyasi yapılanma incelenmektedir. Yasa kavramı ve Cengiz Han dönemindeki işlevi değerlendirilmektedir. Yasa’nın ordu ve devlet düzenindeki rolü üzerinde durulmaktadır. Moğolların inanç sistemi ve Tenggeri anlayışı incelenmektedir. Şamanizm ve diğer inanç unsurlarının Moğol toplumundaki yeri ele alınmaktadır. Moğolların farklı din ve kültürlerle ilişkileri değerlendirilmektedir. Moğol toplumunun sosyal yapısı incelenmektedir. Aile, urug, yasun, obok, ulus, kavim ve kabile gibi sosyal yapı unsurları açıklanmaktadır. Moğol toplumunda kadınların ve hatunların konumu değerlendirilmektedir. Öelün ve Börte’nin Cengiz Han dönemindeki rolleri ele alınmaktadır. Moğolların günlük yaşamında giyim ve dış görünüş özellikleri incelenmektedir. Moğolların beslenme alışkanlıkları ve temel besin kaynakları değerlendirilmektedir. Moğol kültüründe yazı ve dilin gelişimi ele alınmaktadır. Uygur yazısının Moğollar üzerindeki etkisi incelenmektedir. Moğol İmparatorluğu’nda haberleşme ve posta teşkilatının gelişimi değerlendirilmektedir. Yam sisteminin Cengiz Han ve ardılları dönemindeki gelişimi ele alınmaktadır. Moğol mimarisi ve yerleşim anlayışı incelenmektedir. Müzik ve eğlence kültürünün Moğol toplumundaki yeri değerlendirilmektedir. Güreş, okçuluk ve binicilik gibi sporların kültürel ve askerî önemleri ele alınmaktadır. Moğolların sosyal ve kültürel yapısının Türk topluluklarıyla ilişkileri karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Moğol fetihlerinin farklı toplumlar arasında meydana getirdiği kültürel etkileşim değerlendirilmektedir. Cengiz Han döneminde oluşan siyasi ve kültürel mirasın sonraki Moğol devletlerine etkisi ele alınmaktadır. Son olarak Cengiz Han dönemindeki Moğolların dünya tarihindeki yeri ve bıraktıkları siyasi, askerî ve kültürel miras genel olarak değerlendirilmektedir.
EBS Koordinatörü	Fatih ÇİFTÇİ

Hafta	Konu
1	Moğol İmparatorluğu Tarihi ve Kültürü Dersinin Kaynakları ve Tarihçileri
2	Moğol İmparatorluğu Tarihi
3	Altın Orda Devleti
4	Yuan Devleti
5	Çağatay Devleti
6	İlhanlı Devleti
7	Genel Tekrar
8	Ara Sınav
9	Moğol İmparatorluğu Kültürü I
10	Moğol İmparatorluğu Kültürü II
11	Moğol İmparatorluğu Kültürü III
12	Moğol İmparatorluğu Kültürü IV
13	Moğol İmparatorluğu Kültürü V
14	Moğol İmparatorluğu Kültürü VI
15	Genel Tekrar
16	Yarıyıl Sonu Sınavı

Program Çıktıları
1	Tarih alanında edindiği kuramsal ve uygulamalı bilgi birikimini; tarihsel olay, süreç ve olguları analiz etme, yorumlama ve anlamlandırma süreçlerinde etkin biçimde kullanır.
2	Tarihsel sorunları saptar, analiz eder ve uygun araştırma yöntemlerini kullanarak kanıta dayalı çözümler/açıklamalar geliştirir; süreç yönetiminde eleştirel analiz ve sentez yetkinliği sergiler.
3	Tarihsel sistemleri, kurumları ve süreçleri analiz eder; çağdaş Tarih yazıcılığı yöntemleri ve kaynak tenkidi vasıtasıyla tarihsel sorunsallara yönelik bilimsel açıklamalar/çözümler geliştirir.
4	Tarih disiplini dışındaki pedagoji, felsefe, sanat ve sosyal bilimlerin (siyaset, sosyoloji vb.) sunduğu kuramsal bilgileri tarihsel analiz süreçlerine entegre eder.
5	Tarih araştırmalarında; dijital beşeri bilimler araçlarını, dijital arşivleri ve veri tabanlarını etkin bir şekilde kullanır; araştırma süreçlerinde bilişim teknolojilerinden yararlanarak verileri dijital ortamda analiz eder.
6	Tarihsel bir araştırmayı bağımsız olarak tasarlar; birincil ve ikincil kaynaklardan veri toplar, analiz eder, yorumlar ve sonuçlarını bilimsel etik kurallara uygun biçimde raporlar ve sunar.
7	Bireysel ve disiplinler arası ekip çalışmalarında etkin rol alır; tarihsel sorunsallara yönelik tartışmalarda bilimsel etik çerçevesinde iş birliği yapar ve ortak projelerde sorumluluk üstlenir.
8	Türkçe’yi ve Osmanlı Türkçesi’ni yazılı ve sözlü olarak etkin ve akademik düzeyde kullanır; en az bir yabancı dilde Tarih literatürünü takip edebilecek düzeyde iletişim kurar.
9	Yaşam boyu öğrenme bilinciyle; Tarih disiplini ve ilgili alanlardaki bilimsel gelişmeleri takip eder, yeni bilgi kaynaklarına erişim sağlar ve mesleki yetkinliklerini sürekli günceller.
10	Tarih yazıcılığı ve mesleki uygulamalarda etik ilkeleri içselleştirir; bilimsel dürüstlük, nesnellik ve toplumsal sorumluluk bilinciyle hareket eder.
11	Tarihsel olay ve uygulamaların evrensel, toplumsal, kültürel, ekonomik ve hukuksal boyutlarını değerlendirir; çevre, sürdürülebilirlik ve insan hakları gibi küresel meselelere tarihsel derinlik ve perspektif kazandırarak çözüm süreçlerine katkı sağlar.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10	PÇ 11
Moğolların kökeni ve tarihsel gelişimini açıklar.	5	5	5	1	1	5	5	1	1	1	5
Cengiz Han’ın siyasi ve askerî faaliyetlerini değerlendirir.	5	5	5	1	1	5	5	1	1	1	5
Moğol İmparatorluğu ve ardıllarının siyasi özelliklerini açıklar.	5	5	5	1	1	5	5	1	1	1	5
Moğol İmparatorluğu ve ardıllarının sosyal, kültürel ve inanç yapısını analiz eder.	5	5	5	1	1	5	5	1	1	1	5
Moğol İmparatorluğu’nun dünya tarihine bıraktığı siyasi ve kültürel mirası değerlendirir.	5	5	5	1	1	5	5	1	1	1	5
Ortalama Değer	5	5	5	1	1	5	5	1	1	1	5

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/456811