İLH109 - Tefsir Tarihi

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ

İLAHİYAT FAKÜLTESİ

İLAHİYAT

(2026-2027) Ders Bilgi Formu

Ders Adı	Kodu	Yarıyıl	T+U Saat	AKTS	Z / S
Tefsir Tarihi	İLH109	1	2 + 0	4,0	Zorunlu

Birim Bölüm	İlahiyat - Lisans (Ders; konu anlatımı, metin incelemeleri, soru-cevap ve sınıf içi tartışmalar yoluyla yüz yüze olarak yürütülür.)
Amaç	Dersin amacı, Kur’an’ın anlaşılması ve yorumlanmasına yönelik faaliyetlerin Hz. Peygamber döneminden günümüze kadar geçirdiği tarihsel ve metodolojik gelişimi ele almaktır. Bu kapsamda tefsirin ortaya çıkışı, gelişim dönemleri, temel ekolleri, yöntemleri ve önemli temsilcileri hakkında bilgi verilmesi; öğrencilerin farklı dönem ve yaklaşımların tefsir anlayışına etkilerini karşılaştırmalı olarak değerlendirebilmeleri hedeflenmektedir.
Ders İçeriği	Tefsir ilminin tanımı, konusu, amacı ve diğer İslami ilimlerle ilişkisi; Kur’an’ın anlaşılması ve yorumlanmasına yönelik faaliyetlerin Hz. Peygamber döneminden itibaren tarihsel gelişimi; sahabe ve tâbiîn dönemlerinde tefsir faaliyetleri ve temel özellikleri; tefsirin tedvin ve tasnif süreci; rivayet ve dirayet tefsiri yöntemlerinin ortaya çıkışı ve gelişimi; başlıca tefsir ekolleri ve bunların yöntemsel özellikleri; klasik dönemde tefsir literatürünün gelişimi ve önde gelen müfessirler; farklı mezhebi ve fikrî yaklaşımların tefsir üzerindeki etkileri; Osmanlı döneminde tefsir çalışmaları; modern dönemde tefsir anlayışının gelişimi ve çağdaş tefsir yaklaşımları ele alınmaktadır.
Ders Veren	Abdulvahap KÖSESOY
EBS Koordinatörü	Abdulvahap KÖSESOY

Hafta	Konu
1	İslam Öncesi Arabistan ve Kur’an’ın Nüzul Ortamı: İslam öncesi Arap yarımadasının dinî, sosyal, kültürel ve siyasî yapısı; Arapların dil ve edebiyat dünyası; Kur’an’ın hitap çevresi
2	Kur’an’a Giriş ve Kur’an Tarihi: Kur’an’ın tanımı, mahiyeti, vahiy ve nüzul süreci; Kur’an’ın Hz. Peygamber döneminde anlaşılması ve yorumlanması
3	Hz. Peygamber Döneminde Tefsir: Hz. Peygamber’in Kur’an’ı açıklaması ve yorumlaması; nüzul sebepleri; sahabenin Kur’an’ı anlama ve yorumlama biçimleri
4	Sahabe Döneminde Tefsir: Başlıca sahabe müfessirleri; Mekke ve Medine tefsir mektepleri; sahabe tefsirinin kaynakları ve temel özellikleri
5	Tâbiîn Döneminde Tefsir: Tâbiîn müfessirleri ve tefsir faaliyetlerinin gelişimi; Mekke, Medine ve Irak tefsir ekolleri
6	Tefsirin Tedvini ve Tasnifi: Tefsir faaliyetlerinin sözlü aktarım aşamasından yazılı literatüre geçişi; erken dönem tefsir rivayetleri ve ilk tefsir eserleri
7	Vize
8	Dirayet Tefsiri ve Yorum Yöntemleri: Akıl, dil, gramer, kelâm ve fıkhın tefsir üzerindeki etkisi; dirayet tefsirinin ortaya çıkışı ve gelişimi
9	Tefsir Ekolleri ve Mezhebî Yaklaşımlar: Sünnî, Şiî, Mu‘tezilî ve diğer düşünce geleneklerinin tefsir anlayışları; farklı ekollerin yorum yöntemleri
10	Klasik Dönem Tefsir Literatürü: Önemli klasik dönem müfessirleri ve eserleri; Taberî, Mâtürîdî, Zemahşerî, Râzî, Kurtubî, İbn Atıyye, İbn Kesîr ve Ebû Hayyân örnekleri üzerinden yöntem incelemesi
11	Osmanlı Döneminde Tefsir: Osmanlı tefsir geleneğinin genel özellikleri; Osmanlı döneminde yazılan başlıca tefsirler ve şerh-hâşiye geleneği
12	Modern Dönemde Tefsir: Modernleşme süreci ve tefsir; XIX. ve XX. yüzyılda ortaya çıkan yeni yorum biçimleri; ıslahatçı ve modernist tefsir yaklaşımları; ayrıca edebî, sosyolojik, bilimsel, tarihsel ve tematik tefsir yaklaşımları
13	Genel Değerlendirme: Tefsirin Hz. Peygamber döneminden günümüze tarihsel gelişimi; tefsir literatüründeki süreklilik ve değişim; temel yöntem ve yaklaşımların karşılaştırılması
14	Final

Ders İş Yükü	Çalışma Türü / Öğretim Metotlar	Süresi (Saat)	Sayısı
Araştırma – yaşam boyu öğrenme, yazma, okuma, Bilişim	Sınıf Dışı Çalışma	3	13
Dinleme ve anlamlandırma	Ders	1	14
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme	Tartışmalı Ders	1	14
Ara Sınav 1		10	1
Kısa Sınav 1		10	1
Final		15	1
Ders İş Yükü:		102
AKTS (Ders İş Yükü / 25.5):		4

Program Çıktıları
1	İlahiyat programı mezunu biri dini metinleri Arapça kaynaklarından okuyabilecek, alanındaki güncel bilgi ve gelişmeleri izleyebilecek ve meslektaşları ile iletişim kurabilecek düzeyde (B1) dil becerisine sahiptir.
2	Dini vecibe ve hizmetlerin ifasında gerekli olan genel kültür, alan bilgisi ve mesleki formasyona ilişkin bilgi ve beceriyi haizdir.
3	İlahiyat alanında temel kavram ve terimler, öne çıkan şahsiyetler ve tarihi süreçleri teorik olarak bilir, bu bilgiyi muhakeme edebilir ve tarihi-kültürel mirasımıza ilişkin bir aidiyet duygusu ve bilinci geliştirebilir.
4	Öğrendiği teorik bilgileri karşılaşacağı yeni bilgi ve meseleleri değerlendirme, eleştirme ve yorumlamanın yanı sıra dini içerikli sorunları tespit etme, onlara çözüm önerisi geliştirme ve düzenleyebileceği sosyal proje ve etkinlikleri yürütmede kullanabilir.
5	İlahiyat alanındaki çalışmalarda bireysel veya ekip üyesi olarak sorumluluk alma, planlama ve yürütebilme konusunda yetkindir.
6	Alanıyla ilgili araştırmalarda toplumsal, bilimsel, kültürel ve etik değerlere uygun hareket eder.
7	Lisans eğitimi sırasında ve yaşamı boyunca alanındaki öğrenim gereksinimlerini belirleyebilir ve öğrenmesini yönlendirebilir.
8	İlahiyat alanında araştırma yapmak için gerekli bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanabilir.
9	İlahiyat alanındaki sorunlara yönelik bilimsel yöntemlerle ortaya konulmuş çözüm önerilerini ilgili toplumla, uzman kişilerle ve ilgili kurumlarla sözlü veya yazılı olarak paylaşabilir.
10	Sosyal hakların evrenselliği, sosyal adalet, kalite kültürü ve kültürel değerlerin korunması ile çevre koruma, iş sağlığı ve güvenliği konularına aşinadır.

Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)

Ders Öğrenme Çıktısı	PÇ 1	PÇ 2	PÇ 3	PÇ 4	PÇ 5	PÇ 6	PÇ 7	PÇ 8	PÇ 9	PÇ 10
Kur’ân’la ilişkili ilimleri tanır	3	4	4	4	3	3	4	5	4	5
Kur'an tarihi hakkında bilgi sahibi olacaklar	3	3	4	4	4	4	5	5	5	4
Kur’ân ilimlerini ve Tefsir (yapma) usulünü öğrenir	3	3	3	4	3	3	4	5	4	5
Kur’ân’ı anlamada tefsir metodolojisini uygular.	4	5	5	5	4	4	5	5	5	4
Kur’ân ve Tefsir ilminin temel kavramlarını öğrenir.	4	3	4	4	3	4	4	4	4	5
Ortalama Değer	3,4	3,6	4	4,2	3,4	3,6	4,4	4,8	4,4	4,6

https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/471076