TARİH

Bu dersin amacı, Osmanlı İmparatorluğu’nun 1574–1774 yılları arasındaki tarihsel sürecini çok yönlü biçimde analiz etmektir. Öğrencilerin, III. Murad’dan I. Abdülhamid’e kadar uzanan padişahlar döneminde gerçekleşen siyasal, askeri, idari ve sosyal dönüşümleri kavramaları hedeflenmektedir. 17. yüzyıldaki duraklama, isyanlar, saray entrikaları ve merkez-taşra ilişkileri detaylı biçimde incelenecektir. Aynı zamanda bu dönemin Avrupa’daki gelişmelerle olan karşılıklı etkileşimi vurgulanacaktır. Osmanlı’nın klasik dönemden çıkışı, reform arayışları ve modernleşme yönelimleri tartışılacaktır. Öğrenciler, arşiv belgeleri, kronikler, seyahatnameler ve diplomatik raporlar üzerinden dönemsel çözümlemeler yapmayı öğreneceklerdir. İktisadi yapının bozulması, mali krizler ve askeri dönüşümler üzerinde durulacaktır. Ayrıca ilmiyeye, ulemaya ve eğitim sistemine ilişkin gelişmeler de ele alınacaktır. Öğrencilerden bu dönemi hem iç dinamikleriyle hem de dış ilişkileriyle değerlendirmeleri beklenmektedir. Böylece Osmanlı tarihinin "Klasik-sonrası" evresine dair analitik bir bakış kazanmaları amaçlanmaktadır.

1574-1774 dönemi, Osmanlı Devleti'nin siyasi tarihinde önemli dönüşümlerin yaşandığı bir zaman dilimini kapsamaktadır. Bu süreç, III. Murad'ın tahta çıkışıyla başlamış ve Küçük Kaynarca Antlaşması'nın imzalanmasına kadar devam etmiştir. Dönem boyunca Osmanlı Devleti, hem Avrupa hem de Asya siyasetinde etkili bir güç olmayı sürdürmüştür. Bununla birlikte, değişen uluslararası dengeler Osmanlı dış politikasının yeniden şekillenmesini gerekli kılmıştır. III. Murad döneminde Osmanlı-Safevi ilişkileri devletin doğu siyasetinin temel unsurlarından biri olmuştur. 1578 yılında başlayan Osmanlı-Safevi Savaşları sonucunda Kafkasya bölgesinde Osmanlı nüfuzu önemli ölçüde genişlemiştir. Bu gelişme, Osmanlı Devleti'nin doğu sınırlarındaki siyasi etkinliğini artırmıştır. Aynı dönemde Osmanlı-Habsburg ilişkileri de devletin Avrupa siyasetinde belirleyici rol oynamıştır. III. Mehmed döneminde Avusturya ile yürütülen mücadeleler yoğunlaşmıştır. 1596 yılında gerçekleşen Haçova Meydan Muharebesi, Osmanlıların Orta Avrupa'daki siyasi varlığını korumasında önemli bir rol oynamıştır. Ancak uzun süren savaşlar devletin siyasi ve askerî kaynakları üzerinde baskı oluşturmuştur. XVII. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti, hem iç hem de dış siyasette çeşitli meydan okumalarla karşı karşıya kalmıştır. I. Ahmed döneminde gerçekleştirilen diplomatik girişimler Avrupa siyasetindeki gelişmelerle yakından ilişkili olmuştur. 1606 yılında imzalanan Zitvatorok Antlaşması, Osmanlı-Habsburg ilişkilerinde yeni bir dönemin başlangıcını temsil etmiştir. Bu antlaşma, Osmanlı siyasi üstünlüğü anlayışında önemli değişimlerin işareti olarak değerlendirilmektedir. XVII. yüzyıl boyunca Osmanlı Devleti'nde hanedan veraseti ve merkezî otorite meseleleri siyasi gelişmeler üzerinde etkili olmuştur. I. Mustafa, II. Osman ve IV. Murad dönemleri siyasi istikrar arayışlarının öne çıktığı dönemlerdir. II. Osman'ın gerçekleştirmeye çalıştığı reformlar merkezi yönetimin güçlendirilmesini hedeflemiştir. Ancak bu girişimler siyasi muhalefet nedeniyle başarısızlıkla sonuçlanmıştır. IV. Murad döneminde merkezî otoritenin yeniden tesis edilmesine yönelik kapsamlı politikalar uygulanmıştır. Bu dönemde devlet yönetiminde disiplinin sağlanmasına büyük önem verilmiştir. IV. Murad'ın Bağdat Seferi, Osmanlı-Safevi rekabetinde önemli bir dönüm noktası olmuştur. 1639 yılında imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması ile Osmanlı-Safevi sınırı büyük ölçüde kesinlik kazanmıştır. Bu antlaşma, iki devlet arasındaki siyasi ilişkilerde uzun süreli bir istikrar sağlamıştır. XVII. yüzyılın ikinci yarısında Köprülü ailesi devlet yönetiminde önemli bir rol üstlenmiştir. Köprülü Mehmed Paşa ve Köprülüzade Fazıl Ahmed Paşa'nın faaliyetleri merkezî otoritenin güçlendirilmesine katkı sağlamıştır. Bu dönemde Osmanlı Devleti yeniden aktif bir dış politika izlemeye başlamıştır. Girit'in fethi, Akdeniz siyasetinde Osmanlı nüfuzunun devam ettiğini göstermiştir. Buna karşılık Avrupa'daki siyasi gelişmeler Osmanlı Devleti için yeni meydan okumalar ortaya çıkarmıştır. 1683 yılında gerçekleşen II. Viyana Kuşatması, Osmanlı tarihinin en önemli siyasi olaylarından biri olarak kabul edilmektedir. Kuşatmanın başarısızlıkla sonuçlanması Avrupa'daki güç dengelerini etkilemiştir. Ardından kurulan Kutsal İttifak, Osmanlı Devleti'ni uzun süreli savaşlarla karşı karşıya bırakmıştır. Bu mücadeleler sonucunda Osmanlı Devleti önemli toprak kayıpları yaşamıştır. 1699 yılında imzalanan Karlofça Antlaşması, Osmanlı siyasi tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı olarak kabul edilmektedir. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti ilk kez büyük çaplı toprak tavizleri vermek zorunda kalmıştır. XVIII. yüzyılın başlarında Osmanlı dış politikası değişen Avrupa dengelerine uyum sağlamaya yönelmiştir. 1711 yılında gerçekleştirilen Prut Seferi, Osmanlı-Rus ilişkilerinde önemli sonuçlar doğurmuştur. Prut Antlaşması ile Osmanlı Devleti kısa süreli bir diplomatik başarı elde etmiştir. Bununla birlikte Rusya'nın yükselişi Osmanlı siyaseti açısından giderek daha önemli bir mesele hâline gelmiştir. 1718 yılında imzalanan Pasarofça Antlaşması yeni bir siyasi dönemin başlangıcını temsil etmiştir. Bu antlaşma sonrasında Osmanlı Devleti Avrupa ile diplomatik ilişkilerini geliştirmeye yönelmiştir. Lale Devri olarak bilinen süreçte diplomasi ve uluslararası ilişkiler daha fazla önem kazanmıştır. Avrupa devletlerinin siyasi yapıları ve kurumları Osmanlı yöneticilerinin dikkatini çekmeye başlamıştır. 1730 yılında meydana gelen Patrona Halil İsyanı, Osmanlı siyasi hayatında önemli sonuçlar doğurmuştur. İsyan sonrasında devlet yönetiminde yeni düzenlemeler yapılmıştır. I. Mahmud döneminde Osmanlı Devleti hem Avusturya hem de Rusya ile mücadele etmek zorunda kalmıştır. 1739 yılında imzalanan Belgrad Antlaşması, Osmanlı diplomasisinin önemli başarılarından biri olarak değerlendirilmektedir. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti Avrupa'daki siyasi konumunu geçici olarak güçlendirmiştir. Ancak XVIII. yüzyılın ortalarından itibaren Rusya'nın Karadeniz ve Balkanlar üzerindeki etkisi giderek artmıştır. Osmanlı-Rus rekabeti devletin dış politikasının temel unsurlarından biri hâline gelmiştir. III. Mustafa döneminde gerçekleştirilen siyasi ve askerî düzenlemeler bu tehdide karşı çözüm üretmeyi amaçlamıştır. Buna rağmen 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı devlet açısından ağır sonuçlar doğurmuştur. 1774 yılında imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması, Osmanlı siyasi tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul edilmektedir. Bu antlaşma, Osmanlı Devleti'nin uluslararası sistemdeki konumunu derinden etkilemiş ve sonraki yüzyılın siyasi gelişmelerine yön verecek yeni bir dönemi başlatmıştır.