| Ders Adı | Kodu | Yarıyıl | T+U Saat | AKTS | |
| Ortadoğu'da Siyasal Sorunlar | SBK472 | 7 | 3 + 0 | 5,0 |
| Birim Bölüm | MALİYE |
| Derece Seviye | Lisans - Seçmeli - Türkçe |
| Dersin Verilişi | Yüz yüze eğitim |
| EBS Koordinatörü | Doç. Dr. Pınar ÖZDEN CANKARA (Yıl: 2026-2027) |
| Ders Veren | |
| Amaç |
Bu dersin amacı, öğrencilere Ortadoğu’nun modern dönem siyasal tarihini, bölgenin temel siyasal sorunlarını ve bu sorunların tarihsel kökenlerini kavratmaktır. Ders, Osmanlı yönetiminden günümüze uzanan süreçte devletlerin ve toplumların dönüşümünü, dış müdahalelerin ve bölgesel güç mücadelelerinin etkisini analiz etme becerisi kazandırmayı; öğrencilerin Ortadoğu siyasetine ilişkin gelişmeleri eleştirel ve karşılaştırmalı bir bakış açısıyla değerlendirmelerini sağlamayı amaçlar. |
| Ders İçeriği |
Ders kapsamında Ortadoğu coğrafyasının tanıtımı ve bölgenin demografik ve dinî-mezhepsel yapısı ele alınmakta, ardından Osmanlı yönetiminin bölgedeki işleyişi, I. Dünya Savaşı sırasındaki siyasal gelişmeler, savaş sonrası sınırların çizilmesi ve ulus-devletlerin oluşumu incelenmektedir. İki savaş arası dönemde Ortadoğu ülkelerindeki siyasal gelişmeler, Filistin sorununun kökenleri, İsrail’in kuruluşu, Soğuk Savaş’ın bölgeye yansımaları, Arap milliyetçiliği ve Nasırizm, Arap-İsrail savaşları ve Filistin ulusal hareketi dersin temel konularını oluşturmaktadır. Ayrıca petrolün siyasal ekonomisi, Körfez monarşileri, İran’da siyasal dönüşüm ve 1979 Devrimi, Lübnan İç Savaşı, Körfez Savaşı ve siyasal İslam, Oslo Süreci, 2003 Irak işgali, Arap Baharı ve Suriye iç savaşı gibi güncel gelişmeler ele alınarak Ortadoğu siyasetindeki süreklilik ve değişim değerlendirilmektedir. |
| Ders Kaynakları |
Arthur Goldschmidt ve Lawrence Davidson, Kısa Ortadoğu Tarihi, Doruk, İstanbul, 2011.
William L. Cleveland, Modern Ortadoğu Tarihi, Çev: Mehmet Harmancı, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2014. |
| Yarıyıl İçi Çalışmalar | Katkı Yüzdesi (%) |
| Bu bilgi girilmemiştir. | |
| Toplam | 0 |
| Yarıyıl Sonu Çalışmalar | Katkı Yüzdesi (%) |
| Bu bilgi girilmemiştir. | |
| Toplam | %0 |
| Yarıyıl İçinin Başarıya Oranı | %0 |
| Yarıyıl Sonu Çalışmalar | %0 |
| Toplam | %0 |
| Kategori | Ders İlişki Yüzdeleri (%) |
|
Aktarılabilir Beceri Dersleri
|
0
|
|
Beşeri, İletişim ve Yönetim Becerileri Dersleri
|
0
|
|
Destek Dersleri
|
0
|
|
Ek Dersler
|
0
|
|
Kategori
|
0
|
|
Mesleki Seçmeli Dersler
|
0
|
|
Temel Meslek Dersleri
|
0
|
|
Uygulama Dersleri
|
0
|
|
Uzmanlık / Alan Dersleri
|
0
|
|
Yetkinlik Tamamlayıcı Ders
|
0
|
| Ders İş Yükü | Öğretim Metotlar / Öğretim Metodu | Süresi (Saat) | Sayısı | Toplam İş Yükü (Saat) |
| Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması | Beyin Fırtınası | 5 | 2 | 10 |
| Araştırma – yaşam boyu öğrenme, yazma, okuma, Bilişim, eleştirel düşünme, soru geliştirme, yönetsel beceriler, takım çalışması | Grup Çalışması | 5 | 1 | 5 |
| Araştırma – yaşam boyu öğrenme, yazma, okuma, Bilişim | Sınıf Dışı Çalışma | 5 | 2 | 10 |
| Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme | Küçük Grup Tartışması | 5 | 1 | 5 |
| Dinleme ve anlamlandırma | Ders | 3 | 14 | 42 |
| Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme | Tartışmalı Ders | 5 | 2 | 10 |
| Ara Sınav 1 | Ara Sınav 1 | 15 | 1 | 15 |
| Final | Final | 25 | 1 | 25 |
| Toplam İş Yükü (Saat) | 122 | |||
| AKTS = Toplam İş Yükü (Saat) / 25.5 (s) | 4,78 | |||
| AKTS | 5,0 | |||
| Hafta | Konu | Öğretim Metodu |
|---|---|---|
| 1 | Ortadoğu coğrafyasının tanıtımı, Ortadoğu kavramı, sınırları ve tanımlama tartışmaları, Nüfus, etnik ve dinî-mezhepsel yapı (Araplar, Türkler, Persler, Kürtler; Sünni, Şii, Hristiyan, Yahudi toplulukları) | Ders |
| 2 | Ortadoğu’da Osmanlı Yönetimi, Osmanlı’nın Arap vilayetlerinde idari ve mali yapısı, Merkez-taşra ilişkileri, yerel elitler ve ayanlar, Avrupa’nın bölgeye nüfuzu ve Osmanlı’nın zayıflaması | Tartışmalı Ders Ders |
| 3 | I. Dünya Savaşı Esnasında Ortadoğu’da Siyasal Gelişmeler, Sınırların Çizilmesi ve Ulus-Devletlerin Oluşması, Savaş sırasında Ortadoğu cepheleri ve İngiliz-Fransız politikaları, Hüseyin-McMahon yazışmaları, Sykes-Picot Antlaşması, Balfour Deklarasyonu, Savaş sonrası düzenlemeler, Manda yönetimleri, sınırların çizilmesi ve ulus-devletlerin kuruluşu | Tartışmalı Ders Ders |
| 4 | İki Savaş Arası Dönemde Ortadoğu Ülkelerinde Siyasal Gelişmeler, Türkiye’de Cumhuriyet’in kuruluşu, Mısır, Irak, Suriye ve Lübnan’da manda yönetimi ve milliyetçi hareketler | Ders |
| 5 | Filistin Sorununun Kökenleri, Siyonizm’in ortaya çıkışı ve Yahudi göçleri, Manda Filistin’i, Arap-Yahudi gerilimi ve 1936-39 Arap isyanı, İngiltere’nin politikası ve Beyaz Kitap BM Bölünme Planı (1947) | Ders Tartışmalı Ders Beyin Fırtınası |
| 6 | II. Dünya Savaşı Sonrası Ortadoğu, İsrail’in Kuruluşu ve Soğuk Savaş, II. Dünya Savaşı’nın bölgeye etkileri ve sömürge yönetimlerinin sona ermesi İsrail’in kuruluşu, 1948 Savaşı ve Filistinli mülteci sorunu, Yeni bağımsız devletlerin siyasal sorunları | Ders Beyin Fırtınası |
| 7 | Arap Milliyetçiliği, Nasırizm ve Rejim Değişiklikleri, Mısır’da 1952 Hür Subaylar Darbesi ve Nasır dönemi, Pan-Arabizm, Baasçılık ve Suriye-Irak’taki darbeler 1956 Süveyş Krizi, Arap Soğuk Savaşı ve Birleşik Arap Cumhuriyeti denemesi | Ders Beyin Fırtınası |
| 8 | Arap-İsrail Savaşları ve Filistin Mücadelesi: 1967 Altı Gün Savaşı ve sonuçları 1973 Savaşı ve petrol ambargosu | Ders |
| 9 | Filistin Kurtuluş Örgütü ve Filistin ulusal hareketi Camp David Anlaşması ve Mısır-İsrail barışı | Ders Beyin Fırtınası |
| 10 | Petrol, Körfez Monarşileri ve İran’da Siyasal Dönüşüm, Petrolün siyasal ekonomisi, OPEC ve rantiye devlet kavramı, Körfez monarşilerinde siyasal yapı İran’da Musaddık dönemi, 1953 darbesi ve Şah rejimi, 1979 İran Devrimi ve İran-Irak Savaşı | Ders |
| 11 | İç Savaşlar, Körfez Savaşı ve Siyasal İslam, Lübnan İç Savaşı ve mezhepçi siyasal sistem, Suriye ve Irak’ta Baas rejimlerinin yapısı, 1990-91 Körfez Krizi ve Körfez Savaşı Siyasal İslam, İslamcı hareketler ve radikalleşme | Ders |
| 12 | 1990'lardan 2000'lere Barış Süreci ve Bölgesel Güç Mücadelesi, Madrid Konferansı, Oslo Süreci ve Filistin Özerk Yönetimi, İntifadalar ve barış sürecinin çıkmazı, 11 Eylül sonrası ABD politikası ve 2003 Irak işgali Bölgesel güç dengesi (İran, Suudi Arabistan, Türkiye, İsrail) | Ders |
| 13 | Arap Baharı, Suriye İç Savaşı ve Güncel Sorunlar, Arap Baharı’nın nedenleri ve ülkelere göre seyri (Tunus, Mısır, Libya, Yemen), Suriye iç savaşı, IŞİD ve dış müdahaleler, Mezhepsel ve etnik çatışmalar, Kürt sorununun bölgesel boyutu Mülteci krizi ve devlet yapılarının çöküşü | Ders |
| 14 | Ortadoğu’da süreklilik ve değişim: manda mirası, otoriterlik, dış müdahale, kimlik siyaseti | Ders Beyin Fırtınası |
| Ders Öğrenme Çıktısı | Ölçme Değerlendirme | Öğretim Metodu | Öğrenme Faaliyeti |
| Ortadoğu’nun coğrafi, demografik ve dinî-mezhepsel yapısını tanımlar; Osmanlı yönetiminin bölgedeki idari ve mali işleyişini ve 19. yüzyıl reformlarının etkilerini açıklar; I. Dünya Savaşı sırasındaki gizli anlaşmalar, savaş sonrası düzenlemeler ve manda yönetimleri çerçevesinde bölgede sınırların nasıl çizildiğini ve ulus-devletlerin nasıl oluştuğunu analiz eder. | Yazılı Sınav | Tartışmalı Ders Beyin Fırtınası | Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması |
| İki savaş arası dönemde Türkiye, İran, Mısır, Irak, Suriye, Lübnan ve Arabistan’daki siyasal gelişmeleri karşılaştırmalı olarak değerlendirir; Siyonizm’in ortaya çıkışından İsrail’in kuruluşuna uzanan süreçte Filistin sorununun kökenlerini açıklar; II. Dünya Savaşı sonrası dönemde Soğuk Savaş’ın Ortadoğu’daki yansımalarını ve yeni bağımsız devletlerin karşılaştığı siyasal sorunları yorumlar. | Yazılı Sınav | Ders Tartışmalı Ders Beyin Fırtınası | Dinleme ve anlamlandırma Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması |
| Arap milliyetçiliği, Nasırizm ve Baasçılık gibi ideolojik akımların ortaya çıkışını ve 1950-60'lardaki rejim değişikliklerine etkisini analiz eder; Süveyş Krizi, 1967 ve 1973 savaşlarının nedenlerini, sonuçlarını ve uluslararası boyutlarını değerlendirir; Filistin ulusal hareketinin ve Mısır-İsrail barışının bölge siyasetine etkisini tartışır. | Yazılı Sınav | Ders Tartışmalı Ders Beyin Fırtınası | Dinleme ve anlamlandırma Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması |
| Körfez monarşilerinin siyasal yapısını açıklar; İran’da Musaddık dönemi, 1979 Devrimi ve İran-Irak Savaşı’nı, Lübnan İç Savaşı ve Körfez Krizi ile birlikte bölgesel çatışma dinamikleri bağlamında değerlendirir; siyasal İslam ve radikal hareketlerin yükselişini toplumsal ve siyasal nedenleriyle yorumlar. | Yazılı Sınav | Ders Tartışmalı Ders Beyin Fırtınası | Dinleme ve anlamlandırma Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması |
| Oslo Süreci, 11 Eylül sonrası ABD politikası, 2003 Irak işgali, Arap Baharı, Suriye iç savaşı ve IŞİD gibi güncel gelişmeleri bölgesel güç dengesi, mezhepsel ve etnik çatışmalar ve devlet yapılarının çöküşü bağlamında eleştirel biçimde analiz eder; Ortadoğu siyasetindeki süreklilik ve değişimi temel kaynaklar ve akademik literatür ışığında değerlendirir ve bulgularını yazılı ve sözlü olarak sunar. | Yazılı Sınav | Ders Tartışmalı Ders Beyin Fırtınası | Dinleme ve anlamlandırma Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması |
DERS ÖĞRENME ÇIKTISI |
PÇ 1 | PÇ 2 | PÇ 3 | PÇ 4 | PÇ 5 | PÇ 6 | PÇ 7 | PÇ 8 | PÇ 9 | PÇ 10 | PÇ 11 | PÇ 12 | PÇ 13 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ortadoğu’nun coğrafi, demografik ve dinî-mezhepsel yapısını tanımlar; Osmanlı yönetiminin bölgedeki idari ve mali işleyişini ve 19. yüzyıl reformlarının etkilerini açıklar; I. Dünya Savaşı sırasındaki gizli anlaşmalar, savaş sonrası düzenlemeler ve manda yönetimleri çerçevesinde bölgede sınırların nasıl çizildiğini ve ulus-devletlerin nasıl oluştuğunu analiz eder. | - | - | - | 1 | 3 | 3 | - | 4 | - | - | 2 | - | - | ;
| İki savaş arası dönemde Türkiye, İran, Mısır, Irak, Suriye, Lübnan ve Arabistan’daki siyasal gelişmeleri karşılaştırmalı olarak değerlendirir; Siyonizm’in ortaya çıkışından İsrail’in kuruluşuna uzanan süreçte Filistin sorununun kökenlerini açıklar; II. Dünya Savaşı sonrası dönemde Soğuk Savaş’ın Ortadoğu’daki yansımalarını ve yeni bağımsız devletlerin karşılaştığı siyasal sorunları yorumlar. | - | - | - | 1 | 3 | 3 | - | 4 | - | - | 2 | - | - | ;
| Arap milliyetçiliği, Nasırizm ve Baasçılık gibi ideolojik akımların ortaya çıkışını ve 1950-60'lardaki rejim değişikliklerine etkisini analiz eder; Süveyş Krizi, 1967 ve 1973 savaşlarının nedenlerini, sonuçlarını ve uluslararası boyutlarını değerlendirir; Filistin ulusal hareketinin ve Mısır-İsrail barışının bölge siyasetine etkisini tartışır. | - | - | - | 1 | 3 | 3 | - | 4 | - | - | 2 | - | - | ;
| Körfez monarşilerinin siyasal yapısını açıklar; İran’da Musaddık dönemi, 1979 Devrimi ve İran-Irak Savaşı’nı, Lübnan İç Savaşı ve Körfez Krizi ile birlikte bölgesel çatışma dinamikleri bağlamında değerlendirir; siyasal İslam ve radikal hareketlerin yükselişini toplumsal ve siyasal nedenleriyle yorumlar. | - | - | - | 1 | 3 | 3 | - | 4 | - | - | 2 | - | - | ;
| Oslo Süreci, 11 Eylül sonrası ABD politikası, 2003 Irak işgali, Arap Baharı, Suriye iç savaşı ve IŞİD gibi güncel gelişmeleri bölgesel güç dengesi, mezhepsel ve etnik çatışmalar ve devlet yapılarının çöküşü bağlamında eleştirel biçimde analiz eder; Ortadoğu siyasetindeki süreklilik ve değişimi temel kaynaklar ve akademik literatür ışığında değerlendirir ve bulgularını yazılı ve sözlü olarak sunar. | - | - | - | 1 | 3 | 3 | - | 4 | - | - | 2 | - | - | ;
| Ortalama Değer | - | - | - | 1 | 3 | 3 | - | 4 | - | - | 2 | - | - |
