| Ders Adı | Kodu | Yarıyıl | T+U Saat | AKTS | |
| İslam Hukuk Usulü I | İLH308 | 6 | 2 + 0 | 2,0 |
| Birim Bölüm | İLAHİYAT |
| Derece Seviye | Lisans - Zorunlu - Türkçe |
| Dersin Verilişi | Yüz yüze |
| EBS Koordinatörü | Doç. Dr. Bayram DEMİR (Yıl: 2026-2027) |
| Ders Veren | |
| Amaç |
Fıkıh Usûlü ve Fıkhın tarif ve kapsamları; fıkıh usûlünün gelişimi, kaynak kavramı; ictihadi ve yürürlük kaynakları |
| Ders İçeriği |
Gerek müctehidin ictihad ederken başvurduğu kaynaklar ve gerekse uygulamada resmi hakimin başvurduğu kaynaklar ve bunlarla ilgili konular incelenecektir. |
| Ders Kaynakları |
Zekiyyüddin Şa´ban, Çev. İbrahim Kâfi Dönmez, İslâm Hukuk İlminin Esasları, Ankara 1990
Şaban, Zekiyyüdin, Usulu'l-Fıkhi'l-İslâmi; Zeydan, Abdulkadir, el-Veciz fi usuli'l-fıkh Şaban, Zekiyyüdin, Usulu'l-Fıkhi'l-İslâmi; Zeydan, Abdulkadir, el-Veciz fi usuli'l-fıkh Şaban, Zekiyyüdin, Usulu'l-Fıkhi'l-İslâmi; Zeydan, Abdulkadir, el-Veciz fi usuli'l-fıkh Demir, Bayram, İslam Hukuk Metodolojisi ve Tatbikatında Kaynak Kavramı |
| Yarıyıl İçi Çalışmalar | Katkı Yüzdesi (%) |
| Bu bilgi girilmemiştir. | |
| Toplam | 0 |
| Yarıyıl Sonu Çalışmalar | Katkı Yüzdesi (%) |
| Bu bilgi girilmemiştir. | |
| Toplam | %0 |
| Yarıyıl İçinin Başarıya Oranı | %0 |
| Yarıyıl Sonu Çalışmalar | %0 |
| Toplam | %0 |
| Kategori | Ders İlişki Yüzdeleri (%) |
|
Aktarılabilir Beceri Dersleri
|
0
|
|
Beşeri, İletişim ve Yönetim Becerileri Dersleri
|
0
|
|
Destek Dersleri
|
0
|
|
Ek Dersler
|
0
|
|
Kategori
|
0
|
|
Mesleki Seçmeli Dersler
|
0
|
|
Temel Meslek Dersleri
|
0
|
|
Uygulama Dersleri
|
0
|
|
Uzmanlık / Alan Dersleri
|
0
|
|
Yetkinlik Tamamlayıcı Ders
|
0
|
| Ders İş Yükü | Öğretim Metotlar / Öğretim Metodu | Süresi (Saat) | Sayısı | Toplam İş Yükü (Saat) |
| Toplam İş Yükü (Saat) | 0 | |||
| AKTS = Toplam İş Yükü (Saat) / 25.5 (s) | 0 | |||
| AKTS | 2,0 | |||
| Hafta | Konu | Öğretim Metodu |
|---|---|---|
| 1 | Giriş ve Genel Çerçeve: Fıkıh ve Fıkıh Usûlü tanımları, gayesi, doğuşu ve gelişimi. | Tartışmalı Ders |
| 2 | Genel Olarak Kaynak Kavramı: Hukukun kökeniyle ilgili görüşler (Tabiî Hukuk, Hukukî Pozitivizm vb.), pozitif hukukta ve İslâm hukukunda kaynak kavramı. | Ders |
| 3 | Şer’î Deliller: Kitap: Delil kavramı ve sınıflandırılması; Kitap’ın tanımı, niteliği ve sübûtu. | Ders |
| 4 | B. Sünnet: Sünnetin tanımı, bağlayıcılığı, sübût bakımından çeşitleri (Mütevâtir, Meşhûr, Âhad). | Beyin Fırtınası |
| 5 | C. İcma: İcma’ın tanımı, rükünleri, şartları, çeşitleri (Sarıh, Sükûtî), imkânı ve bağlayıcılığı. | Ders |
| 6 | D. Kıyas: Kıyasın tanımı, rükünleri (Asl, Fer', Hüküm, İllet), illet-hikmet farkı, illet tespiti yolları (Mesâlikü'l-ille) ve bağlayıcılığı. | Tartışmalı Ders |
| 7 | Metin Okuması: Kur'an’ın tarifi ve kapsamıyla ilgili Arapça Fıkıh Usûlüne dair metin okunması. | Problem Çözme |
| 8 | II. Tâlî Kaynaklar (İstihsan, Maslahat-ı Mürsele): İstihsan ve Maslahat-ı Mürsele delillerinin tanımları, çeşitleri, şartları ve delil değerleri. | Tartışmalı Ders |
| 9 | Diğer Tâlî Kaynaklar: Örf, Sedd-i Zerâi', Sahâbî Kavli, Şer'u Men Kablenâ ve Istıshâb (tanımları, çeşitleri ve bağlayıcılık tartışmaları). | Tartışmalı Ders |
| 10 | Yürürlük Kaynakları: I. Genel Olarak Yürürlük Kaynakları, II. İslam Hukuk Tarihi Sürecinde Yer Alan Bazı Yürürlük Kaynakları. | Tartışmalı Ders |
| 11 | Yürürlük Kaynakları II (İslam Hukuk Tarihi Sürecinde Yer Alan Bazı Yürürlük Kaynakları): A. Fıkıh Kitapları, B. Fetva Kitapları, C. Kanunnameler, D. Şer'iyye Sicilleri, E. Kanunlar ve Diğer Düzenleyici Tasarruflar. | Tartışmalı Ders |
| 12 | Metin Okuması: Mütevatir olmayan kıraatin delil olup olamayacağı ile ilgili Arapça Usûl metni okunması. | Tartışmalı Ders |
| 13 | Metin Okuması: Kitab'ın hükümlere delaleti ve hükümleri beyanı ile ilgili Arapça Usûl metni okunması. | Tartışmalı Ders |
| 14 | Metin Okuması: Kitab'ın hükümleri açıklama üslubu ile ilgili Arapça Usûl metni okunması. | Tartışmalı Ders |
| Ders Öğrenme Çıktısı | Ölçme Değerlendirme | Öğretim Metodu | Öğrenme Faaliyeti |
| Fıkıh ve Fıkıh Usûlü ilimlerinin tanımını, gayesini ve tarihsel gelişim evrelerini ifade eder; temel usûl ekollerini (Mütekallimîn, Fukahâ ve Karma metotlar) ve aralarındaki metodolojik farkları karşılaştırır. | Yazılı Sınav | Tartışmalı Ders | Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme |
| Aslî deliller olan Kitap, Sünnet, İcma ve Kıyas’ın rükünlerini, şartlarını, bağlayıcılığını ve ilahi/hukuki hükümlere kaynaklık etme biçimlerini analiz eder. | Yazılı Sınav | Tartışmalı Ders | Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme |
| İstihsan, Maslahat-ı Mürsele, Örf, Sedd-i Zerâi', Sahâbî Kavli, Şer'u Men Kablenâ ve Istıshâb gibi tâlî delillerin mahiyetini ve hukuk düşüncesindeki işlevlerini değerlendirir. | Yazılı Sınav | Tartışmalı Ders | Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme |
| İslâm hukuk tarihinde ve pozitif hukukta yürürlük kaynaklarını (fıkıh/fetva kitapları, kanunnameler, şer'iyye sicilleri ve mevzuat) fonksiyonel açıdan sınıflandırır ve yürürlük değerlerini açıklar. | Yazılı Sınav | Tartışmalı Ders | Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme |
| Klasik Usûl Metinlerini Çözümleme ve Güncel Alana Aktarma: Kur'an'ın tanımı, şâzz kıraatlerin delil değeri, metnin hükümlere delâleti/beyanı ve açıklama üslubuna dair klasik Arapça usûl metinlerini dilsel ve usûlî açıdan tahlil ederek anlar; bu metinlerdeki metodolojik birikimi güncel hukukî ve fıkhî meselelerin tahliline aktarır. | Yazılı Sınav | Tartışmalı Ders | Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme |
DERS ÖĞRENME ÇIKTISI |
PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ortalama Değer | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
