PDF hazırlanıyor, lütfen bekleyin...
PDF
BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ
İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ
TARİH
(2025 - 2026)
Ders Bilgi Formu
Ders Adı
Kodu
Yarıyıl
T+U Saat
AKTS
Z / S
Osmanlı Tarihi (1453-1574)
TAR303
5
3 + 0
6,0
Zorunlu
Birim Bölüm
Tarih -
Lisans
(Örgün ve Yüz-yüze )
Amaç
Bu derste öğrenciler, II. Mehmet’in İstanbul’u fethi (1453) ile başlayarak, klasik Osmanlı döneminin en parlak örneklerinden biri olan Kanuni Sultan Süleyman döneminin sonuna (1574) kadar uzanan siyasal ve toplumsal gelişmeleri kavrayacaklardır. Osmanlı’nın 15. ve 16. yüzyıllarda edindiği kurumsal yapılar, yönetim biçimleri ve bürokratik sistemler detaylı biçimde incelenecektir. Fetihler, savaş stratejileri ve diplomatik ilişkiler bağlamında Osmanlı askeri gücü analiz edilecektir. İstanbul’un fethi ve sonrasındaki imar faaliyetleri, kültürel dönüşüm süreçleriyle birlikte değerlendirilecektir. Osmanlı toplum yapısı, farklı etnik ve dini grupların ilişkileri bağlamında ele alınacaktır. Ekonomik sistem, vergi düzeni, ticaret yolları ve lonca faaliyetlerinin dönemin refah düzeyine etkileri tartışılacaktır. Kanuni Sultan Süleyman dönemindeki kültürel ve sanatsal gelişmeler (mimari, edebiyat, güzel sanatlar) incelenecektir. Hukuk alanındaki gelişmeler, örf ve âdet hukukundan Kanunnameler’e kadar uzanan süreç ile açıklanacaktır. Taşradan merkeze uzanan yönetim ilişkileri, sancak sistemi ve tımar düzeni detaylandırılacaktır. Osmanlı dış politikası, Venedik, Safevî ve Habsburglarla kurulan ilişkiler bağlamında değerlendirilecektir. İsyanlar, ayaklanmalar ve merkezi otoritenin bu tür muhalefetle baş etme yolları analiz edilecektir. Modern tarih yazıcılığı açısından kritik kaynaklar (osmanlı arşiv belgeleri, seyahatnameler, vakayinâmeler) değerlendirilecektir. Ders boyunca öğrencilerin, özgün kaynakları analiz edebilme ve tarihsel sorgulama yetenekleri geliştirilecektir. Osmanlı tarihiyle ilgili güncel akademik tartışmalar ve farklı yorum yaklaşımları tartışılacaktır. Bu ders, öğrencilere hem Osmanlı toplumunun temel dinamiklerini anlamaları hem de akademik düzeyde analiz yapma becerileri kazandırmayı amaçlamaktadır.
Ders İçeriği
1453-1574 yılları arasındaki dönem, Osmanlı Devleti'nin siyasal gelişimi açısından kritik bir evreyi temsil etmektedir. İstanbul'un 1453 yılında fethedilmesi, Osmanlı tarihinde bir dönüm noktası olmuş ve Osmanlı hâkimiyetinin meşruiyetini önemli ölçüde güçlendirmiştir. Fethin ardından Fatih Sultan Mehmed, Osmanlı siyasal yapısını merkeziyetçi bir imparatorluk sistemine dönüştürmeyi amaçlayan politikalar izlemiştir. İstanbul'un Osmanlı topraklarına katılması, devletin Avrupa ve Asya arasındaki stratejik konumunu daha da güçlendirmiştir. Fatih Sultan Mehmed aynı zamanda Anadolu ve Balkanlar'daki rakip siyasi otoriteleri ortadan kaldırmayı hedeflemiştir. Onun yürüttüğü seferler, eski Bizans ve Balkan toprakları üzerindeki Osmanlı egemenliğinin pekiştirilmesine katkı sağlamıştır. Bu dönemde Osmanlı Devleti, bölgesel siyasetin başlıca aktörlerinden biri hâline gelmiştir. II. Bayezid dönemi, imparatorluk istikrarının korunmasına ve siyasal bütünlüğün sürdürülmesine yönelik çabalarla karakterize edilmiştir. Toprak genişlemesi sınırlı ölçüde devam etmekle birlikte, bu dönemde daha çok iç yönetim ve hanedan güvenliği konularına önem verilmiştir. II. Bayezid, hanedan içerisindeki taht mücadelelerinden kaynaklanan önemli siyasal sorunlarla karşı karşıya kalmıştır. Bu gelişmeler, Osmanlı siyasal sisteminde hanedan meşruiyetinin ne derece önemli olduğunu ortaya koymuştur. Buna rağmen devlet, söz konusu dönemde toprak bütünlüğünü ve siyasal otoritesini korumayı başarmıştır. 1512 yılında Yavuz Sultan Selim'in tahta çıkışı, Osmanlı yayılma politikasında yeni bir dönemin başlangıcını oluşturmuştur. Yavuz Sultan Selim, öncelikle devletin doğu sınırlarındaki siyasal tehditleri ortadan kaldırmayı hedeflemiştir. 1514 yılında Safevi Devleti'ne karşı kazanılan Çaldıran Savaşı, Orta Doğu'daki siyasal güç dengelerini önemli ölçüde değiştirmiştir. Bu zafer sonucunda Osmanlı nüfuzu Doğu Anadolu ve çevresindeki bölgelere yayılmıştır. Ardından Yavuz Sultan Selim dikkatini Memlük Devleti'ne yöneltmiştir. 1516 yılında Mercidabık ve 1517 yılında Ridaniye savaşlarında elde edilen başarılar sonucunda Suriye, Mısır ve Hicaz Osmanlı topraklarına katılmıştır. Bu fetihler, Osmanlı Devleti'ni İslam dünyasının en güçlü siyasal aktörlerinden biri hâline getirmiştir. Mekke ve Medine üzerindeki hâkimiyet, Osmanlıların siyasal prestijini daha da artırmıştır. Eski Memlük topraklarının ilhakı, devletin jeopolitik önemini önemli ölçüde yükseltmiştir. Kanuni Sultan Süleyman dönemi, Osmanlı Devleti'nin siyasal ve toprak bakımından en güçlü olduğu dönem olarak kabul edilmektedir. Kanuni, 1520 yılında tahta çıktığında geniş sınırlara sahip güçlü bir devlet devralmıştır. Onun saltanatı boyunca gerçekleştirilen askerî seferler, Osmanlı nüfuzunu Avrupa ve Akdeniz'de daha da genişletmiştir. 1521 yılında Belgrad'ın fethedilmesi, Güneydoğu Avrupa'da stratejik açıdan büyük önem taşıyan bir mevkinin ele geçirilmesini sağlamıştır. 1522 yılında Rodos'un alınması, Doğu Akdeniz'deki Osmanlı üstünlüğü önündeki önemli engellerden birini ortadan kaldırmıştır. 1526 yılında gerçekleşen Mohaç Meydan Muharebesi, bağımsız Macar Krallığı'nın siyasi varlığını büyük ölçüde sona erdirmiştir. Bu zafer, Osmanlı Devleti'nin Orta Avrupa siyasetindeki etkisini artırmıştır. Macar topraklarının paylaşılması, Osmanlılar ile Habsburg Hanedanı arasında uzun süre devam edecek siyasal rekabetin temelini oluşturmuştur. 1529 yılında gerçekleştirilen Birinci Viyana Kuşatması, Osmanlı yayılmasının Avrupa içlerine kadar ulaştığını göstermiştir. Her ne kadar Viyana ele geçirilememiş olsa da bu sefer Osmanlı askerî ve siyasal gücünün önemli bir göstergesi olmuştur. XVI. yüzyıl boyunca Osmanlı-Habsburg rekabeti Avrupa siyasetinin belirleyici unsurlarından biri hâline gelmiştir. İki imparatorluk arasındaki askerî mücadeleler diplomatik görüşmelerle birlikte yürütülmüştür. Osmanlı dış politikası giderek geniş ve çok uluslu bir imparatorluğun ihtiyaçlarına göre şekillenmiştir. Aynı dönemde devlet, Akdeniz havzasında da etkin bir siyaset takip etmiştir. Avrupa devletleriyle yaşanan rekabet, Osmanlı siyasi stratejisinin hem denizlerde hem de karada şekillenmesinde etkili olmuştur. Yeni fethedilen bölgelerin yönetimi, eyalet idaresine ilişkin daha gelişmiş mekanizmaların oluşturulmasını gerekli kılmıştır. Siyasal otorite, Osmanlı hanedanı ve İstanbul merkezli merkezi yönetim etrafında toplanmıştır. Hanedan devamlılığı ve merkeziyetçi yönetim anlayışı, Osmanlı siyasi istikrarının temel unsurları arasında yer almıştır. Kanuni Sultan Süleyman'ın 1566 yılında vefat etmesinin ardından II. Selim tahta çıkmıştır. II. Selim döneminde de Osmanlı Devleti yayılmacı dış politikasını sürdürmüştür. 1571 yılında Kıbrıs'ın fethedilmesi, bu dönemin en önemli siyasal başarılarından biri olarak kabul edilmektedir. Kıbrıs'ın kontrol altına alınması, Osmanlıların Doğu Akdeniz'deki nüfuzunu artırmış ve stratejik çıkarlarını güçlendirmiştir. Avrupa ve Akdeniz'de ortaya çıkan yeni meydan okumalara rağmen Osmanlı Devleti, XVI. yüzyılın en güçlü siyasal aktörlerinden biri olmayı sürdürmüştür. 1574 yılına gelindiğinde Osmanlı Devleti, üç kıtaya yayılan geniş topraklarıyla Avrupa, Asya ve Kuzey Afrika'nın siyasi gelişmeleri üzerinde önemli ölçüde etkili olan küresel bir imparatorluk konumuna ulaşmıştır.
Ders Veren
Cem GÖRÜR
Hafta
Konu
1
Fatih Sultan Mehmed’in saltanatının ilk yılları ve İstanbul’un fethi
2
İstanbul’un Fethi Akabinde Fatih Sultan Mehmed’in Siyasî ve Askerî Faaliyetleri
3
İstanbul’un Fethi Akabinde Fatih Sultan Mehmed’in Siyasî ve Askerî Faaliyetler
4
Fatih'in İmparatorluğun Teşkilatlanmasına Dönük Faaliyetleri ve İstanbul’un İmarı
5
II. Bâyezid Devrinin Siyasî ve Askerî Faaliyetleri
6
Yavuz Sultan Selim’in Taht Mücadelesi ve Safevîlerle Mücadele
7
Memlüklerle Mücadele, Yavuz Sultan Selim’in Diğer Faaliyetleri
8
Ara Sınav
9
Kanunî Sultan Süleyman’ın Saltanatının İlk Yılları
10
Kanunî Sultan Süleyman Devrinde Avrupa'da Osmanlı-Habsburg Rekabeti
11
Kanunî Sultan Süleyman Devri Osmanlı-Safevî İlişkileri
12
Kanunî Sultan Süleyman Devri Akdeniz ve Hint Okyanusu Politikaları
13
Kanunî Sultan Süleyman’ın Son Yılları, Vefatı ve Şahsiyeti
14
II. Selim Devri Siyasî ve Askerî Faaliyetleri
Ders İş Yükü
Çalışma Türü / Öğretim Metotlar
Süresi (Saat)
Sayısı
Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme
Tartışmalı Ders
12
2
Önceden planlanmış özel beceriler
Özel Destek / Yapısal Örnekler
14
2
Önceden planlanmış özel beceriler
Vaka Çalışması
12
1
Araştırma – yaşam boyu öğrenme, yazma, okuma, Bilişim
Sınıf Dışı Çalışma
14
3
Dinleme ve anlamlandırma
Ders
14
3
Ara Sınav 1
1
1
Ödev 1
1
1
Final
1
1
Ders İş Yükü:
151
AKTS
(Ders İş Yükü / 25.5)
:
5,92
Program Çıktıları
1
Tarih alanında edindiği kuramsal ve uygulamalı bilgi birikimini; tarihsel olay, süreç ve olguları analiz etme, yorumlama ve anlamlandırma süreçlerinde etkin biçimde kullanır.
2
Tarihsel sorunları saptar, analiz eder ve uygun araştırma yöntemlerini kullanarak kanıta dayalı çözümler/açıklamalar geliştirir; süreç yönetiminde eleştirel analiz ve sentez yetkinliği sergiler.
3
Tarihsel sistemleri, kurumları ve süreçleri analiz eder; çağdaş Tarih yazıcılığı yöntemleri ve kaynak tenkidi vasıtasıyla tarihsel sorunsallara yönelik bilimsel açıklamalar/çözümler geliştirir.
4
Tarih disiplini dışındaki pedagoji, felsefe, sanat ve sosyal bilimlerin (siyaset, sosyoloji vb.) sunduğu kuramsal bilgileri tarihsel analiz süreçlerine entegre eder.
5
Tarih araştırmalarında; dijital beşeri bilimler araçlarını, dijital arşivleri ve veri tabanlarını etkin bir şekilde kullanır; araştırma süreçlerinde bilişim teknolojilerinden yararlanarak verileri dijital ortamda analiz eder.
6
Tarihsel bir araştırmayı bağımsız olarak tasarlar; birincil ve ikincil kaynaklardan veri toplar, analiz eder, yorumlar ve sonuçlarını bilimsel etik kurallara uygun biçimde raporlar ve sunar.
7
Bireysel ve disiplinler arası ekip çalışmalarında etkin rol alır; tarihsel sorunsallara yönelik tartışmalarda bilimsel etik çerçevesinde iş birliği yapar ve ortak projelerde sorumluluk üstlenir.
8
Türkçe’yi ve Osmanlı Türkçesi’ni yazılı ve sözlü olarak etkin ve akademik düzeyde kullanır; en az bir yabancı dilde Tarih literatürünü takip edebilecek düzeyde iletişim kurar.
9
Yaşam boyu öğrenme bilinciyle; Tarih disiplini ve ilgili alanlardaki bilimsel gelişmeleri takip eder, yeni bilgi kaynaklarına erişim sağlar ve mesleki yetkinliklerini sürekli günceller.
10
Tarih yazıcılığı ve mesleki uygulamalarda etik ilkeleri içselleştirir; bilimsel dürüstlük, nesnellik ve toplumsal sorumluluk bilinciyle hareket eder.
11
Tarihsel olay ve uygulamaların evrensel, toplumsal, kültürel, ekonomik ve hukuksal boyutlarını değerlendirir; çevre, sürdürülebilirlik ve insan hakları gibi küresel meselelere tarihsel derinlik ve perspektif kazandırarak çözüm süreçlerine katkı sağlar.
Ders Öğrenme Çıktısı - Program Çıktıları (1 -5 Puan Aralığı)
Ders Öğrenme Çıktısı
PÇ 1
PÇ 2
PÇ 3
PÇ 4
PÇ 5
PÇ 6
PÇ 7
PÇ 8
PÇ 9
PÇ 10
PÇ 11
16. yüzyıl Osmanlı toplum yapısını; ekonomik, dini ve kültürel yönleriyle değerlendirebilir.
3
3
4
2
3
4
2
3
3
3
3
Osmanlı’nın klasik döneminde (1453–1574) Avrupa ve İslam dünyasıyla olan ilişkilerini tarihsel bağlamda karşılaştırmalı olarak yorumlayabilir.
3
3
3
2
2
3
2
3
3
3
3
Osmanlı Devleti'nin 1453–1574 arasındaki siyasi, askeri ve idari gelişmelerini açıklayabilir.
4
4
4
3
3
3
2
2
3
3
3
Fatih Sultan Mehmed’den Kanuni Sultan Süleyman’a kadar olan dönemde Osmanlı’nın iç ve dış politikasındaki değişimleri analiz edebilir.
4
4
4
3
3
4
2
2
3
3
3
Dönemin temel kaynakları (kronikler, arşiv belgeleri, sefaretnameler vb.) aracılığıyla Osmanlı tarih yazımına katkıda bulunabilir.
4
3
4
3
4
4
2
4
3
3
3
Ortalama Değer
3,6
3,4
3,8
2,6
3
3,6
2
2,8
3
3
3
https://ebs.bilecik.edu.tr/pdf/dersbilgigetir/381973
