TARİH - DR

Bu dersin temel amacı, 1914-1918 yılları arasında gerçekleşen Birinci Dünya Savaşı’nı tetikleyen siyasi, ekonomik ve askeri dinamikleri küresel bir perspektifle analiz etmektir. Müfredat kapsamında, Avrupa merkezli güç dengelerinin bozulması, sömürgecilik rekabeti ve milliyetçilik akımlarının savaşı kaçınılmaz hale getiren etkileri derinlemesine incelenir. Öğrencilerin; cephelerdeki askeri stratejileri, teknolojik gelişmeleri ve savaşın toplam savaş niteliği kazanarak sivil hayatı nasıl dönüştürdüğünü kavramaları hedeflenir. Ayrıca, Osmanlı İmparatorluğu’nun savaştaki rolü, gizli antlaşmalar ve savaş sonrasında imzalanan barış antlaşmalarının modern Orta Doğu ve Avrupa haritasını nasıl şekillendirdiği eleştirel bir bakışla değerlendirilir. Son olarak, savaşın küresel sistemde yarattığı travmalar ve Milletler Cemiyeti gibi kurumların doğuşu üzerinden, günümüz uluslararası ilişkiler düzeninin tarihsel kökenlerinin anlaşılması amaçlanmaktadır.

Bu ders, modern tarihin en büyük kırılma noktalarından biri olan Birinci Dünya Savaşı'nı tüm siyasi, askeri ve toplumsal boyutlarıyla kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. 19. yüzyılın sonlarından itibaren Avrupa güç dengesinde meydana gelen yapısal bozulmalar ve sömürgecilik rekabeti dersin temel hareket noktasını oluşturur. Sanayi Devrimi sonrası hız kazanan hammadde ve pazar arayışının büyük devletler arasında yarattığı gerginlikler ayrıntılı olarak incelenir. Üçlü İtilaf ve Üçlü İttifak bloklarının oluşum süreci, gizli diplomasi faaliyetleri ve silahlanma yarışının savaşa giden yoldaki etkisi analiz edilir. Balkanlar'daki milliyetçilik akımları, Avusturya-Macaristan veliahtının suikasta uğraması ve bir yerel krizin küresel bir felakete dönüşme aşamaları işlenir. Savaşın başladığı 1914 yılındaki askeri planlar, özellikle Almanların Schlieffen Planı ve Batı Cephesi'ndeki siper savaşına geçiş süreci değerlendirilir. Teknolojinin savaş üzerindeki yıkıcı etkisi; tankların, uçakların, denizaltıların ve zehirli gazların ilk kez geniş çaplı kullanımı üzerinden tartışılır. Osmanlı İmparatorluğu’nun savaşa giriş süreci, Yavuz ve Midilli hadiseleri ve ilan edilen Cihad-ı Ekber’in stratejik sonuçları analiz edilir. Çanakkale Cephesi’nin savaşın seyrini nasıl değiştirdiği, lojistik zorluklar ve kazanılan zaferin hem Türk hem de dünya tarihi üzerindeki etkileri vurgulanır. Kafkas Cephesi’ndeki Sarıkamış trajedisi, zorlu doğa koşulları ve bölgedeki demografik değişimler ders kapsamında incelenir. Kanal Cephesi, Hicaz-Yemen ve Filistin-Suriye cephelerindeki Arap isyanları ile İngilizlerin Orta Doğu stratejileri değerlendirilir. Kut'ül Amare zaferi gibi Osmanlı ordusunun başarıları ve Irak Cephesi’ndeki İngiliz ilerleyişi kronolojik bir derinlikle ele alınır. Savaşın sadece askerler arasında değil, tüm milletlerin katılımıyla bir "toplam savaş" (total war) niteliği kazanması ve sivil hayatın dönüşümü işlenir. Savaş ekonomisi, kadınların iş gücüne katılımı ve cephe gerisindeki lojistik destek mekanizmaları analiz edilir. 1917 Rus Devrimi’nin savaşın gidişatına etkisi, Rusya’nın savaştan çekilmesi ve Brest-Litovsk Antlaşması’nın sonuçları değerlendirilir. Amerika Birleşik Devletleri’nin savaşa giriş nedenleri, Wilson İlkeleri ve bu ilkelerin savaşın sona ermesindeki diplomatik rolü tartışılır. Denizaltı savaşları (U-Boot), Lusitania hadisesi ve deniz ticaret yollarının savaşın galibini belirlemedeki önemi üzerinde durulur. Savaşın son yılında gerçekleşen büyük taarruzlar, Almanya’nın çöküşü ve ateşkes görüşmelerinin başlaması kronolojik olarak aktarılır. Mondros Ateşkes Antlaşması’nın Osmanlı Devleti açısından taşıdığı ağır hükümler ve işgal sürecinin başlangıcı analiz edilir. Versailles Barış Antlaşması’nın Almanya üzerindeki yıkıcı etkileri ve bu antlaşmanın İkinci Dünya Savaşı’na giden yolu nasıl döşediği eleştirel bir dille işlenir. Saint-Germain, Neuilly ve Trianon antlaşmalarıyla parçalanan imparatorluklar ve yeni kurulan ulus devletler haritalar üzerinden değerlendirilir. Sykes-Picot gibi gizli antlaşmaların Orta Doğu’nun bugünkü sınırları üzerindeki belirleyici etkisi dersin stratejik boyutunu oluşturur. Savaşın ardından ortaya çıkan İspanyol Gribi salgını, kitlesel ölümler ve savaşın yarattığı psikolojik travmalar sosyolojik bir perspektifle ele alınır. Milletler Cemiyeti’nin kuruluşu, kolektif güvenlik çabaları ve bu kurumun başarısızlık nedenleri tartışılır. Savaşın edebiyat, sanat ve sinema üzerindeki yansımaları, "kayıp kuşak" kavramı ve savaş karşıtı akımların doğuşu işlenir. İstihbarat faaliyetleri, propaganda teknikleri ve savaşın kitleleri yönlendirmedeki gücü örnek olaylar üzerinden analiz edilir. Doğu Cephesi’ndeki hareketli savaş ile Batı Cephesi’ndeki durağan siper hayatı arasındaki taktiksel farklar karşılaştırılır. Osmanlı Devleti’nin son büyük savaşı olan bu süreçte askerlerin günlük yaşamı, mektupları ve cephedeki psikolojileri incelenir. Savaşın küresel finans sistemi üzerindeki etkileri, altın standardının terk edilmesi ve borçlanma krizleri değerlendirilir. Polonya, Çekoslovakya ve Yugoslavya gibi devletlerin kuruluş süreci ve Avrupa’nın değişen etnik yapısı analiz edilir. Arap milliyetçiliğinin doğuşu, Şerif Hüseyin-McMahon yazışmaları ve Balfour Deklarasyonu’nun Yahudi devleti yolundaki önemi vurgulanır. Japonya’nın Uzak Doğu’daki yayılmacı politikaları ve savaşın Asya-Pasifik boyutuna etkileri üzerinde durulur. Afrika ve Hindistan’dan getirilen sömürge askerlerinin savaş tecrübeleri ve bu tecrübelerin bağımsızlık hareketlerine etkisi tartışılır. Ermeni tehciri meselesi, dönemin şartları, uluslararası hukuk ve tarihi belgeler ışığında nesnel bir biçimde ele alınır. Savaş süresince yapılan zirveler, diplomatik notlar ve liderlerin karar alma süreçlerindeki kişisel etkileri analiz edilir. Propaganda afişlerinin dili, milliyetçi duyguların körüklenmesi ve toplumların savaşa rıza gösterme mekanizmaları işlenir. Savaş sonrası yaşanan ekonomik buhranlar, hiperenflasyon dönemleri ve totaliter rejimlerin yükselişine zemin hazırlayan koşullar değerlendirilir. Basın yayın organlarının savaş boyunca yürüttüğü sansür uygulamaları ve kamuoyu üzerindeki manipülasyonlar incelenir. Cephelerdeki sağlık hizmetleri, hemşireliğin gelişimi ve tıp alanındaki savaş kaynaklı yenilikler (plastik cerrahi vb.) ele alınır. Savaşın çevre üzerindeki etkileri, tahrip edilen tarım alanları ve ormanların ekolojik sonuçları tartışılır. Savaşın demografik sonuçları olan göç dalgaları, mülteci sorunları ve azınlık haklarının korunması süreçleri analiz edilir. Sykes-Picot'tan Lozan'a uzanan süreçte Türkiye'nin var olma mücadelesi ve bu büyük savaşın Milli Mücadele’ye mirası değerlendirilir. Askeri lojistik ve demiryollarının savaşın kazanılmasındaki hayati rolü teknik bir dille anlatılır. Savaşın hafıza mekanları olan şehitlikler, anıtlar ve müzelerin toplumsal bellek oluşturmadaki önemi vurgulanır. Savaşın uluslararası hukuk normlarını nasıl değiştirdiği ve savaş suçları kavramının ilk örnekleri incelenir. Ders, Birinci Dünya Savaşı’nın sadece bir tarihsel olay değil, bugünkü dünya düzeninin kurucu unsuru olduğunu vurgulayarak sona erer. Bilimsel tarafsızlık ve birincil kaynaklar ışığında yürütülen bu çalışma, öğrencilere eleştirel bir tarih bilinci kazandırır. Savaşın yıkıcılığı üzerinden barışın önemini kavratmak ve küresel krizleri analiz etme yetisi geliştirmek dersin ana hedefidir. Sonuç olarak ders, 20. yüzyılın bu trajik başlangıcını tüm çıplaklığıyla analiz ederek öğrencilere geniş bir vizyon sunar. Bu kapsamlı eğitim, öğrencilerin bugünkü uluslararası çatışmaları tarihsel bir derinlikle yorumlamasını sağlar.