| Ders Adı | Kodu | Yarıyıl | T+U Saat | AKTS | |
| Tefsir Tarihi | İLH109 | 1 | 2 + 0 | 4,0 |
| Birim Bölüm | İLAHİYAT |
| Derece Seviye | Lisans - Zorunlu - Türkçe |
| Dersin Verilişi | Ders; konu anlatımı, metin incelemeleri, soru-cevap ve sınıf içi tartışmalar yoluyla yüz yüze olarak yürütülür. |
| EBS Koordinatörü | Arş. Gör. Dr. Abdulvahap KÖSESOY (Yıl: 2026-2027) |
| Ders Veren | Arş. Gör. Dr. Abdulvahap KÖSESOY |
| Amaç |
Dersin amacı, Kur’an’ın anlaşılması ve yorumlanmasına yönelik faaliyetlerin Hz. Peygamber döneminden günümüze kadar geçirdiği tarihsel ve metodolojik gelişimi ele almaktır. Bu kapsamda tefsirin ortaya çıkışı, gelişim dönemleri, temel ekolleri, yöntemleri ve önemli temsilcileri hakkında bilgi verilmesi; öğrencilerin farklı dönem ve yaklaşımların tefsir anlayışına etkilerini karşılaştırmalı olarak değerlendirebilmeleri hedeflenmektedir. |
| Ders İçeriği |
Tefsir ilminin tanımı, konusu, amacı ve diğer İslami ilimlerle ilişkisi; Kur’an’ın anlaşılması ve yorumlanmasına yönelik faaliyetlerin Hz. Peygamber döneminden itibaren tarihsel gelişimi; sahabe ve tâbiîn dönemlerinde tefsir faaliyetleri ve temel özellikleri; tefsirin tedvin ve tasnif süreci; rivayet ve dirayet tefsiri yöntemlerinin ortaya çıkışı ve gelişimi; başlıca tefsir ekolleri ve bunların yöntemsel özellikleri; klasik dönemde tefsir literatürünün gelişimi ve önde gelen müfessirler; farklı mezhebi ve fikrî yaklaşımların tefsir üzerindeki etkileri; Osmanlı döneminde tefsir çalışmaları; modern dönemde tefsir anlayışının gelişimi ve çağdaş tefsir yaklaşımları ele alınmaktadır. |
| Ders Kaynakları |
İsmail Cerrahoğlu, Tefsir Tarihi, Ankara: Fecr Yayınları, 2015.
Muhsin Demirci, Tefsir Tarihi, İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2014. Mehmet Akif Koç (ed.), Tefsir El Kitabı, Ankara: Grafiker Yayınları, 2012. Andrew Rippin, The Qur’an and Its Interpretative Tradition, Aldershot: Ashgate, 2001. İsmail Çalışkan, Tefsir Tarihi, Ankara: Bilimsel Araştırma Yayınları, 2019. Enes Büyük, Dönemlendirme Merkezli Tefsir Tarihi: Başlangıç, Teşekkül ve Sistemleşme Dönemleri, İstanbul: Kitaparası Yayınları, 2024. |
| Açıldığı Öğretim Yılı | 2026-2027 |
| Yarıyıl İçi Çalışmalar | Katkı Yüzdesi (%) |
| Ara Sınav 1 | 40 |
| Kısa Sınav 1 | 10 |
| Toplam | 50 |
| Yarıyıl Sonu Çalışmalar | Katkı Yüzdesi (%) |
| Final | %50 |
| Toplam | %50 |
| Yarıyıl İçinin Başarıya Oranı | %50 |
| Yarıyıl Sonu Çalışmalar | %50 |
| Toplam | %100 |
| Kategori | Ders İlişki Yüzdeleri (%) |
|
Aktarılabilir Beceri Dersleri
|
0
|
|
Beşeri, İletişim ve Yönetim Becerileri Dersleri
|
0
|
|
Destek Dersleri
|
0
|
|
Ek Dersler
|
0
|
|
Kategori
|
0
|
|
Mesleki Seçmeli Dersler
|
0
|
|
Temel Meslek Dersleri
|
100
|
|
Uygulama Dersleri
|
0
|
|
Uzmanlık / Alan Dersleri
|
0
|
|
Yetkinlik Tamamlayıcı Ders
|
0
|
| Ders İş Yükü | Öğretim Metotlar / Öğretim Metodu | Süresi (Saat) | Sayısı | Toplam İş Yükü (Saat) |
| Araştırma – yaşam boyu öğrenme, yazma, okuma, Bilişim | Sınıf Dışı Çalışma | 3 | 13 | 39 |
| Dinleme ve anlamlandırma | Ders | 1 | 14 | 14 |
| Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme | Tartışmalı Ders | 1 | 14 | 14 |
| Ara Sınav 1 | Ara Sınav 1 | 10 | 1 | 10 |
| Final | Final | 15 | 1 | 15 |
| Kısa Sınav 1 | Kısa Sınav 1 | 10 | 1 | 10 |
| Toplam İş Yükü (Saat) | 102 | |||
| AKTS = Toplam İş Yükü (Saat) / 25.5 (s) | 4 | |||
| AKTS | 4,0 | |||
| Hafta | Konu | Öğretim Metodu |
|---|---|---|
| 1 | İslam Öncesi Arabistan ve Kur’an’ın Nüzul Ortamı: İslam öncesi Arap yarımadasının dinî, sosyal, kültürel ve siyasî yapısı; Arapların dil ve edebiyat dünyası; Kur’an’ın hitap çevresi | Ders |
| 2 | Kur’an’a Giriş ve Kur’an Tarihi: Kur’an’ın tanımı, mahiyeti, vahiy ve nüzul süreci; Kur’an’ın Hz. Peygamber döneminde anlaşılması ve yorumlanması | Ders |
| 3 | Hz. Peygamber Döneminde Tefsir: Hz. Peygamber’in Kur’an’ı açıklaması ve yorumlaması; nüzul sebepleri; sahabenin Kur’an’ı anlama ve yorumlama biçimleri | Ders |
| 4 | Sahabe Döneminde Tefsir: Başlıca sahabe müfessirleri; Mekke ve Medine tefsir mektepleri; sahabe tefsirinin kaynakları ve temel özellikleri | Ders |
| 5 | Tâbiîn Döneminde Tefsir: Tâbiîn müfessirleri ve tefsir faaliyetlerinin gelişimi; Mekke, Medine ve Irak tefsir ekolleri | Ders |
| 6 | Tefsirin Tedvini ve Tasnifi: Tefsir faaliyetlerinin sözlü aktarım aşamasından yazılı literatüre geçişi; erken dönem tefsir rivayetleri ve ilk tefsir eserleri | Ders |
| 7 | Vize | Ders |
| 8 | Dirayet Tefsiri ve Yorum Yöntemleri: Akıl, dil, gramer, kelâm ve fıkhın tefsir üzerindeki etkisi; dirayet tefsirinin ortaya çıkışı ve gelişimi | Ders |
| 9 | Tefsir Ekolleri ve Mezhebî Yaklaşımlar: Sünnî, Şiî, Mu‘tezilî ve diğer düşünce geleneklerinin tefsir anlayışları; farklı ekollerin yorum yöntemleri | Ders |
| 10 | Klasik Dönem Tefsir Literatürü: Önemli klasik dönem müfessirleri ve eserleri; Taberî, Mâtürîdî, Zemahşerî, Râzî, Kurtubî, İbn Atıyye, İbn Kesîr ve Ebû Hayyân örnekleri üzerinden yöntem incelemesi | Ders |
| 11 | Osmanlı Döneminde Tefsir: Osmanlı tefsir geleneğinin genel özellikleri; Osmanlı döneminde yazılan başlıca tefsirler ve şerh-hâşiye geleneği | Ders |
| 12 | Modern Dönemde Tefsir: Modernleşme süreci ve tefsir; XIX. ve XX. yüzyılda ortaya çıkan yeni yorum biçimleri; ıslahatçı ve modernist tefsir yaklaşımları; ayrıca edebî, sosyolojik, bilimsel, tarihsel ve tematik tefsir yaklaşımları | Ders |
| 13 | Genel Değerlendirme: Tefsirin Hz. Peygamber döneminden günümüze tarihsel gelişimi; tefsir literatüründeki süreklilik ve değişim; temel yöntem ve yaklaşımların karşılaştırılması | Ders |
| 14 | Final | Ders |
| Ders Öğrenme Çıktısı | Ölçme Değerlendirme | Öğretim Metodu | Öğrenme Faaliyeti |
| Kur’ân’la ilişkili ilimleri tanır | Ödev / Proje | Ders | Dinleme ve anlamlandırma |
| Kur'an tarihi hakkında bilgi sahibi olacaklar | Yazılı Sınav | Ders | Dinleme ve anlamlandırma |
| Kur’ân ilimlerini ve Tefsir (yapma) usulünü öğrenir | Yazılı Sınav | Ders | Dinleme ve anlamlandırma |
| Kur’ân’ı anlamada tefsir metodolojisini uygular. | Sözlü Sınav | Ders | Dinleme ve anlamlandırma |
| Kur’ân ve Tefsir ilminin temel kavramlarını öğrenir. | Yazılı Sınav | Ders | Dinleme ve anlamlandırma |
DERS ÖĞRENME ÇIKTISI |
PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kur’ân’la ilişkili ilimleri tanır | 3 | 4 | 4 | 4 | 3 | 3 | 4 | 5 | 4 | 5 | ;
| Kur'an tarihi hakkında bilgi sahibi olacaklar | 3 | 3 | 4 | 4 | 4 | 4 | 5 | 5 | 5 | 4 | ;
| Kur’ân ilimlerini ve Tefsir (yapma) usulünü öğrenir | 3 | 3 | 3 | 4 | 3 | 3 | 4 | 5 | 4 | 5 | ;
| Kur’ân’ı anlamada tefsir metodolojisini uygular. | 4 | 5 | 5 | 5 | 4 | 4 | 5 | 5 | 5 | 4 | ;
| Kur’ân ve Tefsir ilminin temel kavramlarını öğrenir. | 4 | 3 | 4 | 4 | 3 | 4 | 4 | 4 | 4 | 5 | ;
| Ortalama Değer | 3,4 | 3,6 | 4 | 4,2 | 3,4 | 3,6 | 4,4 | 4,8 | 4,4 | 4,6 |
