| Ders Adı | Kodu | Yarıyıl | T+U Saat | AKTS | |
| İslam Hukuku III | İLH307 | 5 | 2 + 0 | 3,0 |
| Birim Bölüm | İLAHİYAT |
| Derece Seviye | Lisans - Zorunlu - Türkçe |
| Dersin Verilişi | Ders doğrudan konu anlatımı ile interaktif tartışma yöntemlerinin dengeli bir şekilde harmanlandığı karma bir pedagojik modelle yürütülür. Konuların teorik zemininde klasik fıkıh doktrininin kavramsal derinliğine ve fıkhî tahlillerine bağlı kalınmakta, dersin sunumunda, tasnifinde ve konu akışında ise modern akademik çalışmaların sistematik anlatımından istifade edilmektedir. Konular sadece teorik düzeyde bırakılmayıp yeri geldiğinde pratik boyutlarıyla işlenmekte, kritik noktalarda yöneltilen hedef odaklı soru-cevaplarla öğrencilerin muhakeme kabiliyetini geliştirecek derinlemesine tartışma ortamı oluşturulmaktadır. |
| EBS Koordinatörü | Arş. Gör. Dr. Muddessir DEMİR (Yıl: 2026-2027) |
| Ders Veren | Prof. Dr. Ahmet AYDIN Arş. Gör. Dr. Muddessir DEMİR |
| Amaç |
Bu dersin amacı, ilahiyat fakültesi öğrencilerine İslam hukukunun iki ana omurgasını teşkil eden yargılama ve ceza hukuku disiplinlerini analitik, bütüncül ve metodolojik bir yaklaşımla kazandırmaktır. Öğrencilerin İslam muhakeme hukukunun kavramsal çerçevesini, adlî teşkilat yapısını, dava ve ispat teorilerini kavramalarını; ceza hukuku boyutunda ise suçun kurucu unsurlarını, cezalandırma ilke ve yöntemlerini, had, kısas, diyet ve ta'zîr sistematiğini fıkhî mantık örgüsü dahilinde tahlil edebilme yetisi kazanmalarını sağlamaktır. |
| Ders İçeriği |
Ders, 7 haftası İslam Yargılama Hukuku, 7 haftası ise İslam Ceza Hukuku olmak üzere iki ana bloktan oluşmaktadır. Yargılama hukuku kısmında, kaza kavramı, yargılamanın fıkhî ilkeleri, edebü’l-kādî literatürü, adlî teşkilat tarihi, mahkeme düzeni ve kadılık makamı, özel yargı organları, dava nazariyesi, klasik ve tamamlayıcı deliller (ikrar, şahitlik, yemin, bilirkişi, karine vb.), hüküm, temyiz, tahkim ve infaz esasları incelenir. Ceza hukuku kısmında ise suç nazariyesi (kanunî, maddî, manevî unsurlar ve isnad engelleri), had suçları ve cezaları, şahsa karşı işlenen suçlarda kısas ve diyet müesseseleri, ta'zîr nazariyesi ile cezayı düşüren ve ağırlaştıran sebepler fıkhî doktrin çerçevesinde ele alınır. |
| Ders Kaynakları |
Fahrettin Atar, İslâm Yargılama Hukukunun Esasları, İsntanbul: İFAV Yayınları 2019.
Abdullah Çolak, İslâm Ceza Hukuku, İstanbul: Hikmetevi Yayınları 2019. |
| Açıldığı Öğretim Yılı | 2026-2027 |
| Yarıyıl İçi Çalışmalar | Katkı Yüzdesi (%) |
| Ara Sınav 1 | 30 |
| Kısa Sınav 1 | 20 |
| Toplam | 50 |
| Yarıyıl Sonu Çalışmalar | Katkı Yüzdesi (%) |
| Final | %50 |
| Toplam | %50 |
| Yarıyıl İçinin Başarıya Oranı | %50 |
| Yarıyıl Sonu Çalışmalar | %50 |
| Toplam | %100 |
| Kategori | Ders İlişki Yüzdeleri (%) |
|
Aktarılabilir Beceri Dersleri
|
0
|
|
Beşeri, İletişim ve Yönetim Becerileri Dersleri
|
0
|
|
Destek Dersleri
|
0
|
|
Ek Dersler
|
0
|
|
Kategori
|
0
|
|
Mesleki Seçmeli Dersler
|
0
|
|
Temel Meslek Dersleri
|
0
|
|
Uygulama Dersleri
|
0
|
|
Uzmanlık / Alan Dersleri
|
0
|
|
Yetkinlik Tamamlayıcı Ders
|
0
|
| Ders İş Yükü | Öğretim Metotlar / Öğretim Metodu | Süresi (Saat) | Sayısı | Toplam İş Yükü (Saat) |
| Toplam İş Yükü (Saat) | 0 | |||
| AKTS = Toplam İş Yükü (Saat) / 25.5 (s) | 0 | |||
| AKTS | 3,0 | |||
| Hafta | Konu | Öğretim Metodu |
|---|---|---|
| 1 | Yargılama Hukukuna Giriş, Temel İlkeler ve Literatür (Kaza kavramı ve meşruiyeti, kaza-fetva ilişkisi, yargılamanın temel ilkeleri ve edebü’l-kādî literatürü) | Ders Tartışmalı Ders |
| 2 | İslâm Adlî Teşkilat Tarihi (Hz. Peygamber ve Hulefâ-yi Râşidîn dönemi adlî teşkilatı, Emevî, Abbasî, Selçuklu ve Osmanlı Devleti’nde mahkeme yapısı) | Ders Tartışmalı Ders |
| 3 | Mahkeme Yapısı ve Kadılık Müessesesi (Mahkemelerin dereceleri ve yetki sınırları, kâdılarda aranan şartlar, kādının tayini, yetkileri ve azli, mahkemelerde çalışan diğer görevliler) | Ders Tartışmalı Ders |
| 4 | Özel Yargı Mercileri ve İdari-Cezaî Yargı (Mezâlim mahkemeleri ve Dîvân-ı Hümâyun, Hisbe, Şurta, Askerî Yargı) | Ders Tartışmalı Ders |
| 5 | Dava Nazariyesi ve Davayı Sona Erdiren Taraf İşlemleri (Davanın mahiyeti ve şartları, dava çeşitleri, davadan vazgeçme ve ibrâ, af, sulh) | Ders Tartışmalı Ders |
| 6 | İspat Hukuku ve Delil Nazariyesi (Delil kavramı, ispat yükü, ikrar, şahitlik, yemin, nükûl, kasâme, ilmü'l-kâdî, ehl-i hibre, karîne, keşif ve yazılı belgeler) | Ders Tartışmalı Ders |
| 7 | Yargılama Usulü, Hüküm, Tahkim ve İnfaz Rejimi (Duruşma ve hüküm süreci, gıyabî yargılama, kararların temyizi ve icrası, alternatif uyuşmazlık çözümü olarak tahkim müessesesi, hapis kavramı, dayanakları, çeşitleri ve infazın genel esasları) | Ders Tartışmalı Ders |
| 8 | İslam Ceza Hukukunun Mahiyeti, Genel İlkeleri ve Cezalandırmanın Amacı (Hak-hukuk kavramları, İslam ceza hukukunun özellikleri, cezalandırmanın genel ve özel önleme amaçları, kanunilik, şahsilik, adalet ve dinilik ilkeleri) | Ders Tartışmalı Ders |
| 9 | Suç Teorisi: Suçun Unsurları ve Tasnifi (Suçun tanımı, kanunî, maddî ve manevî unsurlar, isnat engelleri, hukuka uygunluk sebepleri ile cezası, manevî unsuru ve konusu bakımından suç çeşitleri) | Ders Tartışmalı Ders |
| 10 | Had Cezaları I: Şahsiyet, Aile ve Ahlak Düzenine Yönelik Suçlar (Zina [hadd-i zinâ], iffete iftira [hadd-i kazf] ile şarap ve sarhoşluk [hadd-i şürb] suçları, cezaları ve uygulama şartları) | Ders Tartışmalı Ders |
| 11 | Had Cezaları II: Mülkiyet, Kamu Güvenliği ve Dine Yönelik Suçlar (Hırsızlık [hadd-i sirkat], yol kesme ve eşkıyalık [hadd-i hırâbe], devlete isyan [hadd-i bağy] ve dinden dönme [irtidad] suçları ve cezaları) | Ders Tartışmalı Ders |
| 12 | Şahsa Karşı İşlenen Suçlar: Kısas, Diyet ve Mali-Dini Yaptırımlar (Kasten ve taksirle adam öldürme ve yaralama, kısasın mahiyeti ve şartları, diyet, keffâret ve mirastan mahrumiyet cezaları) | Ders Tartışmalı Ders |
| 13 | Ta'zîr Nazariyesi ve Ceza Türleri (Ta'zîrin vasfı, had ve kısastan ayrıldığı yönler, hâkimin/devletin takdir yetkisi, bedene uygulanan, mâlî ve diğer ta'zîr cezaları) | Ders Tartışmalı Ders |
| 14 | Cezayı Düşüren ve Ağırlaştıran Haller (Ceza mahallinin yok olması, af, sulh, tevbe, zamanaşımı [mürûru zaman], şüphe kavramı ve had, kısas ile ta'zîrde cezayı ağırlaştıran sebepler) | Ders Tartışmalı Ders |
| Ders Öğrenme Çıktısı | Ölçme Değerlendirme | Öğretim Metodu | Öğrenme Faaliyeti |
| İslam yargılama hukukunun temel kavramlarını, mahkeme yapısını ve kadılık kurumunun işleyişini açıklar. | Yazılı Sınav | Tartışmalı Ders | Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme |
| İslam hukukunda dava açma şartlarını, davanın aşamalarını ve ispat vasıtalarını (şahitlik, yemin, ikrar vb.) fıkhî kurallara göre ayırt eder. | Yazılı Sınav | Tartışmalı Ders | Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme |
| Suçun unsurlarını (kanunî, maddî, manevî) ve cezai ehliyeti etkileyen durumları tanımlar. | Yazılı Sınav | Tartışmalı Ders | Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme |
| Had, kısas-diyet ve ta'zîr suçları ile bu suçlara bağlanan cezaların şartlarını ve uygulama esaslarını kavrar. | Yazılı Sınav | Tartışmalı Ders | Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme |
| İslam ceza ve yargılama hukukuna dair temel fıkıh terimlerini ve kavramsal ayrımları doğru şekilde kullanır. | Yazılı Sınav | Tartışmalı Ders | Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme |
DERS ÖĞRENME ÇIKTISI |
PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ortalama Değer | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
