TARİH

Bu ders, 7. yüzyıldaki köklü dönüşümlerden başlayarak 1453 yılında İstanbul’un fethine kadar geçen süreçte Bizans İmparatorluğu’nun siyasi, askeri ve kültürel serüvenini derinlemesine incelemeyi amaçlar. İslam fetihlerinin yarattığı yeni jeopolitik dengeler, ikonoklazm tartışmaları ve Makedon Hanedanı dönemindeki "altın çağ" gibi kritik dönemeçler, imparatorluğun hayatta kalma stratejileri bağlamında ele alınır. Ayrıca, Haçlı Seferleri'nin yarattığı yıkım ve ardından gelen Paleologoslar dönemindeki entelektüel canlılık, Bizans’ın Orta Çağ dünyasındaki özgün konumunu ve modern Avrupa ile Osmanlı mirasına olan etkilerini anlamak üzere analiz edilir.

Ders, 7. yüzyılda Sasani ve İslam fetihlerinin yarattığı sarsıntılarla değişen Bizans dünyasının yeni sınırlarını ve idari yapısını analiz ederek başlar. Herakleios hanedanı döneminde devletin Grekleşme süreci ve Latince yerine Grekçenin resmi dil olarak benimsenmesi incelenir. İslam ordularının ilerleyişi karşısında geliştirilen savunma stratejileri ve Anadolu’nun bir kale-eyalet yapısına bürünmesi üzerinde durulur. Eyalet yönetiminde devrim yaratan Themes (Thema) sisteminin askeri ve sosyal temelleri detaylıca ele alınır. Tasvir kırıcılık (İkonoklazm) döneminin dini, siyasi ve toplumsal kökenleri ile bu sürecin Bizans sanatı üzerindeki etkileri tartışılır. İkinci İznik Konsili ve dini imgelerin yeniden meşrulaştırılması sürecindeki teolojik tartışmalar irdelenir. Makedon hanedanı ile başlayan "Altın Çağ" döneminde imparatorluğun askeri ve kültürel olarak yeniden yükselişi analiz edilir. II. Basileios dönemi askeri seferleri ve Balkanlar ile Kafkasya’daki hakimiyet mücadelesi üzerinde durulur. Bizans diplomasisinin "barbar" topluluklar ve komşu devletler üzerindeki etkisi ile yumuşak güç kullanımı incelenir. Rusların ve Slavların Hristiyanlaşma süreci ile Bizans kültürel havzasının genişlemesi ele alınır. 11. yüzyılda yaşanan siyasi istikrarsızlıklar, saray entrikaları ve sivil-asker bürokrasi arasındaki çekişmeler analiz edilir. Malazgirt Savaşı’nın (1071) Anadolu’daki Bizans hakimiyeti üzerindeki kalıcı etkileri ve jeopolitik sonuçları tartışılır. Komnenos hanedanının başlattığı askeri ve mali reformlar ile imparatorluğun yeniden toparlanma çabaları incelenir. Batı ile ilişkiler bağlamında Haçlı Seferleri'nin nedenleri ve bu seferlerin Bizans topraklarında yarattığı tahribat değerlendirilür. 1204 yılındaki IV. Haçlı Seferinde İstanbul’un işgali ve Latin İmparatorluğu’nun kuruluşu dersin kırılma noktalarından birini oluşturur. İznik, Trabzon ve Epir’de kurulan sürgün devletlerinin meşruiyet mücadeleleri ve İstanbul’u geri alma stratejileri ele alınır. 1261 yılında İstanbul’un geri alınmasıyla başlayan Paleologos hanedanı dönemi ve imparatorluğun küçük bir Balkan devletine dönüşümü analiz edilir. Bizans’ın son döneminde yaşanan iç savaşlar ve bunların toplumsal doku üzerindeki yıkıcı etkileri üzerinde durulur. Osmanlı Beyliği’nin yükselişi ve Bizans topraklarının adım adım Osmanlı kontrolüne geçiş süreci incelenir. Geç Bizans dönemindeki entelektüel canlanma, Paleologos Rönesansı ve hümanizmin erken izleri tartışılır. Palamizm ve Hesykhasm gibi mistik akımların dini ve siyasi hayat üzerindeki derin etkileri irdelenir. İtalyan şehir devletleri (Venedik ve Ceneviz) ile kurulan ekonomik ilişkiler ve ticaret kolonilerinin yarattığı bağımlılık ele alınır. Batı Kilisesi ile birleşme çabaları (Ferrara-Floransa Konsili) ve halkın bu birleşmeye gösterdiği tepkiler analiz edilir. Top mermisinin gelişimi ve sur teknolojisindeki değişimlerin kuşatma taktiklerine etkisi vurgulanır. 1453 kuşatması, İstanbul’un fethi ve Doğu Roma İmparatorluğu’nun siyasi varlığının sona ermesi kronolojik olarak anlatılır. Bizans bürokrasisinin Osmanlı devlet yapısı üzerindeki kurumsal etkileri ve miras aktarımı değerlendirilir. Bizanslı bilginlerin İtalya’ya göçü ve Avrupa Rönesansı'na sağladıkları katkılar incelenir. Orta Çağ Bizans mimarisinin karakteristik özellikleri ve kilise tipolojisindeki değişimler üzerinde durulur. Mozaik ve fresko sanatının geç dönem örnekleri ile dini anlatının görselleşmesi ele alınır. Bizans kadınının mülkiyet hakları, aile hayatı ve saraydaki nüfuzu toplumsal cinsiyet perspektifiyle tartışılır. Eğitim kurumları, felsefe eğitimi ve antik Yunan metinlerinin korunmasındaki süreklilik irdelenir. Bizans tıp, matematik ve astronomi çalışmalarının Orta Çağ bilim dünyasındaki yeri değerlendirilir. Manastır hayatının ekonomik gücü, toprak mülkiyeti ve vakıf sisteminin işleyişi incelenir. Şehir hayatının gerilemesi ve kırsal ekonominin ön plana çıkması süreci ele alınır. Giyim-kuşam, yemek kültürü ve gündelik hayat pratikleri üzerinden Bizans kültürel kimliği analiz edilir. Komşu medeniyetlerle (İslam, Latin ve Slav dünyası) yapılan sınır ticaretinin dinamikleri tartışılır. Bizans donanmasının evrimi, Grek ateşi (Gregeois) ve denizcilik teknolojileri üzerinde durulur. İmparatorluk ideolojisinde "Ekümenik" (evrensel) iddia ile azalan topraklar arasındaki çelişki vurgulanır. Bizans saray seremonileri ve giysi protokollerinin sembolik anlamları çözümlenir. Taşra aristokrasisinin (Dynatoi) güçlenmesi ve merkezi otoriteyle olan rekabeti ele alınır. İstanbul’un kentsel dokusunun yüzyıllar içindeki değişimi ve anıtsal yapılar incelenir. Bizans hukukunun geç dönemdeki uygulamaları ve kanunnameler analiz edilir. Parasal sistemdeki devalüasyonlar ve ekonomik çöküşün nedenleri irdelenir. Bizans-Venedik rekabetinin Akdeniz ve Karadeniz ticaretindeki yansımaları değerlendirilir. Azize ve imparatoriçelerin dini hayattaki rolleri örneklerle açıklanır. Bizans müziği ve ilahi geleneğinin kültürel kökenleri üzerinde durulur. Edebi türler, kronikler ve otobiyografik eserlerin tarih yazımındaki değeri tartışılır. Batı’da Bizans imajının değişimi ve "Bizantinizm" kavramının eleştirel analizi yapılır. Son olarak, Bizans’ın bir "köprü medeniyet" olarak Doğu ve Batı arasındaki tarihsel işlevi vurgulanır. Ders, bu zengin mirasın günümüz Balkan ve Orta Doğu coğrafyasındaki izlerinin değerlendirilmesiyle tamamlanır.