TARİH

Bu dersin temel amacı, Osmanlı modernleşme evrelerinden günümüze kadar Türkiye’nin geçirdiği demokratikleşme süreçlerini, anayasal gelişmeleri ve siyasal kurumların dönüşümünü eleştirel bir perspektifle analiz etmektir. Müfredat kapsamında, mutlakiyetten parlamenter sisteme geçiş çabaları, tek partili dönemden çok partili hayata geçiş sancıları ve askeri müdahalelerin demokratik kültür üzerindeki etkileri tarihsel belgeler ışığında incelenir. Öğrencilerin; Türkiye’deki seçim sistemlerini, siyasi partilerin yapısını ve temel hak ve özgürlüklerin gelişimini küresel demokratik standartlarla karşılaştırmalı olarak kavramaları hedeflenir. Ayrıca ders, sivil toplumun güçlenme sürecini ve demokratik vatandaşlık bilincinin toplumsal inşasını sosyopolitik bir bağlamda ele alır. Son olarak bu eğitim, öğrencilere Türkiye’nin siyasal krizlerini ve çözüm arayışlarını bilimsel bir yöntemle analiz ederek, geleceğin demokratik kurumlarını yorumlayabilecek akademik bir donanım kazandırmayı amaçlamaktadır.

Lale Devri ile ilk tohumları atılan Osmanlı modernleşme süreci, III. Selim’in Nizam-ı Cedit ıslahatlarıyla devlet yapısında köklü bir dönüşüm arayışına girmiş; II. Mahmut döneminde 1808 tarihli Sened-i İttifak ile padişahın mutlak yetkilerinin ilk kez hukuki bir belgeyle sınırlandırılması, Türk demokrasi tarihinin dönüm noktalarından biri olarak kayıtlara geçmiştir. Tanzimat ve Islahat fermanları ile kişisel hakların güvence altına alındığı Sultan Abdülmecid ve Abdülaziz dönemleri, hukuk devleti ilkesinin temellerini atarken; bu sürece damga vuran Jön Türk hareketi, 1876 yılında II. Abdülhamid’in tahta çıkışıyla beraber Türk tarihinin ilk anayasası olan Kanun-i Esasi’yi ve Birinci Meşrutiyet dönemini hayata geçirmiştir. 1878’den itibaren yaklaşık otuz yıl süren ve İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin muhalif bir güç olarak filizlendiği "İstibdad Dönemi"nin ardından, 1908’de ilan edilen II. Meşrutiyet ile çok partili siyasal hayat ve parlamenter denetim tecrübesi yoğunlaşmış, ancak I. Dünya Savaşı’nın yıkıcı etkisiyle bu demokratik ivme geçici bir durgunluğa girmiştir. Mondros mütarekesi sonrası başlayan İstiklal Harbi sürecinde, 1920’de TBMM’nin açılması ve 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) ile "Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir" ilkesinin tescil edilmesi, savaş koşulları gereği uygulanan "güçler birliği" sistemine rağmen milli iradeyi esas kılan demokratik bir sıçrama teşkil etmiştir. Saltanatın kaldırılması ve Cumhuriyet’in ilanı ile perçinlenen bu süreçte, 1924’te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve 1930’da Serbest Cumhuriyet Fırkası denemeleriyle çok partili hayata geçiş arzusu somutlaşmış; ancak dönemin şartları gereği 1945’e kadar devam eden tek partili rejim ve CHP bünyesindeki Müstakil Grup gibi denetim mekanizmaları, tam demokratik standartların gerisinde kalsa da Cumhuriyet değerlerinin yerleşmesini sağlamıştır. 1945 yılından itibaren kalıcı olarak geçilen çok partili siyasal yaşam; 1960, 1971, 1980 askeri müdahaleleri, 28 Şubat süreci ve son olarak 15 Temmuz 2016 darbe girişimi gibi ağır kesintilere ve vesayet odaklarının baskılarına maruz kalsa da, her seferinde sivil siyasetin ve TBMM’nin meşruiyetine dönülmüş olması Türk halkının demokrasiyi içselleştirdiğinin en büyük kanıtı olmuştur. Diğer taraftan, 1925’teki Takrir-i Sükûn döneminden 1987’ye kadar uzanan sıkıyönetim uygulamaları ve terörle mücadele kapsamında başvurulan OHAL süreçleri, her ne kadar demokratik hakların kısıtlanması bağlamında eleştirilse de, devletin bekası ve demokrasinin varlığını sürdürebileceği güvenli bir ortamın tesisi adına zorunlu araçlar olarak tarihsel süreçteki yerini almıştır.