TARİH

Hukuk Tarihi dersinin temel amacı, öğrencilere hukuk sistemlerinin tarihsel gelişimini ve bu sistemlerin toplumsal, siyasi ve ekonomik yapılarla olan derin bağlarını kapsamlı bir şekilde öğretmektir. Ders kapsamında Türk hukuk tarihinin yanı sıra Roma hukuku ve İslam hukuku gibi dünya hukuk mirasını şekillendiren temel gelenekler, kronolojik bir perspektifle ve mukayeseli olarak ele alınır. Öğrencilerin günümüz hukuk kurumlarının kökenlerini kavrayarak, adaletin ve yasaların zaman içerisindeki değişimini eleştirel bir bakış açısıyla analiz edebilmeleri hedeflenir. Bu süreçte temel hukuk metinleri ve belgeleri üzerinden yapılan incelemelerle, öğrencilerin tarihsel araştırma ve yorumlama yeteneklerinin geliştirilmesi amaçlanır. Nihayetinde bu ders, geleceğin tarihçilerine geçmişten günümüze intikal eden hukuk kültürünü ve bu kültürün medeniyet inşasındaki belirleyici rolünü idrak ettirmeyi vizyon edinir.

Hukuk Tarihi dersi kapsamında, ilk olarak hukukun tanımı, kapsamı ve tarihsel metodolojisi üzerinde durularak hukuk sistemlerinin toplumsal yaşamdaki merkezi rolü irdelenir. Mezopotamya’da Hammurabi Kanunları ile başlayan yazılı hukuk geleneği incelenirken, Hitit ve Eski Mısır hukuk sistemlerinin kurumsal yapıları ve aile hukuku üzerindeki etkileri detaylandırılır. Antik Yunan’da adalet kavramının felsefi temelleri ve Atina demokrasisinin hukuk üzerindeki dönüştürücü gücü ele alınır. Roma Hukuku’nun doğuşu, On İki Levha Kanunları’ndan Iustinianus derlemelerine kadar olan süreci kapsayacak şekilde derinlemesine analiz edilir. Kişiler hukuku, borçlar hukuku ve mülkiyet kavramlarının Roma hukukundaki gelişimi, modern Kıta Avrupası hukukuna olan yansımalarıyla birlikte tartışılır. Orta Çağ Avrupa’sında feodal hukuk yapısı, kilise hukuku (kanon hukuku) ve kraliyet hukukunun birbiriyle olan rekabeti üzerinde durulur. İslam hukukunun doğuşu, fıkıh ekollerinin oluşumu ve şer’i hukukun temel kaynakları olan Kur’an, sünnet, icma ve kıyas yöntemleri sistemli bir şekilde işlenir. Türk hukuk tarihinin kökleri olan Orta Asya bozkır kültürü ve töre hukuku, İslamiyet öncesi dönemdeki devlet yapısıyla ilişkilendirilerek aktarılır. Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu devletlerindeki hukuki kurumlar ile örfi ve şer’i hukukun birlikteliği incelenir. Osmanlı Devleti’nin kuruluş dönemindeki hukuki yapılanması ve padişah yasaknamelerinin (kanunnamelerin) hukuki niteliği üzerinde durulur. Osmanlı hukukunda kadılık müessesesi, mahkeme yapısı ve fetva kurumunun işleyişi toplumsal düzen bağlamında ele alınır. Tanzimat Fermanı ile başlayan Osmanlı modernleşme süreci ve bu dönemde Batı hukukundan yapılan iktibaslar dersin önemli bir bölümünü oluşturur. Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye’nin hazırlanış süreci, içeriği ve İslam borçlar hukukunun kodifikasyonu üzerindeki etkisi ayrıntılı olarak tartışılır. Kanun-i Esasi’nin ilanı ile Türk hukuk tarihindeki anayasacılık hareketlerinin başlangıcı ve bu sürecin siyasi sonuçları analiz edilir. Cumhuriyet dönemi hukuk devrimleri kapsamında İsviçre Medeni Kanunu ve İtalyan Ceza Kanunu gibi metinlerin kabul edilme gerekçeleri ve toplumsal dönüşümdeki rolleri incelenir. Laik hukuk sistemine geçişin hukuki altyapısı ve yeni Türk Medeni Kanunu’nun aile yapısındaki demokratikleşme üzerindeki etkileri değerlendirilir. Hukukun evrensel ilkeleri olan hakkaniyet, adalet ve eşitlik kavramlarının tarihsel süreç içerisindeki evrimi üzerinde durulur. İnsan hakları kavramının Magna Carta’dan Fransız İhtilali’ne ve oradan modern beyannamelere kadar olan tarihsel gelişimi eleştirel bir süzgeçten geçirilir. Modern devletin doğuşuyla birlikte kamu hukuku ve özel hukuk ayrımının netleşmesi ve bu ayrımın tarihsel gerekçeleri açıklanır. Uluslararası hukukun tarihsel kökenleri, savaş ve barış hukukunun zaman içindeki değişimi ve küreselleşmenin hukuk üzerindeki etkileri tartışmaya açılır. Batı dışı hukuk sistemleri ile Batı hukuku arasındaki etkileşimler ve çatışma alanları mukayeseli bir perspektifle sunulur. Hukuk tarihinin sadece yasalar toplamı değil, aynı zamanda bir zihniyet tarihi olduğu gerçeği üzerinden toplumsal hafızanın önemi vurgulanır. Öğrencilerin geçmişin hukuki deneyimlerinden yola çıkarak güncel hukuki sorunlara çözüm odaklı yaklaşabilmeleri için metodolojik araçlar sunulur. Ders boyunca birincil kaynak niteliğindeki beratlar, fermanlar ve mahkeme sicilleri üzerinden uygulama örnekleri gösterilir. Hukuki kavramların etimolojik gelişimi ve dilsel dönüşümü tarihsel bağlamı içerisinde örneklendirilir. Toplumların adalet arayışının tarihsel bir süreklilik arz ettiği ve hukukun statik değil, dinamik bir yapı olduğu düşüncesi dersin temel eksenini oluşturur. Son olarak, dijitalleşen dünyada hukukun yeni tarihsel evresi ve siber hukuk gibi kavramların tarihsel birikim üzerindeki olası etkileri tartışılarak ders sonlandırılır.