| Ders Adı | Kodu | Yarıyıl | T+U Saat | AKTS | |
| Osmanlı'da Modernleşme ve Demokrasi | SBK303 | 5 | 3 + 0 | 5,0 |
| Birim Bölüm | SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ |
| Derece Seviye | Lisans - Zorunlu - Türkçe |
| Dersin Verilişi | Anlatım, soru-cevap, tartışma. |
| EBS Koordinatörü | Doç. Dr. Pınar ÖZDEN CANKARA (Yıl: 2024 - 2025) |
| Ders Veren | Doç. Dr. Pınar ÖZDEN CANKARA |
| Amaç |
Bu dersin amacı, öğrencilere Osmanlı Devleti’nin klasik dönem kurumsal yapısını, bu yapının 17. ve 18. yüzyıllardaki dönüşümünü ve 19. yüzyıldan II. Meşrutiyet’e uzanan modernleşme ve demokratikleşme sürecini kavratmaktır. Ders, modernleşme kuramları ışığında reform hareketlerini, anayasal gelişmeleri ve siyasal akımları analiz etme becerisi kazandırmayı; öğrencilerin Osmanlı’da modernleşme ve demokrasi ilişkisini süreklilik ve değişim ekseninde eleştirel biçimde değerlendirmelerini ve bu mirasın Türkiye Cumhuriyeti’nin siyasal yapısıyla bağını sorgulamalarını sağlamayı amaçlar. |
| Ders İçeriği |
Ders kapsamında ilk olarak Halil İnalcık’ın Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ çalışması çerçevesinde padişahlık, divan-ı hümayun, askerî sınıf ve kapıkulu sistemi, timar ve toprak rejimi, ulema ve adalet düzeni, reaya, mali yapı ve kanun-şeriat ilişkisi gibi klasik dönem kurumları ele alınmaktadır. Ardından bu kurumların 17. ve 18. yüzyıllarda uğradığı yapısal değişim, merkezî otoritenin zayıflaması, timar sisteminin çözülmesi ve ayanların yükselişi modernleşme kavram ve kuramları ışığında incelenmekte; Nizam-ı Cedid ve Sened-i İttifak gibi ilk reform ve uzlaşı girişimleri değerlendirilmektedir. Tanzimat ve Islahat Fermanları, Kanun-ı Esasi, I. ve II. Meşrutiyet ile Meclis-i Mebusan uygulamaları üzerinden idari, hukuki, askerî ve eğitim alanındaki reformlar ile temsil, parlamentarizm ve anayasalcılığın gelişimi klasik dönem kurumlarıyla karşılaştırılarak analiz edilmektedir. Yeni Osmanlılar, Jön Türkler ve İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin düşünsel temelleri ve siyasal programları tartışılmakta, dersin sonunda Osmanlı’da modernleşme ve demokrasi ilişkisi Cumhuriyet’le süreklilik ve kopuş boyutlarında değerlendirilmektedir. |
| Ders Kaynakları |
Halil İnalcık, Türkiye'nin Batı Medeniyeti İle Özdeşleşme Süreci, İş Bankası Yayınları
İlber Ortaylı, İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı. Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ, Yapı Kredi Yayınları. Sina Akşin, Kısa Türkiye Tarihi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları |
| Açıldığı Öğretim Yılı | 2014 - 2015 2015 - 2016 2016 - 2017 2017 - 2018 2018 - 2019 2019 - 2020 2020 - 2021 2021 - 2022 2022 - 2023 2023-2024 2024 - 2025 2025 - 2026 2026-2027 |
| Yarıyıl İçi Çalışmalar | Katkı Yüzdesi (%) |
| Ara Sınav 1 | 40 |
| Kısa Sınav 1 | 10 |
| Toplam | 50 |
| Yarıyıl Sonu Çalışmalar | Katkı Yüzdesi (%) |
| Final | %50 |
| Toplam | %50 |
| Yarıyıl İçinin Başarıya Oranı | %50 |
| Yarıyıl Sonu Çalışmalar | %50 |
| Toplam | %100 |
| Kategori | Ders İlişki Yüzdeleri (%) |
|
Aktarılabilir Beceri Dersleri
|
0
|
|
Beşeri, İletişim ve Yönetim Becerileri Dersleri
|
0
|
|
Destek Dersleri
|
0
|
|
Ek Dersler
|
0
|
|
Kategori
|
0
|
|
Mesleki Seçmeli Dersler
|
0
|
|
Temel Meslek Dersleri
|
100
|
|
Uygulama Dersleri
|
0
|
|
Uzmanlık / Alan Dersleri
|
0
|
|
Yetkinlik Tamamlayıcı Ders
|
0
|
| Ders İş Yükü | Öğretim Metotlar / Öğretim Metodu | Süresi (Saat) | Sayısı | Toplam İş Yükü (Saat) |
| Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme | Tartışmalı Ders | 5 | 3 | 15 |
| Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme | Küçük Grup Tartışması | 5 | 1 | 5 |
| Dinleme ve anlamlandırma | Ders | 3 | 14 | 42 |
| Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması | Beyin Fırtınası | 5 | 2 | 10 |
| Araştırma – yaşam boyu öğrenme, yazma, okuma, Bilişim, eleştirel düşünme, soru geliştirme, yönetsel beceriler, takım çalışması | Grup Çalışması | 5 | 1 | 5 |
| Araştırma – yaşam boyu öğrenme, yazma, okuma, Bilişim | Sınıf Dışı Çalışma | 5 | 2 | 10 |
| Ara Sınav 1 | Ara Sınav 1 | 10 | 1 | 10 |
| Final | Final | 20 | 1 | 20 |
| Kısa Sınav 1 | Kısa Sınav 1 | 5 | 1 | 5 |
| Toplam İş Yükü (Saat) | 122 | |||
| AKTS = Toplam İş Yükü (Saat) / 25.5 (s) | 4,78 | |||
| AKTS | 5,0 | |||
| Hafta | Konu | Öğretim Metodu |
|---|---|---|
| 1 | Giriş, Kavramsal Çerçeve ve Padişahlık: Ders tanıtımı; modernleşme, demokrasi ve kurumsal değişim kavramları İnalcık’ın klasik çağ yaklaşımı ve dönemin sınırları (1300-1600) Padişahlık, hanedan ve devlet anlayışı Divan-ı hümayun ve merkez teşkilatı | Ders Tartışmalı Ders |
| 2 | Askerî Sınıf, Kapıkulu Sistemi ve Tımar: Askerî sınıfın yapısı ve yeniçeri ocağı Devşirme sistemi ve saray teşkilatı Sipahiler ve timar sistemi Askerî ve idari işlevlerin birleşimi | Ders |
| 3 | Toprak Rejimi, Reaya ve Mali Yapı: Miri toprak rejimi ve çift-hane sistemi Reaya, köylü ve şehirli toplum yapısı Vergi sistemi ve devlet gelirleri İktisadi politika ve loncalar | Ders |
| 4 | Ulema, Adalet Düzeni ve Kanun-Şeriat İlişkisi: İlmiye sınıfı, medreseler ve şeyhülislamlık Kadı ve adalet düzeni Kanun ve şeriat ilişkisi, örfî hukuk Taşra idaresi ve merkez-taşra ilişkileri | Ders Tartışmalı Ders Beyin Fırtınası |
| 5 | Klasik Kurumların Dönüşümü: 17. ve 18. Yüzyıl: Merkezî otoritenin zayıflaması ve saray içi güç mücadeleleri Timar sisteminin çözülmesi ve mali krizler Ayanların yükselişi ve yerel güç odakları Modernleşme kavram ve kuramları (Batılılaşma, merkezileşme, rasyonalizasyon) | Ders Tartışmalı Ders Beyin Fırtınası |
| 6 | İlk Reform ve Uzlaşı Girişimleri: Nizam-ı Cedid ve Sened-i İttifak: III. Selim ve Nizam-ı Cedid Ayanlarla uzlaşı: Sened-i İttifak (1808) II. Mahmud’un merkezileşme politikaları ve yeniçeri ocağının kaldırılması Askerî ve idari yeniden yapılanma | Ders Tartışmalı Ders Beyin Fırtınası |
| 7 | Tanzimat ve Islahat Fermanları: Tanzimat Fermanı (1839) ve hukuk devleti anlayışı Islahat Fermanı (1856) ve gayrimüslimlerin konumu İdari, hukuki, askerî ve eğitim alanındaki reformlar Reformların klasik kurumlarla karşılaştırılması | Ders Tartışmalı Ders Beyin Fırtınası |
| 8 | Yeni Osmanlılar, Kanun-ı Esasi ve I. Meşrutiyet: Yeni Osmanlılar’ın düşünsel temelleri (Namık Kemal, Şinasi, Ziya Paşa) Anayasalcılık ve temsil düşüncesi | Ders Beyin Fırtınası |
| 9 | Kanun-ı Esasi (1876) ve I. Meşrutiyet’in ilanı Meclis-i Mebusan (1877-78) ve meclisin kapatılması | Ders |
| 10 | Jön Türk Hareketinin Ortaya Çıkışı ve Anayasal Sürecin Hız Kazanması: II. Abdülhamid dönemi: merkezileşme, eğitim ve bürokrasideki modernleşme Jön Türk hareketinin ortaya çıkışı ve örgütlenmesi İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin kuruluşu ve programı Anayasal sürecin hız kazanması ve 1908 Devrimi | Ders Beyin Fırtınası |
| 11 | II. Meşrutiyet ve Siyasal Yaşam: Meclis-i Mebusan’ın yeniden açılması ve parlamenter deneyim Siyasal partiler ve muhalefet (Ahrar Fırkası, Hürriyet ve İtilaf) 31 Mart Vakası ve Kanun-ı Esasi değişiklikleri 1912 seçimleri ve siyasal gerilimler | Ders |
| 12 | İttihat ve Terakki İktidarı ve Siyasal Akımlar: Babıali Baskını (1913) ve otoriterleşme eğilimleri Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük ve Batıcılık akımları Azınlıklar ve milliyetçilik sorunu Siyasal programların demokratikleşmeye etkisi | Ders |
| 13 | I. Dünya Savaşı, Osmanlı’nın Sonu ve Cumhuriyet’e Geçiş: Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı’nın siyasal etkileri Osmanlı Devleti’nin çöküşü ve Millî Mücadele’ye geçiş Meclis-i Mebusan’dan Büyük Millet Meclisi’ne Cumhuriyet’le süreklilik ve kopuş boyutları | Ders |
| 14 | Osmanlı’da modernleşme ve demokrasi ilişkisinin süreklilik ve değişim ekseninde değerlendirilmesi Klasik kurumlardan II. Meşrutiyet’e uzanan sürecin karşılaştırmalı özeti | Ders |
| Ders Öğrenme Çıktısı | Ölçme Değerlendirme | Öğretim Metodu | Öğrenme Faaliyeti |
| İnalcık’ın Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ (1300-1600) çalışması çerçevesinde klasik dönem Osmanlı kurumsal yapısını (padişahlık, divan-ı hümayun, askerî sınıf ve kapıkulu sistemi, timar ve toprak rejimi, ulema ve adalet düzeni, reaya, mali yapı, kanun-şeriat ilişkisi) tanımlar ve bu kurumların birbiriyle ilişkisini açıklar. | Yazılı Sınav | Ders | Dinleme ve anlamlandırma |
| Klasik dönem kurumlarının 17. ve 18. yüzyıllarda uğradığı yapısal değişimi (merkezî otoritenin zayıflaması, timar sisteminin çözülmesi, ayanların yükselişi, mali ve askerî krizler) modernleşme kavram ve kuramları ışığında analiz ederek, bu değişimin Nizam-ı Cedid ve Sened-i İttifak gibi ilk reform ve uzlaşı girişimlerine zemin hazırlama biçimini değerlendirir. | Yazılı Sınav | Ders Tartışmalı Ders Beyin Fırtınası | Dinleme ve anlamlandırma Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması |
| Tanzimat ve Islahat Fermanları ile Kanun-ı Esasi, I. ve II. Meşrutiyet ve Meclis-i Mebusan uygulamaları üzerinden 19. yüzyıl ve sonrasındaki idari, hukuki, askerî ve eğitim reformlarını ile temsil, parlamentarizm ve anayasalcılığın gelişimini, klasik dönem kurumlarıyla karşılaştırarak değerlendirir. | Yazılı Sınav | Ders Tartışmalı Ders Beyin Fırtınası | Dinleme ve anlamlandırma Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması |
| Yeni Osmanlılar, Jön Türkler ve İttihat ve Terakki Cemiyeti gibi siyasal akım ve örgütlerin düşünsel temellerini, siyasal programlarını ve Osmanlı’nın klasik kurumsal mirasına yönelik tutumlarını eleştirel biçimde tartışarak demokratikleşme sürecine etkilerini değerlendirir. | Yazılı Sınav | Ders Tartışmalı Ders Beyin Fırtınası | Dinleme ve anlamlandırma Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme Dinleme ve anlamlandırma, gözlem/durumları işleme, eleştirel düşünme, soru geliştirme, takım çalışması |
| Osmanlı’da modernleşme ve demokrasi ilişkisini, klasik dönem kurumsal yapısından II. Meşrutiyet’e uzanan süreklilik ve değişim ekseninde, temel kaynaklar ve akademik literatür ışığında sorgular; bu mirasın Türkiye Cumhuriyeti’nin siyasal yapısıyla süreklilik ve kopuş boyutlarını yazılı ve sözlü olarak sunar. | Yazılı Sınav | Ders | Dinleme ve anlamlandırma |
DERS ÖĞRENME ÇIKTISI |
PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ | PÇ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| İnalcık’ın Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ (1300-1600) çalışması çerçevesinde klasik dönem Osmanlı kurumsal yapısını (padişahlık, divan-ı hümayun, askerî sınıf ve kapıkulu sistemi, timar ve toprak rejimi, ulema ve adalet düzeni, reaya, mali yapı, kanun-şeriat ilişkisi) tanımlar ve bu kurumların birbiriyle ilişkisini açıklar. | 5 | 3 | 2 | 1 | 4 | - | 1 | - | 1 | 2 | 5 | ;
| Klasik dönem kurumlarının 17. ve 18. yüzyıllarda uğradığı yapısal değişimi (merkezî otoritenin zayıflaması, timar sisteminin çözülmesi, ayanların yükselişi, mali ve askerî krizler) modernleşme kavram ve kuramları ışığında analiz ederek, bu değişimin Nizam-ı Cedid ve Sened-i İttifak gibi ilk reform ve uzlaşı girişimlerine zemin hazırlama biçimini değerlendirir. | 4 | 4 | 4 | - | 2 | - | 3 | 1 | 4 | 5 | 5 | ;
| Tanzimat ve Islahat Fermanları ile Kanun-ı Esasi, I. ve II. Meşrutiyet ve Meclis-i Mebusan uygulamaları üzerinden 19. yüzyıl ve sonrasındaki idari, hukuki, askerî ve eğitim reformlarını ile temsil, parlamentarizm ve anayasalcılığın gelişimini, klasik dönem kurumlarıyla karşılaştırarak değerlendirir. | 4 | 3 | 3 | - | 4 | - | 3 | 1 | 3 | 4 | 5 | ;
| Yeni Osmanlılar, Jön Türkler ve İttihat ve Terakki Cemiyeti gibi siyasal akım ve örgütlerin düşünsel temellerini, siyasal programlarını ve Osmanlı’nın klasik kurumsal mirasına yönelik tutumlarını eleştirel biçimde tartışarak demokratikleşme sürecine etkilerini değerlendirir. | 4 | 3 | 3 | - | 2 | 1 | 3 | 1 | 3 | 4 | 4 | ;
| Osmanlı’da modernleşme ve demokrasi ilişkisini, klasik dönem kurumsal yapısından II. Meşrutiyet’e uzanan süreklilik ve değişim ekseninde, temel kaynaklar ve akademik literatür ışığında sorgular; bu mirasın Türkiye Cumhuriyeti’nin siyasal yapısıyla süreklilik ve kopuş boyutlarını yazılı ve sözlü olarak sunar. | 4 | 5 | 4 | - | 2 | 2 | 5 | 2 | 3 | 4 | 4 | ;
| Ortalama Değer | 4,2 | 3,6 | 3,2 | 0,2 | 2,8 | 0,6 | 3 | 1 | 2,8 | 3,8 | 4,6 |
